VIII

Với những cơn lạnh và mưa tháng mười, tình cảnh của nhóm du kích càng trở nên khó khăn. Nông dân bị bọn Đức khủng bố từ chối không dám giúp đỡ du kích nữa. Lại thêm vài “quân xanh” hoảng sợ vì mùa đông sắp đến, tấn công và cướp bóc các trang trại... Ba anh em Zborowski lại bắt bọn tội phạm và treo cổ chúng lên trong sân các trang trại bị cướp bóc, nhưng nông dẫn vẫn nhìn họ với con mắt nghi ngờ. Khó khăn lắm thì anh em Zborowski mới nhận được vài bao khoai tây... Nhưng một sự kiện đã xảy ra cho phép họ nhìn mùa đông sắp đến với vẻ tin tưởng hơn. Một buổi sáng nhóm Czerw tiếp một đoàn đại biểu nông dân Piaski. Chiếc xe do một con ngựa to lớn kéo đến rừng: đằng sau người đánh xe là sáu nông dân. Họ mặc quần áo ngày chủ nhật, bốt và tóc láng bóng, ria mép vênh lên và được thoa phấn cẩn thận. Họ có vẻ trịnh trọng. Người ta biết ngay đó là những nhân vật có tầm cỡ đến để giải quyết những công việc quan trọng. Cầm đầu đoàn đại biểu là ngài Jozef Konieczny. Ngài Konieczny có một quán rượu ở Piaski, do ngài điều khiển; ngoài ra khắp các làng trong vùng đều có quán của ngài. Những “quán rượu” này là những căn hầm đầy khói và tối tăm được trang trí tạp nham với những chiếc ghế đẩu, những cái bàn long chân và những cô đầy tớ bẩn thỉu. Ở đấy, nông dân đến uống rượu vào những ngày phiên chợ hoặc đến vay tiền lãi và cầm cố: Ngài Jozef ăn nên làm nổi. Đó là một người nông dân luống tuổi, vẻ ngây ngô, với đôi mắt to hơi lác và một túm tóc xoắn rất khéo ở giữa trán. Ngài là người cuối cùng xuống xe. Những người đồng hành kính cẩn chờ ngài, mũ cầm tay, thỉnh thoảng lại khạc nhổ để làm ra vẻ chịu đựng.

– Họ đều vay tiền ông ta cả, – người trẻ nhất trong ba anh em Zborowski giải thích cho Janek.

Ngài Jozef bước lên và nhìn thẳng vào mắt mỗi người du kích với cái nhìn lâu và chân thành.

– Thế nghĩa là thế nào, các bạn trẻ? – Ông ta kêu lên. – Không còn máu trong huyết quản nữa sao? Ngủ im rồi sao? Đã ba năm nay bọn Đức chiếm đóng làng mạc quê ta mà các bạn không làm gì hết để đuổi chúng đi sao? Vậy ai là người bảo vệ đàn bà và trẻ em chúng ta?

– Ông ấy nói đúng. – Một người nông dân nhận xét và khạc nhổ với vẻ vừa ý.

– Vậy ai là người bảo vệ những người vợ chưa cưới, những bà mẹ của chúng ta?

Người đánh xe, ngồi trên ghế xe, vung vẩy chiếc roi. Ông có vẻ buồn. Ông không mắc nợ ngài Jozef; nói đúng hơn, ông chủ quán còn nợ ông một tháng lương. Ông nhìn tấm lưng của ngài Jozef và quất chiếc roi đen đét.

– Nếu tôi trẻ hơn, – ông chủ quán nói, – nếu tôi bớt đi được hai chục tuổi... thì tôi sẽ cho các anh thấy người ta bảo vệ quê hương mình như thế nào!

Ông dang tay.

– Các bạn trẻ! Hãy trả thù cho danh dự con gái của chúng ta bị cưỡng hiếp, cho con trai của chúng ta bị tù đày hoặc chém giết.

Giọng ông hơi đẫm nước mắt. Ông lấy nắm tay lau mắt và nói tiếp:

– Chúng tôi sẽ mang thực phẩm đến cho các anh.

Czerw nháy mắt.

– Tin tức chiến sự gần đây tốt chứ?

Ngài Jozef liếc nhìn.

– Rất tốt, ông ta buồn bã thừa nhận. Người Nga có vẻ giữ vững ở Stalingrad...

– Thế thì có lẽ họ sẽ lấn tới...?

– Có lẽ đúng như thế, ông chủ quán đáp lại.

Một người nông dân thú nhận với vẻ thất vọng:

– Người ta hoàn toàn không hay biết xoay chuyển ra sao!

Ngài Jozef quắc mắt nhìn anh ta.

– Có lẽ đúng thế, – Czerw nói tiếp, một ngày kia họ sẽ tiến cả đến đây?

– Rất có thể, – ông chú quán đáp.

– Và sau khi đã quét sạch bọn Đức ra khỏi...

– Tất cả chúng ta cũng đều mong như vậy, ngài Jozef đáp lại nhanh chóng.

– Và sau khi quét sạch bọn Đức, có lẽ họ sẽ giúp chúng ta một tay để treo cổ bọn cộng tác với Đức, bọn trục lợi và bọn sâu bọ khác...?

Ngài Jozef làm ra vẻ hết sức tự nhiên:

– Nếu các anh cần gì thì cho chúng tôi biết.

– Chắc chắn như vậy, chắc chắn như vậy! Những người nông dân rống lên.

Czerw không nói gì nữa và cho dỡ đồ trên xe xuống. Ngài Jozef đã khéo lo liệu: có đủ lương thực để nuôi sống du kích ít nhất cũng một tháng... Đoàn đại biểu trèo lên xe, người đánh xe ra lệnh cho ngựa và cả đoàn chuyển động. Những người nông dân không nói chuyện với nhau, tránh cả nhìn nhau. Vì ngài Jozef đang khó chịu. Cái tên Czerw này không nói với ngài cái gì cho đáng giá cả. Rõ ràng hắn chỉ là đồng hào giả, một tên đạo đức giả. Hoàn toàn người ta không thể tin cậy và đoán cho ra những ý nghĩ thầm kín của hắn được. Ngài Jozef âu sầu nghĩ ngợi: “Cái loại người, nó siết chặt tay anh, nhìn thẳng vào mắt anh và ngày hôm sau lại cho du kích đến giết anh ở một góc đường nào đó”. Ngài rùng mình. Cuộc sống trở nên khó khăn. Không ai trả nợ nữa, mọi công việc đều trở nên nguy hiểm, kẻ chiến thắng hôm nay có thể ngày mai là kẻ chiến bại. Người ta không còn biết tin vào vị thánh nào nữa. Tuy vậy đã mấy thế hệ nay, tổ tiên của ngài đều đã biết giữ mạng sống và quán rượu của mình, chống lại mọi bão táp và sóng gió, chống lại người Tatars và người Thụy Điển, người Nga và người Đức. Cha ông của ngài không coi họ là kẻ xấu xâm lược mà là khách hàng. Tất cả mọi người đều là khách quý trong quán rượu: đó là phương châm của họ. Vấn đề là phải bình tĩnh, phải đánh hơi cho thính, phải lựa chiều gió mà xoay cho đúng lúc... Ngài Jozef thở dài. Trong thông cáo của chúng, bọn Đức đã chiếm được ngoại ô Stalingrad: như vậy có nghĩa là thành phố vẫn giữ vững. Càng ngày càng khó mà dự đoán tương lai... Những người khác cùng đi xe thì không nghĩ gì hết. Họ không có ý kiến vì họ đang mắc nợ. Họ nhẫn nhục đi theo ngài Jozef.