Ý chí phải đương đầu cùng ý chí cao cả hơn; do đó, để làm vừa lòng người, trái với lòng mình, tôi nhấc miếng bọt biển hãy còn róc nước.

Chúng tôi tiến bước, và người dẫn đường của tôi cũng tiến bước, qua những chốn hoang vu, sát theo vách đá giống như người đi dọc theo thành lũy; bởi vì những kẻ nhỏ nhọt qua đôi mắt thứ căn bệnh làm lay động cả thế gian thì đi quá sát mép ngoài bên kia.

Nguyền rủa thay ngươi, mụ sói cái già cỗi, kẻ cướp bóc nhiều hơn muôn loài thú vật khác, vì nỗi đói khát vô tận không đáy!

Hỡi trời cao, trong những vòng chuyển động mà một số người tưởng rằng tình trạng dưới thế này đã thay đổi, bao giờ thì vị ấy đến để mụ ta phải lùi bước?

Chúng tôi đi với những bước chân chậm chạp và dè dặt, còn tôi thì chăm chú lắng nghe những linh hồn đang khóc lóc thảm thiết và than vãn;

và tình cờ tôi nghe tiếng “Hỡi Maria dịu hiền!” thốt lên phía trước chúng tôi giữa tiếng khóc than, hệt như người phụ nữ đang lúc sinh con;

và tiếp theo đó: “Sự khó nghèo của ngươi được biểu lộ qua quán trọ nơi ngươi đã đặt gánh nặng thiêng liêng xuống.”

Sau đó tôi nghe: “Hỡi Fabricius hiền đức, ngươi đã chọn nhân đức cùng sự khó nghèo thay vì chiếm đoạt muôn vàn tài sản đi kèm tội lỗi.”

Những lời ấy khiến lòng tôi sung sướng biết bao, khiến tôi tiến xa hơn để tường tận về linh hồn dường như đã cất lên những lời đó.

Hắn hãy còn đang ca tụng khoản ơn huệ mà Nicholas đã ban cho các thiếu nữ, nhằm dìu dắt tuổi trẻ của họ bước vào con đường danh dự.

“Hỡi tâm hồn cất lên những lời thật cao quý, hãy nói cho ta hay ngươi là ai,” tôi lên tiếng, “và vì sao chỉ có một mình ngươi cất lên những lời tán dương xứng đáng nhường này?”

“Lời nói của ngươi sẽ chẳng phải chịu thiệt thòi, nếu ta trở về để hoàn tất chặng đường ngắn ngủi của cõi đời đang lướt mau đến hồi kết.”

Và người ấy đáp: “Ta sẽ nói cho ngươi nghe, chẳng phải vì mong đợi chút niềm an ủi nào từ trần thế, mà bởi vì ân điển chiếu rọi nơi ngươi quá đỗi dồi dào trước khi ngươi lìa đời.”

“Ta chính là cội rễ của giống cây độc hại phủ bóng trùm lên toàn thế giới Cơ Đốc giáo, khiến cho trái ngọt hiếm khi hái được từ nơi đó;”

“nhưng nếu Douay cùng Ghent, Lille và Bruges có đủ sức mạnh, chẳng mấy chốc sự trừng phạt sẽ giáng xuống đầu nó; và điều đó ta cầu xin Đấng phán xét muôn loài.”

“Người đời gọi ta là Hugh Capet; từ ta đã sinh ra những bậc Louis và Philip, những kẻ đã cai trị nước Pháp trong những ngày sau đó.”

“Ta vốn là con trai của một kẻ mổ lợn ở Paris, vào thời điểm các vị vua đời xưa đã tàn lụi hết, ngoại trừ một kẻ mặc tấm áo choàng xám chịu tang.”

“Ta thấy tay mình nắm lấy dây cương cai trị vương quốc, cùng quyền lực to lớn của những vùng đất mới thâu tóm, và bè bạn đông đúc đến nỗi”

“vương miện góa bụa đã được trao lên đầu chính đứa con trai của ta, từ kẻ đó mà dòng dõi thánh hiến này bắt đầu.”

“Chừng nào của hồi môn lớn của vùng Provence chưa tước đoạt đi lòng hổ thẹn trong huyết thống của ta, thì nó chẳng đáng giá là bao, nhưng dẫu sao cũng chẳng gây hại gì.”

“Rồi thì bằng sự gian dối và vũ lực, nó bắt đầu cướp bóc; và sau đó, để đền bù, nó chiếm lấy Ponthieu, Normandy và Gascony.”

“Charles tiến vào Ý, và để đền bù đã biến Conradin thành nạn nhân, rồi để đền bù đã đẩy Thomas trở về trời.”

“Ta nhìn thấy một thời kỳ, nay không còn xa nữa, kéo một vị Charles khác từ nước Pháp ra, để làm rõ hơn về bản thân hắn và dòng dõi hắn.”

“Hắn đi không một tấc sắt, chỉ mang theo ngọn giáo mà Judas từng đấu võ; và hắn đâm ngọn giáo ấy đến mức làm bung cả ruột của Florence.”

“Từ đó hắn sẽ thu về, chẳng phải đất đai, mà là tội lỗi và tiếng nhơ, thứ mang lại cho hắn sự cay đắng lớn lao ngang với sự nhẹ dạ mà hắn coi nhẹ những tổn thất ấy.”

“Kẻ kia, nay đã xuất chinh, bị bắt trên chiến thuyền của mình, ta thấy hắn đem con gái ra bán và mặc cả chẳng khác nào bọn cướp biển đối với những nữ nô lệ khác.”

“Hỡi Thói Tham lam, ngươi còn có thể làm gì hơn với chúng ta nữa, khi ngươi đã lôi cuốn dòng máu của ta đến mức nó chẳng màng gì đến ruột thịt của chính mình?”

“Để nỗi đau quá khứ và tương lai có vẻ nhỏ bé hơn, ta thấy đóa hoa bách hợp bước vào Alagna, và Đấng Christ trong hình hài Vị Đại diện của Ngài bị biến thành tù nhân.”

“Ta lại thấy Ngài một lần nữa bị chế giễu; ta thấy giấm chua và mật đắng tái hiện, và ta thấy Ngài bị sát hại giữa những tên cướp còn đang sống.”

“Ta thấy tên Philate thời hiện đại tàn nhẫn đến mức chừng đó vẫn chưa thỏa mãn, hắn cả gan giương buồm ô uế tiến vào đền thờ mà không cần chiếu chỉ!”

“Hỡi Chúa tôi! Bao giờ con mới được hân hoan chiêm ngưỡng sự báo thù vốn đang che giấu, làm ngọt ngào cơn thịnh nộ của Ngài trong chốn thâm nghiêm?”

“Điều ta vừa nói về người hiền thê duy nhất của Chúa Thánh Thần, điều đã khiến ngươi quay sang ta để xin vài lời giải thích,”

“đã được định sẵn cho mọi lời cầu nguyện của chúng ta chừng nào ban ngày còn kéo dài; nhưng khi màn đêm buông xuống, chúng ta cất lên âm điệu ngược lại thay vào đó.”

“Vào thời khắc ấy, chúng ta nhắc đến Pygmalion, kẻ mà khao khát vàng bạc vô độ đã biến thành một tên phản bội, kẻ trộm và kẻ sát hại người thân;”

“và sự khốn cùng của Midas tham lam, kẻ đã hùa theo đòi hỏi quá mức của mình, khiến muôn đời sau người ta chỉ biết cười trừ.”

“Kẻ ngu ngốc Achan lúc ấy được mọi người nhắc tên, cùng cách hắn đánh cắp chiến lợi phẩm; để rồi cơn thịnh nộ của Joshua dường như vẫn cònằnằn đay nghiến hắn nơi đây.”

“Rồi chúng ta kết tội Sapphira cùng chồng nàng, chúng ta ca tụng những cú đá ngựa mà Heliodorus từng hứng chịu, và toàn bộ ngọn núi vang dội nỗi ô nhục của Polymnestor, kẻ đã sát hại Polydorus.”

“Cuối cùng, người ta cất tiếng kêu gọi nơi đây: ‘Hỡi Crassus, hãy nói cho chúng ta hay, ngươi là kẻ tường tận, mùi vị của vàng ra sao?’”

“Thỉnh thoảng chúng ta trò chuyện, người lớn tiếng, kẻ thì thầm, tùy theo ước muốn cất lời, thứ đang thúc giục chúng ta lúc thì rảo bước nhanh hơn, lúc lại chậm hơn.”

“Nhưng khi nhắc đến những điều thiện lành được bàn luận ban ngày nơi đây, trước đó ta chẳng hề đứng một mình; thế mà chẳng có ai gần đó cất lên tiếng nói.”

Chúng tôi đã rời xa linh hồn ấy từ lâu, và đang cố gắng vượt qua con đường trong giới hạn sức lực cho phép của mình, thì tôi cảm nhận được ngọn núi rung chuyển tựa như một vật đang sụp đổ, khiến một cơn lạnh thấu xương bao trùm lấy tôi, hệt như cảm giác của kẻ đang đối mặt với cái chết.

Quả thực đảo Delos chưa từng rung chuyển dữ dội đến thế, trước khi Latona dựng tổ nơi đó để sinh ra đôi con mắt của thiên đàng.

Rồi từ khắp mọi phía vang lên một tiếng kêu lớn, khiến Người Thầy phải xích lại gần tôi và cất lời: “Đừng sợ, khi ta đang dẫn dắt ngươi.”

“Gloria in excelsis Deo,” tất cả các linh hồn đều cất tiếng hát, theo như tôi phỏng đoán từ khoảng cách gần nơi có thể nghe thấy tiếng kêu.

Chúng tôi đứng im bất động và hồi hộp, tựa như những người mục tử lần đầu tiên lắng nghe khúc ca ấy, cho đến khi cơn rung chấn chấm dứt và khúc ca hoàn tất.

Rồi chúng tôi lại tiếp bước trên con đường thánh thiện của mình, dõi theo những bóng hình đang nằm rạp trên mặt đất, những kẻ đã quay trở lại với tiếng than vãn quen thuộc.

Chưa từng có sự dốt nát nào, với những giằng xé lớn lao đến thế, lại khiến tôi khao khát được tỏ tường — nếu trí nhớ tôi không lầm — như cảm giác chiêm nghiệm khi ấy;

và tôi không dám cất lời hỏi vì sự vội vã, cũng chẳng thể tự mình nhận thức được điều gì ở nơi đó; thế nên tôi tiếp tục bước đi trong nỗi e dè và ngập tràn suy tư.