Mặt trời khi ấy đã lên đến đường chân trời, nơi mà vòng kinh tuyến bao trùm lấy Jerusalem ở điểm cao nhất của nó; và màn đêm, chuyển động đối nghịch với mặt trời, đang tuôn ra từ sông Hằng cùng với chòm Thiên Bình, chòm sao rơi khỏi tay nàng khi nàng vượt quá giới hạn; sao cho những má trắng và hồng thắm của nàng Aurora xinh đẹp, nơi ta đang đứng, vì tuổi già đã quá đỗi mà ngả sang sắc cam.

Chúng ta hãy còn ở bên bờ biển, tựa như những kẻ đang hoài niệm về con đường của mình, những kẻ đi trong tâm tưởng nhưng thân xác vẫn đứng yên; và kìa! như khi vào lúc rạng đông, xuyên qua màn hơi sương dày đặc, sao Hỏa bừng đỏ rực ở phương Tây trên mặt phẳng đại dương, đã hiện ra trước mắt ta — mong sao ta lại được ngắm nhìn nó một lần nữa! — một ánh sáng lao nhanh trên mặt biển đến nỗi không chuyến bay của đôi cánh nào sánh kịp; khi ta vừa dời mắt đi một lát để hỏi vị Người Hướng Dẫn của mình, ta lại thấy ánh sáng ấy lớn hơn và rạng rỡ hơn.

Rồi ở hai bên ánh sáng ấy, ta thấy xuất hiện thứ gì đó màu trắng mà ta không rõ, và phía bên dưới, từng chút một, một vật khác dần hiện ra.

Thầy ta vẫn chưa thốt một lời nào trong khi sắc trắng đầu tiên bung nở thành đôi cánh; nhưng khi ngài nhận ra rõ ràng vị hoa tiêu, ngài liền kêu lên: “Hãy mau lên, hãy mau quỳ gối xuống! Kìa Thiên Sứ của Chúa! Hãy chắp tay lại! Từ nay về sau ngươi sẽ còn thấy những sứ giả như thế này! Hãy nhìn xem ngài khinh miệt những lý lẽ của con người nhường nào, đến mức ngài chẳng cần mái chèo hay cánh buồm nào khác ngoài đôi cánh của chính mình giữa những bờ bến cách xa đến thế. Hãy nhìn cách ngài giương cao đôi cánh hướng về thiên đàng, vỗ vào bầu không khí bằng những chiếc lông vũ vĩnh cửu, thứ không hề rụng đi như tóc của người phàm trần!”

Rồi khi Con Chim Thần càng lúc càng đến gần chúng ta hơn, ngài hiện ra rạng rỡ hơn biết bao, khiến mắt ta gần như không thể chịu đựng nổi ở cự ly gần ấy, nên ta cúi gầm mặt xuống; và ngài cập bờ trên một chiếc thuyền nhỏ, rất nhanh và nhẹ, đến nỗi nước chẳng nuốt chìm chút nào.

Đứng trên boong lái là Vị Hoa Tiêu Thiên Giới; vẻ hạnh phúc dường như ngọc ngà trên nét mặt ngài, và ngồi bên trong là hơn một trăm linh hồn.

“In exitu Israel de Aegypto!”

Họ đồng thanh cất tiếng hát vang lên, cùng với tất cả những gì được viết tiếp sau trong thánh vịnh ấy.

Rồi ngài làm dấu thánh giá lên họ, khiến tất cả đều quỳ rạp xuống bờ biển, và ngài rời đi nhanh chóng như khi đến.

Đám đông vẫn còn ở lại đó, còn bỡ ngỡ với khung cảnh xung quanh, đưa mắt ngắm nhìn khắp nơi, tựa như một kẻ đang thử sức với những điều mới lạ.

Ánh ngày đang bừng sáng ở mọi ngả. Mặt trời, kẻ đã dùng những tia nắng chói lọi của mình xua đuổi chòm Ma Kết khỏi thiên đỉnh, khi những con người mới ấy ngẩng mặt lên hướng về phía chúng ta, liền cất lời bảo rằng: “Nếu các vị biết, xin hãy chỉ cho chúng tôi con đường để lên núi.”

Và Virgilius đáp lời: “Có lẽ các vị tin rằng chúng tôi am tường chốn này, nhưng chúng tôi cũng chỉ là những kẻ lữ khách xa lạ giống như các vị mà thôi. Chúng tôi vừa mới đến đây, chỉ trước các vị một lát, theo một lối đi khác vốn vô cùng gồ ghề và dốc đứng, khiến việc leo trèo từ nay sẽ tựa như một trò vui đối với chúng tôi.”

Những linh hồn, qua việc nhận thấy ta còn đang thở, đã hiểu ra rằng ta vẫn còn sống, liền trở nên tái mét vì kinh ngạc; và tựa như đám đông đổ xô đến để lắng nghe tin tức từ một sứ giả mang nhành ô-liu mà chẳng ai sợ bị chen lấn, cũng vậy, trước hình bóng của ta, tất cả những linh hồn may mắn ấy đứng sững lại bất động, như thể quên mất việc phải đi để làm cho mình được thanh sạch.

Ta thấy một người trong số họ bước tới, muốn ôm lấy ta với một tình cảm sâu đậm vô ngần, điều đó đã thúc đẩy ta làm điều tương tự.

Hỡi những chiếc bóng trống rỗng, ngoại trừ bề ngoài! Ba lần ta vòng tay ôm lấy phía sau họ, và cũng từng ấy lần tay ta lại trở về ngực mình!

Ta nghĩ vẻ mặt mình khi ấy đầy vẻ kinh ngạc; khiến chiếc bóng mỉm cười rồi lùi lại; còn ta, vẫn đuổi theo, bèn bước tiến sâu hơn.

Người nhẹ nhàng bảo ta hãy dừng bước; lúc ấy ta mới nhận ra đó là ai, và ta liền khẩn khoản xin người dừng lại một lát để trò chuyện cùng ta.

Người đáp lời ta: “Yêu mến ngươi trong thân xác phàm trần thế nào, ta cũng yêu mến ngươi khi đã tự do thế ấy; vì thế ta dừng lại; nhưng cớ sao ngươi lại đi đến đây?”

“Casella của tôi ơi! Tôi thực hiện cuộc hành trình này để có thể trở lại nơi tôi đang sống,” ta nói; “nhưng sao ngã đường lại cướp đi của anh ngần ấy thời gian?”

Và người đáp lại ta: “Không có sự bất công nào giáng lên ta cả, dẫu cho vị thần là kẻ nắm giữ cả thời điểm lẫn đối tượng theo ý muốn đã nhiều lần từ chối cho ta qua đây, bởi vì ý muốn của ngài hòa hợp với ý muốn công chính. Quả thực, từ ba tháng nay, ngài đã tiếp nhận bất cứ ai muốn bước vào trong sự bình an; thế nên ta, kẻ lúc bấy giờ đã quay về hướng bờ biển nơi dòng nước sông Tiber trở nên mặn chát, đã được ngài đón nhận với lòng nhân ái. Đôi cánh của ngài giờ đây đang hướng về cửa sông ấy, bởi vì muôn đời sau, những ai không đi xuống chốn Acheron đều tề tựu về đó.”

Và ta liền nói: “Nếu một thứ luật lệ mới không tước đi ở anh ký ức hay kỹ nghệ của khúc ca tình ái, thứ từng làm dịu đi mọi khao khát trong lòng tôi, thì mong sao anh dủ lòng an ủi phần nào cỗ linh hồn đang vô cùng mỏi mệt vì phải mang thân xác đến chốn này của tôi.”

“Tình yêu, thứ trò chuyện cùng ta trong tâm trí,”

Người liền cất lời thật du dương biết bao,

Đến nỗi khúc ca ấy vẫn còn vang vọng mãi trong lòng ta.

Thầy ta, và bản thân ta, cùng toàn bộ đám đông những kẻ đồng hành với ngài, đều tỏ ra thỏa mãn như thể chẳng còn điều gì khác có thể chạm đến tâm trí của bất cứ ai nữa.

Tất cả chúng ta đều đứng im lặng và chú chú lắng nghe từng nốt nhạc của người; và kìa! vị lão ông nghiêm nghị cất tiếng kêu lên: “Cái gì thế này, hỡi những linh hồn chậm chạp kia? Sự lơ đễnh gì, sự đứng ì ra này là thế nào? Hãy chạy mau lên núi để lột bỏ lớp da sần sùi đang ngăn cản các ngươi tỏ lộ trước Chúa.”

Cũng như khi những con bồ câu đang quây quần kiếm ăn, nhặt hạt lúa hay cỏ dại, lặng lẽ và chẳng còn bày ra vẻ kiêu hãnh thường ngày, nếu thoáng thấy điều gì khiến chúng sợ hãi, chúng liền vội vã bỏ mặc thức ăn vì bị cuốn vào một mối bận tâm lớn lao hơn;

Cũng vậy, ta thấy đám người mới mẻ kia buông lơi khúc ca và rảo bước về phía sườn đồi, tựa như kẻ đang bước đi mà chẳng biết mình sẽ đi đâu; và sự khởi hành của chính chúng ta cũng vội vã chẳng kém.