Khi chúng tôi qua ngưỡng cửa của đền,

Nơi những linh hồn lầm đường lảng tránh,

Vì tưởng lối cong là nẻo thẳng ngay,

Tôi nghe tiếng cửa âm thầm khép lại;

Và dẫu ngoảnh lại nhìn theo phía ấy,

Nào bút nào ơn chuộc nỗi lầm sai?

Chúng tôi leo lên qua vách đá rạn,

Cứ uốn lượn bên này rồi bên nọ,

Tựa như con sóng lúc tiến lúc lùi.

“Ta phải dùng chút mẹo đây,” vị Hướng Đạo

Cất lời bắt đầu, “để nương theo thế núi,

Lúc lượn bên này, lúc dạt bên kia.”

Bước chân chúng tôi thưa thớt biết bao,

Chẳng mấy chốc chiếc vành trăng khuyết bóng

Đã trở về giường chìm đắm nghỉ ngơi,

Trước khi chúng tôi thoát qua lỗ kim ấy;

Nhưng khi ra khỏi chốn ấy thảnh thơi,

Nơi sườn núi lùi dần về phía trước,

Tôi kiệt sức, và cả hai ngơ ngác

Về con đường đi, liền dừng bước chân

Trên một bãi đất hoang hơn nẻo sa mạc.

Từ bờ vực thẳm thăm thẳm bên ngoài,

Đến chân vách cao cứ dâng cao mãi,

Bề rộng ước chừng ba thân người đo;

Và xa bao nhiêu tầm mắt ngước chờ,

Cả bên tay trái lẫn bên tay phải,

Cái gờ đá này vẫn hệt thế thôi.

Chân chúng tôi vừa đặt chưa lâu mấy,

Thì tôi nhận ra bờ dốc quanh mình,

Nơi ngăn cấm mọi lối đường leo tới,

Toàn bằng cẩm thạch trắng ngần tinh khôi,

Được chạm trổ những hình thù sống động,

Đến nỗi Polykleitus hay chính Tự Nhiên

Cũng phải hổ thẹn ngượng ngùng trước đó.

Vị Thiên Thần từng mang trần thế gió

Tin bình an sau bao năm đẫm lệ,

Mở cánh cửa Trời sau buổi đóng băng,

Hiển hiện trước chúng tôi vô cùng chân thật,

Được khắc chạm với nét dịu dàng tươi mát,

Trông ngài nào giống ảnh tượng vô tri.

Người ta thề rằng ngài đang cất tiếng “Ave”;

Vì ở đó tạc hình bóng giai nhân

Đã quay chiếc chìa khóa mở tình cao cả,

Và trên nét mặt in đậm lời thơ ca:

“Ecce ancilla Dei,” rõ ràng rành mạch

Hệt như hình in sáp dấu muôn vàn.

“Chớ nên đăm đăm nhìn một chỗ vàng,”

Bậc Thầy hiền dịu cất lời nhắc nhở,

Khi tôi đang đứng bên phía tim người;

Bấy giờ tôi liền đưa mắt hướng tới,

Nhìn phía sau Đức Mẹ, chốn ngài đang đứng

Vị hướng dẫn tôi bước đến bên người,

Thấy một chuyện tích khác trên đá khơi;

Thế là tôi lướt qua Virgilius bước đến,

Để trước mắt mình cảnh ấy hiện ra.

Ở đó chạm trổ trên cẩm thạch ngọc ngà

Là xe bò kéo hòm thiêng thánh thiện,

Khiến kẻ không phận sự phải rùng mình sợ hãi.

Đám đông hiện ra với vẻ mặt tươi

Chia thành bảy đội, qua hai giác quan

Người bảo “Không”, kẻ kêu “Họ đang ca hát”.

Tương tự thế, làn khói trầm ngào ngạt

Được khắc họa lên, khiến cả mắt lẫn mũi

Cũng phân vân giữa chối với xin.

Đi đầu là chiếc thuyền thánh linh đình,

Vị Thánh Vịnh gia thắt lưng múa lượn,

Trong vai trò này, ngài vừa hơn lại kém cả vua.

Đối diện bên kia, bên khung cửa sổ mở lùa

Của một cung điện lớn, Michal đang ngắm nhìn,

Hệt như một người phụ nữ đầy vẻ khinh khi và đau khổ.

Tôi bước chân rời khỏi chốn cũ chỗ

Để ngắm cho gần một chuyện tích khác xoay,

Cạnh bên Michal ánh lên ngời sắc trắng.

Đó là vinh quang cao cả của bậc Hoàng đế La Mã

Mà lòng đại lượng bao la

Đã khiến Gregory dâng trọn đại thắng;

Chính là Hoàng đế Trajan tôi đang muốn nhắc;

Và một góa phụ nghèo đứng cạnh dây cương,

Với dáng vẻ ngập tràn tang tóc và lệ tuôn.

Xung quanh ngài dường như đông đúc rộn ràng

Bởi các hiệp sĩ, và những cánh chim ưng bằng vàng

Phía trên họ đang phấp phới bay trong gió.

Người đàn bà khốn khổ giữa chốn đó

Dường như đang kêu: “Lạy Chúa, xin trả thù thay

Cho đứa con đã chết khiến tim tôi tan nát.”

Và ngài đáp lại: “Hãy đợi cho ta về chốc lát.”

Bà liền thưa: “Lạy Ngài,” như kẻ ruột gan rối bời,

“Nếu ngài không về thì sao?” Ngài đáp: “Người nào

Ở nơi ta đến sẽ thay ta báo đáp.” Bà lại thưa:

“Việc tốt của người khác có ích gì cho ngài

Nếu ngài bỏ mặc việc nhà mình thế chứ?”

Nên ngài bảo: “Hãy nguôi ngoai, ta phải lo chu toàn

Nhiệm vụ của mình trước khi đi xa;

Công lý đòi hỏi thế, và lòng xót thương giữ lại.”

Đấng chưa từng thấy điều chi mới lạ

Chính là tác giả của thứ ngôn ngữ hữu hình này,

Xa lạ với chúng ta, vì ở đây nào thấy.

Trong lúc tôi còn đang mải mê say

Ngắm nhìn những hình tượng khiêm nhường nhường ấy,

Vô cùng quý giá bởi vì Đấng Tạo Hóa sinh ra,

Nhà Thơ lẩm bẩm: “Kìa, bên phía này ta

Thấy có nhiều người đang thưa thớt bước;

Họ sẽ chỉ đường cho ta lên bậc đá cao.”

Mắt tôi, vốn đang đăm đăm hướng ước

Để ngắm những điều mới lạ tò mò,

Liền quay về phía ngài chẳng chút đắn đo.

Nhưng hỡi Độc giả, tôi chẳng hề mong ông

Vì nghe cách Chúa định đoạt món nợ trần gian

Mà dao động khỏi tâm can tốt lành;

Đừng bận tâm hình thức hình phạt tanh hôi,

Hãy nghĩ đến điều sau đó; nghĩ rằng dẫu tồi tệ nhất

Nó cũng chẳng vượt qua được phán quyết tối cao.

“Thưa Thầy,” tôi bắt đầu, “những gì con thấy

Đang tiến về đây hình như chẳng phải con người,

Con chẳng rõ là chi, nên mắt nhìn hoa hoạng.”

Ngài bảo tôi: “Sức nặng đè nặng trĩu đàng

Của hình phạt này khiến họ cúi rạp xuống đất,

Đến nỗi mắt ta thoạt đầu cũng lầm lẫn;

Nhưng hãy nhìn cho kỹ và dùng mắt phân vân

Để nhận ra kẻ đang bò dưới những tảng đá kia;

Giờ thì con đã thấy mỗi người chịu đòn thế nào rồi kìa.”

Hỡi những kẻ Ki-tô hữu kiêu ngạo! Khốn khổ và mệt nhoài!

Những kẻ mang tâm trí mù quái

Lại đặt niềm tin vào những bước chân thụt lùi,

Các người không hiểu rằng chúng ta chỉ là loài sâu bọ,

Sinh ra để hóa thân thành cánh bướm thiên thần

Bay thẳng tới phiên tòa chẳng che đậy lần?

Sao tâm hồn các người cứ vút bay cao ngạo?

Các người chẳng khác nào sâu bọ chưa trưởng thành,

Giống như loài sâu thiếu mất hình hài hoàn hảo!

Tựa như để chống trần nhà hay mái hiên,

Thay vì chiếc consol, người ta thường thấy một hình nhân

Đầu gối khuỵu sát vào ngực mình,

Tạo ra nỗi đau đớn thực sự từ hình ảnh hư ảo

Cho kẻ ngắm nhìn dáng vẻ điệu cao ấy,

Tôi thấy họ y hệt vậy khi quan sát kỹ càng.

Thật ra, họ cúi rạp nhiều hay ít khác nhau,

Tùy theo gánh nặng trên vai nhiều hay ít;

Và kẻ có vẻ mặt nhẫn nhịn thiết tha nhất

Trong dòng nước mắt dường như đang thổn thức: “Tôi chịu hết nổi rồi!”