Vị Thầy cao cả đã dứt lời giảng giải,

Và chăm chú nhìn vào gương mặt tôi,

Để xem tôi có vẻ gì là thỏa mãn;

Còn tôi, kẻ vẫn bị cơn khát mới thôi thúc,

Bên ngoài thì lặng câm, nhưng thầm nhủ trong lòng:

“Có chăng việc hỏi han quá nhiều này làm ngài phiền lòng.”

Nhưng người Cha chân thực ấy, kẻ đã thấu hiểu

Nỗi ước ao rụt rè chưa thốt thành lời,

Đã ban cho tôi sự gan dạ để lên tiếng bằng lời nói.

Thế nên tôi: “Hỡi Thầy, ánh mắt con được làm cho tươi tỉnh

Trong ánh sáng của ngài dường nào, để con nhận định rõ ràng

Bất cứ điều gì lời ngài ngụ ý hoặc miêu tả.

Vì vậy con nài xin ngài, hỡi người Cha thân yêu ngọt ngào,

Hãy dạy cho con biết về tình yêu, điều mà ngài quy chiếu

Mọi hành động thiện hảo và cả điều ngược lại với nó.”

“Hãy hướng,” ngài nói, “đôi mắt sắc bén của trí năng

Về phía ta, và sai lầm của những kẻ mù lòa

Muốn làm lãnh đạo sẽ trở nên rõ ràng với ngươi.

Linh hồn, vốn được tạo ra với bản tính dễ yêu,

Thì linh hoạt trước mọi điều mang lại hoan lạc,

Ngay khi nàng bị đánh thức hành động bởi niềm hoan lạc ấy.

Sự nhận thức của các ngươi từ một sự vật có thực

Vẽ nên một hình ảnh, và trưng bày nó bên trong các ngươi

Sao cho nó khiến linh hồn phải quay về phía ấy.

Và nếu, khi đã quay đi, nàng nghiêng mình về phía đó,

Tình yêu chính là sự nghiêng mình ấy; đó là bản chất,

Được trói buộc trong các ngươi một lần nữa bởi niềm hoan lạc.

Rồi cũng giống như ngọn lửa chuyển động hướng lên trên

Bởi hình thể riêng của nó, vốn sinh ra là để vươn lên,

Nơi mà nó bền bỉ nhất trong chất liệu của mình,

Cũng vậy, linh hồn bị cuốn hút bước vào khao khát,

Vốn là một chuyển động thiêng liêng, và chẳng bao giờ nghỉ ngơi

Cho đến khi nàng tận hưởng được đối tượng được yêu.

Giờ đây có lẽ ngươi đã thấy sự thật được che giấu đến nhường nào

Đối với những kẻ quả quyết rằng

Mọi tình yêu tự bản thân nó đều là một điều đáng ngợi ca;

Bởi vì chất liệu của nó có lẽ luôn có vẻ

Là tốt đẹp; nhưng dẫu vậy, không phải ấn tượng nào cũng tốt,

Dù cho sáp ong có thể tốt đi chăng nữa.”

“Những lời của ngài, và trí năng tuần lậu của con,”

Tôi đáp lời ngài, “đã bày tỏ tình yêu cho con rõ;

Nhưng điều đó lại khiến con càng chìm đắm trong nghi hoặc hơn;

Bởi vì nếu tình yêu được dâng hiến cho chúng ta từ bên ngoài,

Và linh hồn không bước đi bằng bước chân nào khác,

Dù nàng bước đúng hay sai, đó chẳng phải là công trạng của nàng.”

Và ngài bảo tôi: “Những gì lý trí nhìn thấy ở đây,

Ta có thể tự mình nói cho ngươi; còn vượt ra ngoài đó, hãy chờ đợi

Batrice, bởi đó là công việc của đức tin.

Mọi hình thức thực thể, thứ tách rời

Khỏi vật chất và đồng thời lại hợp nhất với nó,

Đều tập trung trong chính nó một sức mạnh đặc thù,

Thứ không thể nhận thức được nếu không có hành động,

Cũng không tự bộc lộ trừ qua hiệu quả của nó,

Giống như sự sống trong một nhành cây qua những chiếc lá xanh.

Nhưng dẫu vậy, trí khôn của những khái niệm đầu tiên xuất phát từ đâu,

Thì con người vẫn hoài vô tri,

Và cả ái lực đối với những sự quyến rũ ban đầu,

Những thứ vốn có trong các ngươi như bản năng của loài ong

Nhằm tạo ra mật ngọt; và khao khát đầu tiên này

Không hàm chứa công trạng của sự ngợi khen hay trách cứ.

Giờ đây, để mọi khao khát khác có thể quy tụ về điều này,

Nội tại trong các ngươi là quyền năng đưa ra lời khuyên,

Và nó phải canh giữ ngưỡng cửa của sự ưng thuận.

Đây là nguyên tắc, từ đó phát sinh

Dịp may để các ngươi tạo nên công trạng hoặc tội lỗi, tùy theo

Việc nó tiếp nhận và sàng lọc những mối tình thiện hay ác.

Những ai đi đến tận cùng trong sự suy luận,

Đã nhận thức được sự tự do bẩm sinh này,

Và vì thế họ đã để lại môn Luân lý học cho thế gian.

Do đó, giả sử rằng từ sự tất yếu

Bắt nguồn mọi tình yêu được nhen nhóm trong các ngươi,

Thì quyền năng kiềm chế nó vẫn nằm ngay trong chính các ngươi.

Đức hạnh cao quý mà Beatrice hiểu được

Chính là ý chí tự do; và vì thế hãy ghi nhớ điều ấy,

Nếu nàng có nhắc đến nó.”

Mặt trăng, mọc muộn gần đến nửa đêm,

Giờ đây làm cho các vì sao thưa thớt hơn trước mắt chúng tôi,

Có hình dáng tựa như một chiếc gàu đang bốc cháy rực rỡ,

Và chuyển động ngược chiều với bầu trời qua những lối đi ấy

Mà mặt trời làm cho bừng cháy, khi kẻ đến từ thành Rome

Nhìn thấy nó lặn xuống giữa xứ Sardes và những người Corsica;

Và vị bóng hình quý tộc ấy, người mà nhờ đó

Pietola được vinh danh hơn bất kỳ thị trấn nào của xứ Mantua,

Đã cất bỏ gánh nặng những lời chất vấn trên vai tôi;

Nhận được câu trả lời minh bạch và rõ ràng

Cho những thắc mắc của mình,

Tôi đứng như một kẻ đang chìm đắm trong giấc mơ màng.

Nhưng cơn mơ màng ấy đã bị phá vỡ

Bởi một đám đông đột ngột vòng ra phía sau lưng chúng tôi.

Và như thuở xưa, các dòng Ismenus và Asopus

Đã chứng kiến cảnh tượng xô đẩy và chen chúc bên bờ sông vào ban đêm,

Chỉ cần người Thebes có nhu cầu cầu khẩn Bacchus,

Cũng vậy, họ bước đi uốn lượn dọc theo vòng tròn ấy,

Dựa trên những gì tôi thấy từ đoàn người đang tiến đến gần,

Những kẻ bị thôi thúc bởi thiện chí và tình yêu chính trực.

Chẳng mấy chốc họ đã đến sát chúng tôi, bởi vì toàn bộ đoàn người hùng vĩ ấy

Đều di chuyển với dáng vẻ đang chạy đua,

Và hai kẻ đi đầu cất tiếng kêu than rằng:

“Maria vội vã chạy lên miền núi,

Và Caesar, để chinh phục Ilerda,

Đã tấn công Marseille, rồi nhanh chóng lao đến Tây Ban Nha.”

“Mau lên! Mau lên! Để thời gian không bị lãng phí

Bởi một tình yêu hững hờ!” những kẻ khác lập tức kêu lên,

“Bởi vì lòng nhiệt thành trong việc thiện làm cho ân điển thêm tươi mới!”

“Hỡi những con người, những ai mà lòng nhiệt tình hăng hái lúc này

Có lẽ đang bù đắp cho sự chậm trễ và lơ đễnh

Mà các ngươi từng đặt vào việc thiện do sự hờ hững,

Kẻ đang sống này đây, và quả thực ta không nói dối,

Rất tha thiết muốn đi lên trên, chỉ mong ánh thái dương chiếu rọi lại chúng tôi;

Thế nên hãy chỉ cho chúng tôi lối đi nào là gần nhất.”

Đó là những lời của vị hướng dẫn tôi; và một trong số các linh hồn ấy đáp:

“Hãy đi theo sau chúng tôi, và các ngươi sẽ tìm thấy lối mở;

Chúng tôi khao khát được tiến bước đến nỗi

Không thể dừng lại; vì thế hãy tha thứ cho chúng tôi,

Nếu các ngươi coi sự thẳng thừng của chúng tôi là thô lỗ.

Ta từng là Viện phụ của tu viện San Zeno ở Verona,

Dưới triều đại của vị hoàng đế nhân từ Barbarossa,

Vị mà thành Milan vẫn còn nhắc đến với nỗi buồn thương;

Và giờ đây hắn đã đặt một chân xuống mồ,

Kẻ chẳng bao lâu nữa sẽ phải khóc thương cho tu viện ấy,

Và hối tiếc vì đã từng nắm giữ quyền lực ở đó,

Bởi vì hắn đã đưa đứa con trai mang bệnh tật toàn thân,

Lại còn tồi tệ hơn về tâm trí, một kẻ sinh ra đã mang bản chất ác độc,

Vào thế chỗ của vị mục tử chân chính.”

Hắn còn nói thêm hay đã lặng thinh, tôi chẳng hề hay biết,

Bởi hắn đã vượt qua chúng tôi quá xa rồi;

Nhưng điều này là tôi đã nghe được, và tôi rất vui vì giữ lại được nó.

Và vị cứu tinh của tôi trong mọi hoạn nạn liền nói:

“Hãy quay mặt về hướng này; kìa hãy nhìn hai kẻ

Đang cắn xé sự lười biếng của chính mình.”

Đi ở đoạn cuối của đoàn người, họ lớn tiếng hô:

“Những kẻ mà biển cả từng mở lối

Đã chết trước khi con cháu họ nhìn thấy sông Jordan;

Và những ai đã không chịu đựng được gian khổ

Cho đến tận cùng, cùng với con trai của Anchises,

Đã tự tước đi vinh quang của sự sống.”

Rồi khi những bóng hình ấy đã cách xa chúng tôi

Đến mức không còn có thể nhìn thấy được nữa,

Một ý nghĩ mới liền tìm đường bước vào tâm trí tôi,

Khơi nguồn cho biết bao ý nghĩ khác muôn hình vạn trạng;

Và cứ thế tôi trượt từ ý nghĩ này sang ý nghĩ khác,

Đến nỗi đôi mắt tôi khép lại trong cơn mơ màng,

Và sự suy ngẫm lặng lẽ hóa thành một giấc chiêm bao.