Trong một thị trấn lớn đầy những nhà là nhà và người là người, không có đủ chỗ để mỗi người đều sở hữu dù chỉ là một khoảnh vườn nhỏ. Phần lớn mọi người buộc phải bằng lòng với vài chậu hoa đặt trước thềm.

Ở một trong những thị trấn lớn đó có hai đứa trẻ nghèo, sở hữu một khu vườn nhỉnh hơn và đẹp hơn một chút so với dăm chậu hoa. Chúng không phải là anh em ruột, nhưng yêu quý nhau chẳng kém gì người một nhà. Cha mẹ chúng ở hai căn gác đối diện nhau, nơi mái nhà của hai bên áp sát vào nhau, chỉ cách nhau một đường máng xối dẫn nước mưa. Trên mỗi mái nhà trổ một ô cửa nhỏ, khiến người ta có thể bước qua máng xối từ cửa sổ nhà này sang cửa sổ nhà kia dễ dàng.

Cha mẹ của mỗi đứa trẻ đều có một chiếc hộp gỗ lớn để trồng rau củ phục vụ sinh hoạt gia đình, và trong mỗi chiếc hộp ấy lại có một gốc hoa hồng leo đang đâm chồi nảy lộc tươi tốt.

Một thời gian sau, các bậc cha mẹ quyết định đặt hai chiếc hộp này bắc ngang qua máng nước, sao cho chúng vươn từ cửa sổ bên này sang cửa sổ bên kia trông giống như hai luống hoa rực rỡ. Những giò đậu ngọt rủ xuống qua mép hộp, còn các bụi hồng vươn những nhánh dài quấn quanh khung cửa sổ, chụm lại với nhau trông gần như một chiếc cổng chào kết bằng lá và hoa.

Các bồn hoa khá cao, và bọn trẻ biết rõ mình không được phép trèo lên đó nếu không có sự cho phép; nhưng chúng thường xuyên được phép bước ra, ngồi lên những chiếc ghế đẩu nhỏ dưới tán hồng hoặc cùng nhau chơi đùa yên tĩnh.

Mùa đông đến đặt dấu chấm hết cho mọi niềm vui thích ấy, bởi có những ngày các khung cửa sổ đóng băng trắng xóa. Tuy nhiên, chúng sẽ hửng nóng những đồng xu bằng đồng trên bếp lò rồi áp những đồng xu ấm áp đó lên lớp kính đóng băng; thế là chẳng mấy chốc sẽ xuất hiện một lỗ thủng nhỏ tròn xoe để chúng có thể dòm qua, và đôi mắt trong veo, sáng ngời của cậu bé cùng cô bé sẽ lấp lánh qua lỗ thủng ở mỗi khung cửa khi chúng nhìn ngắm lẫn nhau. Tên chúng là Kay và Gerda. Vào mùa hè, chúng chỉ cần nhảy một bước từ cửa sổ là có thể ở bên nhau, nhưng khi mùa đông đến, chúng phải lên xuống chiếc cầu thang dài dằng dặc rồi băng qua lớp tuyết dày mới gặp được nhau.

"Kìa! Những chú ong trắng đang bay lượn ngợp trời kìa," bà của Kay nói vào một ngày tuyết rơi.

"Chúng có ong chúa không hả bà?" cậu bé hỏi, vì nó biết loài ong thật bao giờ cũng có ong chúa.

"Đương nhiên là có chứ," bà đáp. "Nó đang bay ở nơi đàn ong quần tụ dày đặc nhất. Nó là con to lớn nhất trong số đó và không bao giờ đậu trên mặt đất, mà bay vút lên những đám mây đen kịt. Thường thì vào lúc nửa đêm, nó bay qua các con đường trong thị trấn và thở ra hơi giá lạnh lên các ô cửa sổ; thế là băng đóng trên kính thành những hình thù kỳ diệu trông như hoa và lâu đài vậy."

"Vâng, cháu từng thấy chúng rồi," cả hai đứa trẻ đều nói; và chúng biết điều đó chắc chắn là sự thật.

"Bà Chúa Tuyết có thể vào đây không?" cô bé hỏi.

"Cứ để bà ta vào xem," cậu bé nói. "Cháu sẽ đặt bà ta lên chiếc lò sưởi đang ấm, rồi bà ta sẽ tan chảy ra ngay."

Người bà xoa đầu cậu và kể cho chúng nghe nhiều câu chuyện hơn.

Cũng tối hôm ấy, khi bé Kay đang ở nhà, cởi trần một nửa, cậu trèo lên chiếc ghế đặt cạnh cửa sổ và dòm qua lỗ tròn nhỏ. Vài bông tuyết đang rơi, và một bông trong số đó, to hơn hẳn những bông khác, đậu ngay trên mép một trong các bồn hoa. Kỳ lạ thay, bông tuyết này cứ lớn dần lên cho đến khi mang hình hài một người phụ nữ khoác bộ xiêm y bằng voan trắng, trông giống như hàng triệu bông tuyết lấp lánh kết nối lại với nhau. Nàng ta diễm lệ và kiều diễm, nhưng lại làm bằng băng — thứ băng lấp lánh, chói lòa. Thế nhưng, nàng vẫn có sự sống, và đôi mắt nàng ánh lên như những vì sao sáng, dẫu chẳng hề có sự bình yên hay tĩnh lặng nào trong đó. Nàng gật đầu hướng về phía cửa sổ và vẫy tay. Cậu bé hoảng sợ nhảy phắt khỏi chiếc ghế, và ngay khoảnh khắc ấy, có cảm giác như một con chim lớn vừa bay vụt qua khung cửa.

Ngày hôm sau trời quang mây tạnh và cái lạnh buốt giá nhường chỗ cho mùa xuân đến rất nhanh. Mặt trời tỏa nắng; những chiếc lá non xanh mầm đâm chồi; loài nhạn làm tổ; cửa sổ được mở tung, và lũ trẻ lại một lần nữa ngồi trong khu vườn trên mái nhà, cao vút trên tất cả các căn phòng khác.

Những đóa hồng nở rộ mới đẹp làm sao vào mùa hè năm ấy! Cô bé đã học được một bài thánh ca trong đó có nhắc đến hoa hồng. Con bé nhớ đến những khóm hồng của riêng chúng, rồi cất giọng hát bài thánh ca ấy cho cậu bé nghe, và cậu cũng hòa giọng hát theo:

Hoa hồng rồi sẽ nở rồi tàn;

Chúa Hài Đồng mãi ngự gian trần.

Phúc thay diện kiến dung nhan,

Trẻ thơ muôn thuở bình an cõi này.

Thế là hai đứa trẻ nắm tay nhau, hôn lên những đóa hồng, ngước nhìn ánh nắng rực rỡ, và thì thầm với nó như thể Chúa Hài Đồng thực sự đang hiện diện nơi đó. Đêm ngày mùa hè ấy mới tươi đẹp làm sao. Khung cảnh ngoài những khóm hồng mới tuyệt diệu và trong lành làm sao, tưởng chừng như chúng chẳng bao giờ chịu ngớt nở hoa.

Một ngày nọ, Kay và Gerda đang ngồi ngắm một cuốn sách tranh vẽ các loài động vật và chim chóc. Đúng lúc ấy, khi chiếc đồng hồ trên tháp chuông nhà thờ điểm mười hai tiếng, Kay thốt lên, "Ôi, có cái gì vừa đâm vào tim tớ!" và ngay sau đó, "Chắc chắn có dị vật gì đó bay vào mắt tớ rồi."

Cô bé vòng tay ôm lấy cổ cậu và nhìn vào mắt cậu, nhưng chẳng thấy gì cả.

"Tớ nghĩ nó ra rồi đấy," cậu nói. Nhưng nó nào đã ra; đó chính là một trong những mảnh vỡ của chiếc gương thần — chiếc gương ma thuật mà chúng ta đã nhắc đến — thứ gương quái ác khiến mọi thứ vĩ đại và tốt đẹp đều trở nên nhỏ bé và xấu xí, trong khi những gì đồi bại và tồi tệ lại hiện lên rõ mồn một, khiến từng lỗi lầm nhỏ nhặt đều bị phơi bày rành rành. Tội nghiệp bé Kay, trái tim cậu cũng vô tình dính phải một mảnh vụn nhỏ, để rồi nhanh chóng biến thành một khối băng giá. Cậu không còn cảm thấy đau đớn gì nữa, nhưng mảnh thủy tinh thì vẫn nằm ở đó.

"Cậu khóc cái gì chứ?" cuối cùng cậu cằn nhằn. "Trông cậu xấu xí quá đi mất. Bây giờ tớ có làm sao đâu nào. Á chà!" cậu bỗng cợt nhả hét lên; "bông hồng kia bị sâu ăn rồi, còn bông này thì cong queo chẳng ra gì. Suy cho cái lò sọ gì thì chúng cũng chỉ là mấy bông hoa xấu xí, y hệt như cái hộp gỗ chúng mọc lên mà thôi." Nói đoạn, cậu dùng chân đá mạnh vào các bồn hoa và giật phăng hai đóa hồng xuống.

"Ơ kìa Kay, anh đang làm gì thế?" cô bé kêu lên; và khi thấy cô bé đau đớn nhường nào, cậu liền bứt thêm một bông hoa nữa rồi nhảy tót qua ô cửa sổ của mình, rời xa cô bé Gerda ngọt ngào.

Khi sau đó cô bé mang cuốn tranh ra, cậu bảo: "Thứ này chỉ hợp với lũ trẻ còn quãm tã," và khi người bà kể chuyện, cậu ngắt lời bà bằng những từ "nhưng mà"; hoặc đôi khi có cơ hội, cậu lẻn ra sau ghế bà, đeo một cặp kính lão và bắt chước dáng điệu của bà một cách vô cùng tinh ranh để khiến mọi người cười ồ lên. Chẳng mấy chốc, cậu bắt đầu nhại lại giọng điệu và dáng đi của người qua đường ngoài phố. Bất cứ điểm gì kỳ quặc hay khó coi ở một người đều được cậu phác họa lại y xì đúc, và mọi người phải trầm trồ: "Thằng bé này thông minh đáo để; nó có một tài năng thiên bag hiếm có." Nhưng chính mảnh thủy tinh cắm trong mắt cùng sự lạnh lẽo trong tim mới là thứ khiến cậu hành xử như vậy. Cậu thậm chí còn trêu chọc cả bé Gerda, người yêu thương cậu bằng cả trái tim mình.

Các trò chơi của cậu cũng hoàn toàn đổi khác; chúng chẳng còn chút vẻ ngây thơ trẻ con nào nữa. Một ngày mùa đông nọ, khi tuyết rơi, cậu mang ra một chiếc kính lúp, rồi dang tà chiếc áo khoác màu xanh lam của mình ra để những bông tuyết rơi lả tả lên đó.

"Nhìn vào chiếc kính này xem, Gerda," cậu nói, và con bé thấy từng bông tuyết được phóng đại lên trông như một đóa hoa tuyệt mỹ hay một ngôi sao lấp lánh.

"Chẳng phải rất khôn ngoan sao," Kay nói, "và thú vị hơn nhiều so với việc ngắm hoa thật chứ lại? Chẳng có lấy một tì vết nào trên đó cả. Những bông tuyết hoàn hảo tuyệt đối cho đến khi chúng bắt đầu tan chảy."

Chẳng bao lâu sau, Kay xuất hiện trong đôi găng tay dày cộm và khoác chiếc xe trượt tuyết sau lưng. Cậu gọi giật lên nhà Gerda: "Tớ được phép ra quảng trường lớn, nơi lũ trẻ khác chơi đùa và trượt tuyết rồi." Và thế là cậu đi.

Ở quảng trường lớn, những đứa trẻ gan dạ nhất thường buộc xe trượt của mình vào những chiếc xe ngựa của dân làng để được kéo đi nhờ. Thật là tuyệt cú mèo. Nhưng trong lúc tất cả đang mải vui đùa, và Kay cũng nhập cuộc với chúng, một cỗ xe trượt tuyết lớn chợt lướt qua; nó được sơn màu trắng, và ngồi trong xe là một người quấn chiếc áo lông thú trắng xù xì đội một chiếc mũ trắng. Cỗ xe chạy hai vòng quanh quảng trường, và Kay nhanh chóng cột chiếc xe trượt nhỏ của mình vào đuôi nó, thế là khi cỗ xe phóng đi, cậu cũng đi theo. Nó chạy ngày càng nhanh vút qua con phố tiếp theo, và người điều khiển cỗ xe quay lại mỉm cười thân thiện với Kay như thể hai người vốn quen biết từ lâu; nhưng bất cứ khi nào Kay muốn tháo dây chiếc xe trượt nhỏ của mình ra, người đánh xe lại quay đầu gạt đi như muốn ra hiệu rằng cậu phải ở lại, thế là Kay cứ ngồi im, và chúng phi thẳng ra khỏi cổng thị trấn.

Bấy giờ tuyết bắt đầu rơi nặng hạt đến mức cậu bé chẳng thể nhìn thấy nổi gang tay trước mặt, thế nhưng chúng vẫn lao đi. Cậu hoảng hốt giật mạnh sợi dây để cỗ xe lớn tiếp tục đi mà không có mình, nhưng vô ích; chiếc xe nhỏ của cậu dính chặt vào đó, và chúng bay vút đi tựa gió thổi. Cậu cất tiếng gọi lớn nhưng chẳng một ai nghe thấy, trong khi tuyết quất roi vào người cậu, và cỗ xe cứ thế lao băng băng về phía trước. Thỉnh thoảng nó lại chồm lên một cái, như thể chúng đang vượt qua những hàng rào và mương rãnh. Cậu bé sợ hãi định đọc một lời cầu nguyện, nhưng trong đầu chẳng tài nào nhớ nổi thứ gì ngoài bảng cửu chương.

Những bông tuyết ngày một lớn dần, cho đến khi chúng trông giống như những con chim trắng lớn. Bỗng nhiên chúng tản sang một bên, cỗ xe lớn dừng lại, và người điều khiển bước xuống. Bộ lông thú và chiếc mũ, vốn làm hoàn toàn từ tuyết, rơi tuột xuống, và cậu nhìn thấy một người phụ nữ cao lớn, trắng toát; đó chính là Bà Chúa Tuyết.

"Chúng ta đã có một chuyến đi tuyệt vời," nàng ta nói; "nhưng sao em lại run rẩy dữ vậy? Nào, hãy chui vào lớp lông thú ấm áp của tôi." Nói đoạn, nàng đỡ cậu ngồi cạnh mình trên xe trượt, và khi nàng quấn lớp lông thú quanh người cậu, cậu có cảm giác như mình đang chìm dần vào một đống tuyết.

Nàng hỏi, khi đặt một nụ hôn lên trán cậu: "Em còn lạnh không?" Nụ hôn ấy lạnh buốt hơn cả băng; nó thấu tận vào trái tim vốn dĩ đã gần như đóng băng của cậu. Cậu cảm thấy như mình sắp chết đi, nhưng chỉ trong khoảnh khắc — chẳng mấy chốc cậu thấy hoàn toàn khỏe khoắn trở lại và chẳng còn cảm nhận được cái giá lạnh xung quanh nữa.

"Xe trượt của tôi! Đừng quên chiếc xe trượt của tôi," đó là ý nghĩ đầu tiên của cậu, và rồi cậu nhìn ra thì thấy nó đã được buộc chặt vào một trong những con chim trắng bay theo sau. Bà Chúa Tuyết lại hôn bé Kay một lần nữa, và đến lúc này thì cậu đã quên bén bé Gerda, người bà, và tất cả mọi người ở nhà.

"Bây giờ thì em không được nhận thêm nụ hôn nào nữa đâu," nàng bảo, "bởi nếu không tôi sẽ hôn cho em đến chết mất."

Kay ngước nhìn nàng. Nàng mới đẹp làm sao, cậu không thể tưởng tượng ra một khuôn mặt nào kiều diễm hơn thế; lúc này nàng trông chẳng còn làm bằng băng giá như khi cậu nhìn thấy qua khung cửa sổ và nàng gật đầu chào cậu nữa.

Trong mắt cậu, nàng hoàn hảo tuyệt đối, và cậu chẳng hề cảm thấy sợ hãi chút nào. Cậu khoe với nàng rằng mình có thể tính nhẩm giỏi đến tận các con số phân số, và cậu biết rõ diện tích tính theo dặm vuông cũng như dân số của đất nước này. Nàng mỉm cười, và cậu chợt nghĩ rằng có lẽ nàng đang cho là mình vẫn chưa biết nhiều lắm đâu.

Cậu ngắm nhìn không gian bao la khi nàng bay vút lên cao mãi cùng cậu trên một đám mây đen, trong khi bão tố gào thét như thể đang ngân nga những khúc ca của thuở hồng hoang. Chúng bay qua những cánh rừng và hồ nước, qua biển cả và đất liền; bên dưới chân chúng gió dữ gầm gào; sói tru lên, và tuyết kêu lạo xạo; bay phía trên chúng là những bầy quạ đen kêu quàng quạc, và trên cao nữa là vầng trăng sáng rực, chiếu rọi vằng vặc — và cứ thế, Kay trải qua đêm mùa đông dài đằng đẵng, còn ban ngày cậu ngủ vùi dưới chân Bà Chúa Tuyết.