Tôi đọc cuốn sách Sống đẹp của nhà nghiên cứu văn hoá Lâm Ngữ Đường người Mỹ gốc Trung Quốc đã lâu. Đó là một cuốn sách tuyệt hay giúp ta hiểu và nghĩ thêm về vẻ khác biệt độc đáo của hai nền văn hoá Đông - Tây, từ đó mà gợi ý cho mỗi chúng ta chiêm nghiệm và trải nghiệm cuộc đời.
Trong cuốn sách mến yêu đó, tôi cứ nhớ mãi một chuyện mà Lâm Ngữ Đường kể lại có liên quan đến lực lượng làm nhiệm vụ an ninh trên khắp mặt đất này. Ông hình dung về một ngày trái đất chỉ toàn những yêu thương, những nụ cười, con người không còn phải bận tâm đến những luật lệ, canh chừng, sát phạt lẫn nhau nữa... Ông nói đại ý: Tôi mơ đến một ngày nào đó, một viên cảnh sát bên đường vẫy một người lái xe dừng lại, cả hai say sưa trò chuyện về một đàn chim nhạn đang bay ở phía chân trời... Một ước mơ thật đẹp và cao quý. Liệu có quá lãng mạn không khi mà trên thực tế, hình như ở nước nào cũng vậy, vẫn còn có chuyện người tham gia giao thông cố tình vi phạm luật, và các cảnh sát giao thông buộc phải làm bổn phận thực thi pháp luật. Dĩ nhiên, mức độ “xung đột” ấy ở mỗi quốc gia có khác nhau tuỳ thuộc vào trình độ văn minh mà mỗi nước đạt được. Trình độ văn minh thể hiện ở năng lực quản lý xã hội, năng lực ban hành và thực thi pháp luật, ở ý thức người dân am hiểu và ý thức chấp hành pháp luật. Trạng thái lý tưởng nhất của một xã hội tiến bộ là khi pháp luật trở nên không còn cần phải dùng đến nữa...
Nhà nghiên cứu văn hoá Phan Ngọc kể lại rằng, một hôm ông dẫn một người bạn Pháp - chuyên gia nghiên cứu về văn hoá đi thăm thú Hà Nội. Trên một quãng đường nọ, ông bạn người Pháp chỉ tay vào những tấm biển được treo dọc đường rồi hỏi GS. Phan Ngọc: “Ông vui lòng cho tôi biết nội dung những tấm biển kia là gì?”. GS. Phan Ngọc dịch, đó là những tấm biển mang hàng chữ: “Hãy sống và làm việc theo pháp luật”. Ông bạn Pháp trợn tròn mắt kinh ngạc: “Trời, sao đất nước các ông lại có cái khẩu hiệu quái gở như vậy!”. GS. Phan Ngọc cười, giải thích cho ông bạn về sự khác nhau giữa văn minh văn hoá phương Đông và phương Tây, rằng ở phương Tây luật ra đời sớm, trình độ quản lý xã hội cao hơn, các công dân phương Tây chấp hành pháp luật như một lẽ tự nhiên, như cơm ăn nước uống hằng ngày. Trái lại, ở Việt Nam, một đất nước đi lên từ văn minh nông nghiệp, tổ chức xã hội và quan hệ giữa con người với con người chủ yếu mang tính chất làng xã, nên pháp luật chẳng những ra đời muộn, lại trình độ không cao, và nhất là cơ chế vận hành xã hội từ ngày xưa theo lệ làng (Phép vua thua lệ làng), vì thế ý thức người dân chấp hành pháp luật kém, mà đã kém thì phải vận động, giáo dục, tuyên truyền. Nguyên do của cái câu khẩu hiệu là như vậy. Nghe xong, cả hai cùng cười.
Riêng tôi có một kỷ niệm khá thú vị với các chiến sĩ cảnh sát giao thông. Lần ấy, vào một ngày áp Tết, vì làm nghề dạy học đại học nên trường cho nghỉ Tết khá sớm, lẽ ra những kẻ độc thân như tôi đã về quê ăn Tết cả rồi. Nhưng tôi lại làm thêm cái nghề viết báo. Nên tôi nấn ná ở lại để đến các toà soạn lĩnh báo Tết và nhuận bút, mong có một món tiền còm để về quê, may ra có đôi đồng biếu cha mẹ già nơi thôn ổ. Một hôm đi lĩnh báo và nhuận bút về, trên xe lỉnh kỉnh nào báo Tết, nào lịch toà soạn biếu, lòng vui như mở hội, phóng xe như bay về nơi nhà trọ. Đang đi, tự nhiên thấy tiếng còi gắt lên. Tôi phanh sững lại. Hoá ra một chiến sĩ công an đang chặn đường, giơ tay chào theo kiểu nghiệp vụ rồi mời tôi dắt xe vào vệ đường. Chiến sĩ cảnh sát hỏi tôi: “Anh có biết anh phạm lỗi gì không?”. Tôi ớ ra một lúc, rồi bảo: “Chắc là tôi bị một cái lỗi nào đó”. “Thế anh vẫn chưa nhận ra lỗi vi phạm của mình thật à?”. “Chả lẽ tôi lại vượt đèn đỏ ư?”. “Đúng thế!”. Trời, lúc ấy tôi mới biết chắc chắn là mình đã vượt đèn đỏ. Tôi nhanh trí phân trần: “Đồng chí thông cảm, tôi là dân nhà báo, năm hết Tết đến đi lĩnh mấy đồng nhuận bút còm để về quê, vừa đi vừa mải nghĩ. Thôi thì đồng chí đại xá cho, lần sau tôi xin hứa không bao giờ mắc lỗi nữa”. Chiến sĩ an ninh hỏi: “Thế anh làm ở báo nào?”. Tôi nói thật thà, rõ ràng tên là gì, cơ quan ở đâu, viết cho báo nào, đây nếu anh không tin thì trong mấy tờ báo này có bài của tôi, có tên tôi đây. Anh chiến sĩ cảnh sát cứ thế tủm tỉm cười, rồi bảo: “Bây giờ anh nộp phạt hành chính nhé”. Tôi hãi quá bảo: “Ấy chết, đồng chí ơi, thông cảm cho nhà báo đi, đầu óc lú lẫn quá, không để ý, chứ tôi đâu muốn thế. Hay là thế này, thôi thì cũng gọi là nhân dịp Tết, anh vui lòng cầm mấy tờ báo về đọc cho vui, miễn cho khoản nộp phạt nhé!”. Anh cảnh sát nhẹ nhàng bảo: “Thôi được, lần sau anh đi cẩn thận. Nhưng nếu anh thật lòng cho tôi tờ báo Tết thì cũng hay?”. Tôi mừng quá, nói: “Chẳng phải là lấy lòng anh đâu, nếu anh thích đọc báo thật thì tôi biếu anh vài tờ, gọi là quà Tết, anh mang về đọc cho vui”… Tôi chào đồng chí cảnh sát rồi nổ máy. Bỗng nhiên, anh ấy gọi: “Này, anh cho xin số điện thoại. Lúc nào tiện, ta gặp nhau tí nhỉ”. Tôi bất ngờ quá, đâu dám nghĩ lại được chiến sĩ cảnh sát xin số điện thoại nữa. Thế rồi chúng tôi vui vẻ cho nhau số điện thoại, hẹn hò này nọ, chúc Tết này nọ, cứ như bạn bè thân tình tự bao giờ.
Cuộc sống có những điều bé nhỏ vậy thôi, thế mà khiến lòng ta ấm mãi. Cái Tết ấy, không biết với anh chiến sĩ cảnh sát giao thông và mấy tờ báo Tết có bài của tôi sẽ ra sao, chứ với riêng tôi, đó là một cái Tết cảm thấy vui vui, như thể mình làm được một điều gì đó thật có ích cho ai.
Bắt chước cách nói của Lâm Ngữ Đường, rằng: Tôi ao ước có một ngày nào đó, một viên cảnh sát giao thông vẫy một nhà báo dừng lại bên đường để trò chuyện về một bài thơ tình mùa xuân của một người viết trẻ. Tại sao tôi lại không được quyền ước mơ như thế. Cuộc sống vẫn luôn có những điều kì diệu phía trước chờ ta.
