Nói là thầy về Hà Nội cũng có lý ở chỗ vốn hai phần ba cuộc đời thầy giảng dạy ở Khoa Văn Đại học Sư phạm Hà Nội; cách đây hơn chục năm, khi nghỉ hưu thầy mới vào Sài Gòn sinh sống cùng cô con gái.

Hầu như năm nào cũng vậy, vào cữ tiết thu, thầy lại về Hà Nội. Người Việt mình thích chữ “về”, nghe thân thương biết bao. Bảo thầy “trở lại” Hà Nội nghe xa cách quá. Lại bảo thầy “ra thăm” Hà Nội thật không phải với thầy. Con đường này, góc phố này, mái trường này, bạn bè này, học trò bao đứa loanh quanh Hà Nội, tất cả vẫn còn đây. Thầy về! Lần này vào cữ cuối thu, thầy lại về Hà Nội. Năm nay thầy tròn tuổi tám mươi.

Tối hôm trước, cùng Vân Anh - Chu Văn Sơn đón tiếp thầy. Hôm đó có thầy Nguyễn Hoàng Tuyên, bạn cố tri của thầy cùng tham dự. Trong những câu chuyện líu ríu, đa phần không đầu không cuối, mà sao tôi lại nhớ nhất câu chuyện thầy kể: lần này mình về hy vọng gặp được một đứa cháu, nó không phải họ hàng, nó kết bạn với mình qua Facebook.

Nó bảo ông ơi, ông giống ông nội cháu lắm, cháu yêu ông nội cháu, ông nội cháu năm nay đã 80 rồi.

Ông cũng đã tuổi tám mươi rồi cơ à? Ông ơi, mái tóc ông trắng như mái tóc ông tiên ý nhỉ. Ngày trước ông đã dạy ở trường sư phạm à? Giá cháu ra đời sớm cháu đã được học ông. Nhưng mà cháu thích gọi bằng ông cơ ông nhé!

Ông ơi, sức khoẻ của ông thế nào? Cháu chưa biết Sài Gòn, ở đấy sáng ra có lạnh không ông? Ông nhớ mặc áo ấm, quàng khăn ấm, kẻo ho ông nhé!

Ông ơi, cháu vừa nấu chè xong đây này. Ông nhìn trên ảnh có thấy bát chè bột sắn dây ướp hoa bưởi không? Bột sắn này mẹ cháu tự tay làm đấy, để ăn thôi chứ không bán đâu. Còn bốc khói đây này. Cháu mời ông ăn chè nhé!

Ông ơi, ông đã dậy chưa? Đêm qua ông ngủ có ngon không? Hôm nay cháu gửi cho ông bản nhạc của Franz Schubert. Ông có thích nhạc sĩ này không? Ông nghe nhé!

Ông ơi! Ô sao hôm nay không thấy đèn xanh online của ông? Tự nhiên cháu thấy lo lo. Khi nào vào “phây”, ông cho cháu biết ông nhé!...

*

Thầy về Hà Nội lần nào cũng cạn thời gian. Người nhà. Bạn bè. Học trò. Nhất là học trò. Trong học trò lại nhất là các đám học trò nữ. Nhiều thế hệ. Chúng yêu quý thầy. Và có thể còn hơn cả yêu quý. Thầy được cái lòng thảo. Ngày còn đang dạy sinh viên, đứa nào xa nhà xa cửa, ốm đau, học hành lúc khoan lúc nhặt, ra trường chưa xin được việc…thầy đều bận lòng, thương xót, cưu mang. Thầy bảo thế thì thầy biên cho một cái thư mang đến chỗ ấy chỗ nọ mà xin việc nhé. Thầy ngúc ngoắc cái đầu, rõ khổ, ra nhà thầy nấu cơm mà ăn, rau muối gì cũng được, đi chợ nấu cơm cho thầy, hai thầy trò cùng ăn, đừng ngại…Thầy lại bảo, tối rồi, đi đâu bây giờ, thôi thì ở lại đây mà ngủ, ngại gì; nếu ngại thì gọi đứa bạn nào đến mà ngủ cùng, chứ về bây giờ xe ôm xe bus thật khổ…

Cứ thế, thầy đem tấm lòng thảo thơm của một người thầy, người cha ra mà đối đãi với học trò. Cứ vô tư/tâm như thế chả trách có lúc bị cái án rõ oan. Đã hẹn một ý trung nhân (mà ý trung nhân này đã xứng đôi vừa ý) vào quãng Ngọ. Khổ nỗi, cái con bé học trò quê từ tận mạn biển lên, gần trưa tạt vào nhà thầy bảo thầy cho em ăn cơm với. Ừ thì ăn. Thêm bát thêm đũa chứ lo gì. Ăn xong, thầy đi nghỉ. Cái cô học trò vô tâm đoảng tính lại đi nấu nước gội đầu. Hương xả hương bồ kết cứ ngào ngạt cả căn phòng. Chốc chốc thầy lại ngó ra xem nó xì xụp làm gì xong chưa để còn bán xới mau mau đi cho đỡ phiền. Trớ trêu thay, đúng một giờ chiều có tiếng gõ cửa. Ý trung nhân nữ chờ ý trung nhân nam ra đón. Khốn nạn, cái con bé học trò vô duyên đoảng tính lại lanh chanh chạy ra mở cửa, mái tóc đang còn bết nước, rồi nở toét miệng cười cháu chào cô ạ. Mặt ý trung nhân nữ biến sắc, rồi đột ngột quay ngoắt ra về. Ý trung nhân nam sau khi chỉnh đốn trang phục xong chạy ra cửa không thấy đâu, hỏi cô học trò, học trò hồn nhiên như cô tiên dạ thưa cái cô già già ấy về luôn rồi thầy ạ… Chuyện này thầy Hoàng Tuyên “tố cáo” với chúng tôi mà vẫn còn chút nghi hoặc trong lòng. Thầy Lưu Đức Trung gắng phân bua: “Khổ thế đấy. Cuộc đời có những cái không thể thanh minh được, càng thanh minh càng hỏng”. Sau đấy, ý trung nhân nam tìm mọi cách liên hệ với ý trung nhân nữ, nhưng nàng chủ động tránh mặt. Ghê gớm quá. Người đâu mà lại… Sao em sắt đá cho lòng anh đau?

Sớm thu. Như đã hẹn, tôi chờ thầy ở quán Café Paradise nằm tại góc ngã tư giao nhau giữa đường Hàng Bài và Lý Thường Kiệt. Mời thầy ăn sáng. Thầy bảo mình ăn xôi lạc ở đầu ngõ rồi. Trời, em mời thầy café ăn sáng mà… Lâu rồi mình không được ăn xôi, ngày xưa đi dạy học, sáng ra toàn ăn xôi, nhớ quá. Dạ, thôi đành. Thầy ăn xôi không phải như một khẩu phần cho no cái dạ dày mà thầy ăn những tháng năm kỷ niệm.

Ngồi một lúc thầy bảo, lát nữa đứa cháu mình nó đến đấy. Thầy tủm tỉm cười, gương mặt nở ra hết cỡ. Vâng, cô cháu là người nhà của thầy ạ? Không, đây là đứa cháu gọi mình bằng ông, nó kết bạn trên FB. À ra cái đứa mời ông ăn chè trên mạng chứ gì. Thầy kể: Hôm xuống sân bay, thấy một con bé nho nhỏ tay ôm bó hoa to, tay xách một cặp lồng chạy lại cháu chào ông ạ rồi líu ra líu ríu ông ơi cháu mang chè cho ông ăn đây này, ông ơi ông đi có mệt không, ông ơi cháu ra đón ông có bất ngờ không, ông giống ông nội cháu lắm, giống ơi là giống. Cứ thế, người ông là GS. Lưu Đức Trung lúc ấy chẳng nói được gì, vừa lạ lẫm vừa tràn dâng một thứ cảm xúc lạ lùng…

Ba chúng tôi gồm thầy Trung, thầy Hoàng Tuyên và tôi ngồi được lúc thì con bé cháu ào đến. Nó chào ông, ngồi ghé sát vào ông ríu rít ông ơi cứ như là có ai mách bảo, cháu đến thẳng đây một mạch, chả phải hỏi thăm ai. GS. Lưu Đức Trung bảo con chào hai thầy đi chứ, đây là GS. Hoàng Tuyên, bạn của ông, cũng từng dạy nhiều năm ở khoa Văn Sư phạm, còn đây… Cô bé dường như thoáng chút bẽn lẽn, vâng em chào các thầy ạ. Nói xong nó ngả vào vai thầy Trung, nó bảo: Ông ơi, ông nội cháu biết tin ông ra Hà Nội, bây giờ trời hơi lạnh rồi, ông cháu gửi cho ông cái khăn quàng cổ. Cái khăn này đặc biệt lắm, nó không còn mới, ông cháu dùng đã được khoảng hai năm rồi, ông cháu gửi biếu ông với cái ý thắt chặt tình cảm giữa ông và cháu. Ông cháu năm nay cũng 80, đúng bằng tuổi ông đấy. Ôi chà chà, quý hoá quá. Ông xin. Cho ông gửi lời cảm ơn ông con nhé. Khăn đẹp quá!.

Bé con giở món quà ra rồi nâng niu quàng vào cổ giáo sư. Quàng xong, nó ngả người ra xa ngắm nghía. Nó nở một nụ cười mãn nguyện. Đứa học trò lớn tuổi là tôi nhìn cái khung cảnh này mà nghèn nghẹn trong buồng ngực.

Chưa hết! Nó lại bảo ông ăn sáng chưa? Cháu luộc trứng gà mang cho ông ăn đây này. Trứng gà này mẹ cháu gửi lên cho cháu đấy. Cháu lấy ra cho ông ăn nhé. Ôi chà chà, ông ăn rồi, con ăn đi, các thầy ở đây cũng ăn cả rồi. Giọng con bé lanh lảnh: Vậy thì cháu có 4 quả cơ, cháu mời ông với các thầy mỗi người một quả nhé! GS. Trung cười cười bảo thôi vậy thì mỗi người một quả, cả con ăn nữa cho vui! Con bé mở túi lấy trứng ra. Nó vừa thoăn thoắt bóc trứng, vừa thích thú: “Ô trứng vẫn còn nóng đây này, cháu bóc cho ông, ông ăn đi, cả thầy nữa, em bóc cho thầy nhé!”.

Tôi cầm quả trứng trên tay mà chưa thể cho ngay vào miệng, hết ngắm nhìn con bé lại nhìn thầy. Con bé này có phải người trần không đây hay là Thiên sứ giáng trần? Có phải bé là tấm lòng thảo thơm trong veo thánh thiện sà xuống cõi thế để thử lòng người? Ôi, hạnh phúc của một người thầy chính là đây chứ phải chuyện gì ở đâu xa. Chẳng phải chức tước. Chẳng phải tiền tài. Càng không phải danh tiếng. Những hạt giống tâm hồn và nhân cách được gieo trồng bền bỉ lặng thầm qua năm tháng, thầy đã được nhận về hoa thơm quả ngọt. Cái con bé cháu như Ngọc nữ kia chẳng phải là một ân hưởng lớn lao của cõi đời này ban tặng cho thầy đó sao!

Thầy về Hà Nội, có lẽ mối bận rộn nhất là các học trò nhiều thế hệ. Từng tốp, từng tốp thông báo với thầy ý tưởng định đón thầy, mời thầy đi chơi, mời thầy ăn uống, mong thầy xếp lịch. Trong suốt mươi ngày Hà Nội, thầy phải căn cơ lắm mới nhận lời được khoảng 2/3 các cuộc mời mọc. Không đi được hết, lòng áy náy lắm. Có bận, hai mẹ con nhà nọ mời thầy đều là học trò trực tiếp của thầy, mẹ ra trường đã lâu, con lớn lên lại theo nghề mẹ, mẹ gọi là thầy giáo, con gọi là ông giáo. Thế thì xin kiếu làm sao được. Có những tốp nữ học trò đã tử tế lại còn… xinh nữa chứ, một khi đã đứng ra mời thầy, từ chối sao đành. Thầy bảo đó là những “niềm thơ”.

Thầy về Hà Nội lần này không chỉ toàn vui mà cũng có nỗi buồn: một đồng nghiệp cùng là đồng tuế của thầy vừa đi theo tướng Giáp về cõi Phật. Thầy bảo, cuộc đời thật vô thường; còn sức khoẻ mà về Hà Nội được với các cậu như thế này là quý lắm rồi…

Vâng, đất nước mình đâu cũng dễ thương thầy nhỉ. Sài Gòn nơi thầy đang sống có cả một CLB Thơ Haikư Việt mà thầy làm Tao đàn Đại nguyên suý. Sài Gòn của thầy là cả một “miền gái đẹp”, một miền thơ bất tận, khiến lắm bận đám học trò gái Bắc đến phát ghen.

Thầy tấm tắc: “Bây giờ công nghệ IT nó vừa ảo mà vừa là thật; ở xa các cậu mà vẫn thấy như gần; đấy, cái con bé cháu sáng nào nó cũng gửi cho mình một bản nhạc rồi dặn ông nhớ ăn sáng nhé, ông vui nhé… thì quả là ảo mà thành thật. Cuộc sống kỳ diệu quá phải không?

Thầy nhìn bâng quơ phía ngoài cửa kính quán café, rồi như thể buột miệng đọc bài thơ Haikư của chính thầy:

Trên sa mạc

con ngựa già

tìm nguồn an lạc

Tất cả im lặng.

Một khoảnh khắc Thiền bừng sáng!

Một sớm thu Hà Nội dịu dàng trôi…

Cuối thu Hà Nội, 5/11/2013