XXVII

Ngày hôm sau, ông luật sư đến tìm người anh cả trong nhóm Zborowski và xin việc làm.

– Đây không phải là công việc của một luật sư.

– Tôi van anh, anh Zborowski.

– Thôi ông luật sư đừng nài nỉ nữa.

Ông luật sư nắm chặt tay anh.

– Đây là thời cơ duy nhất để tôi tỏ ra xứng đứng.

– Xứng đáng? Với cái gì? Với ai?

– Với cô ấy.

Kazik ngạc nhiên nhìn ông ta: bộ mặt của ông luật sư gầy và bẩn, bệnh đường ruột hành hạ ông ta ngày đêm. Đời sống trong rừng đã làm cho cái áo khoác đẹp của ông ta tơi tả; bây giờ ông ta mặc nó, lộn ngược, phía lông trở ra ngoài, ông ta giống như một con thú hơi buồn bã và mệt mỏi vì phải sống mãi ngoài trời và trong tuyết.

– Rõ ràng là ông luật sư cũng không nghĩ ra được công việc mình có thể làm là thế nào.

– Tôi biết. Tôi biết rất rõ. Tôi cũng biết tôi là thằng hèn. Tôi không thể cố gắng hơn nữa anh Zborowski, anh hiểu cho. Tôi đau bụng quá tôi đói quá, tôi lạnh quá. Để tôi làm việc đó cho.

– Thế thì ông quay về với bà đi!

– Nhà tôi tin tưởng ở tôi. Anh còn trẻ, anh Zborowski, anh không thể hiểu được thế nào là yêu một phụ nữ khi người ta lớn hơn cô ấy đến ba mươi tuổi... Cô ấy tin ở tôi. Đối với cô ấy, tôi là người trả thù, là người thực hiện sự công bằng... là một anh hùng!

Ông ta mỉm cười, buồn buồn.

– Một người anh hùng như tôi ư?... Chỉ còn nhìn vào tôi và anh sẽ đánh giá được. Nhưng cô ấy còn quá trẻ, còn quá ngây thơ. Cô ấy lấy tôi không phải vì tình yêu mà vì khâm phục, vì đánh giá cao. Tôi là một người đã chín chắn, còn cô ấy luôn luôn là một nữ sinh viên bé nhỏ chỉ coi trọng những vấn đề như tâm hồn, tính cách, tư tưởng... Cô bé khốn khổ! Cô ấy không biết tôi chỉ là một kẻ mơ mộng, một kẻ duy tâm, một thiếu niên sẵn sàng chết cho nền tự do của thế giới, đã bí mật chuẩn bị hành trang và đi nhón chân như một tên ăn trộm, một tên trưởng giả béo phì, tham lam, lạnh lùng và hèn nhát đã từ lâu ngồi thay vào chỗ nó rồi... Để tôi làm việc đó cho, Zborowski. Chính là vì cô ấy.

Kazik nhìn bộ mặt mệt mỏi, với đôi lông mày của một thằng hề, cái áo khoác và lông tua tủa và nó đang run rẩy. Điều đó ngoài sức của ông ta, anh ta nghĩ và mỉm cười.

– Khi anh đến năm mươi tuổi, – ông luật sư nói dịu dàng, – và anh sẽ yêu một phụ nữ hết sức trẻ như tôi yêu cô ấy thì có lẽ anh sẽ hiểu. Nhưng điều đó sẽ không bao giờ xảy ra với anh.

Ông ta nói với giọng tự hào:

– Không phải ai cũng được như vậy đâu!

– Ông luật sư có biết lái xe tải không?

– Biết.

Kazik đang còn lưỡng lự nhưng Krylenko đã quyết định. Ông già Ukraine đặt vấn đề cách giận dữ:

– Ông ta không làm được việc gì đâu, chỉ thêm một miệng ăn nữa phải nuôi và đằng nào thì ông ta cũng làm hỏng cái đống cứt sắt đó. Vậy thì để cho ông ta làm còn hơn để cho người khác!

Ông luật sư lắng nghe những lời dặn dò với vẻ mặt chăm chú của một đứa bé chăm học. Ông nhắc lại một số chi tiết để tỏ ra ông ta đã hiểu rõ. “Đến đây, tôi phải tăng ga. Đến đây, có một con đường hẻm, phía bên trái... Những chiếc xe tải ở đằng kia. Tôi phải tăng ga hơn nữa và đâm thẳng vào giữa đám xe tải. Được. Tôi sẽ tránh những xe có kéo rơ-moóc: tôi sẽ không quan tâm đến những chiếc đó. Chúng nó bắn... Mặc kệ, cứ cho chúng nó bắn: lúc đó thì đã quá chậm rồi. Được, được. Phải thế không? Và tôi sẽ rút chốt lựu đạn và... Tôi hiểu rõ rồi. Các anh có thể yên tâm.”

– Ông luật sư chớ quên chặn ngang con đường nếu như mình bị trúng đạn...

– Khốn khổ! Khốn khổ: Nếu thể thì sẽ thất bại hoàn toàn! Tôi hiểu. Tôi không bao giờ quên.

Những người du kích thấy lúng túng khó xử, họ tránh nhìn người đang khoác áo lông, rất giống một con chó xù bị ướt.

Ngay cả Krylenko cũng nhổ xuống đất và nói với vẻ ghê tởm:

– Người ta có cảm tưởng như đưa một chú bò vào lò mổ. Du kích buộc lựu đạn vào chung quanh bụng ông luật sư. Trước khi ngồi vào tay lái, ông ta chạy đến phía sau bụi cây, bệnh đường ruột luôn luôn hành hạ ông. Người ta giúp ông leo lên xe. Người ta nhìn ông hơi lạ lùng. Mọi người đều muốn nói với ông một điều gì đấy để khuyến khích ông. Nhưng không tìm ra lời.

Ông hét to với giọng vui vẻ, với giọng trẻ con:

– Thôi! Vĩnh biệt.

Một, hai tiếng đáp lại:

– Vĩnh biệt.

Ông cho nổ máy. Ông cúi xuống phía người anh cả nhóm Zborowski và vội thì thầm:

– Nhờ anh đến thăm cô ấy và nói rằng tôi làm thế là vì cô ấy. Cô ấy sẽ tự hào về tôi... Anh đừng quên đấy nhé!

– Tôi không quên đâu.

Chiếc xe lên đường. Họ nhìn theo chiếc xe xa dần trên con đường trắng. Machorka xuất hiện, môi chị ta động đậy; chị cầu nguyện.

– Dù sao cũng tốt đẹp, đó là một con người! – Zborowski lớn tiếng.

Ông luật sư đã hy sinh. Du kích phải rời bỏ các hầm ẩn núp và lùi sâu nữa vào phía trong rừng và mười lăm ngày sau khi vụ nổ xảy ra, họ chưa dám ra khỏi chỗ ẩn núp mới, trong những cái hồ đóng băng của Wilejka. Các đội tuần tiễu Đức càn quét các khu rừng nhưng tránh không đi sâu vào trong rừng đầy tuyết. Một vài con tin bị hành quyết ở Antokol: người ta nhắc tên họ, nhưng một ít lâu sau cũng quên đi. Các đội tuần tiễu còn càn quét đây đó một thời gian nữa nhưng tuyết thì dày, gió quất vào mặt và ngày thì ngắn. Bọn Đức vội nhường cánh rừng cho bão tuyết và định nhờ cơn gió lạnh trừng trị tội phạm đã gây ra vụ tấn công vào đoàn xe. Anh em Zborowski đi trinh sát, tuyên bố các cuộc lùng sục đã chấm dứt. Các đoàn xe Đức từ nay tránh khu rừng và đi xa về phía Nam, trên con đường Pinsk. Một buổi chiều người anh cả nhóm Zborowski ra khỏi rừng và đi về Wilno. Cuộc hành trình rất nguy hiểm. Thành phố giới nghiêm từ bốn giờ chiều và những đội vũ trang rình chộp những người đi chậm ở các góc đường. Nhưng suốt hai mươi bảy đêm trải qua trong hố ao băng giá của Wilejka, Kazik thường nghe tiếng ông luật sư cầu khẩn, trong bóng tối “Anh hãy nói rằng tôi làm thế là vì cô ấy. Cô ấy sẽ hết sức tự hào! Anh đừng quên đấy nhé!”. Trên những vỉa hè của Wilno, băng vỡ răng rắc dưới bước chân nặng nề của các đội tuần tiễu; những chùm ánh sáng bất ngờ quét trong đêm tối và những giọng ồ ồ, hách dịch vang lên như những phát súng: trong ánh sáng của những bó đuốc, những lọn hoa tuyết quay cuồng một lúc, giống như một đám ruồi nhặng bị chói mắt, và trở về trong đêm tối. Kazik men theo bức tưởng, núp vào bên trong cái cổng lớn khi có tiếng chân người. Vất vả lắm anh mới tìm thấy con đường và cái nhà. Anh đi lên tầng hai và quẹt diêm: “Luật sư Stanislaw Stachiewicz”. Anh bấm chuông. Anh nghe tiếng đàn ghita và giọng đàn ông hát tiếng Đức.

Kleine, entzuckende Frau

Bilte schau in der Spiegel genan...

Anh nghe tiếng chân nhanh nhanh - người nào đó chạy chân không trong phòng – và cánh cửa mở. Anh trông thấy một người đàn bà trẻ chỉ mặc đồ lót, mở tóc hung rối tung, một điếu thuốc trên mới. Kazik nghĩ: “Có lẽ bà Stachiewicz không có nhà và người đầy tớ gái đang vui đùa!”

– Tôi muốn nói chuyện với bà Stachiewicz.

– Chính tôi. Nói nhanh lên, tôi đi chân không.

Giọng đàn ông hát:

In der Spiegel da steht es geschrieben,

Du nust mich lieben,

Du Kleine Frau

Rồi tên Đức lên tiếng:

– Ai đấy, cưng?

– Em không biết. Anh ra mà xem, Fritz... Em lạnh quá!

Một hạ sĩ quan Đức xuất hiện trong hành lang, áo quần xộc xệch, kẹp cây đàn ghi-ta dưới nách. Kazik chỉ còn đủ thì giờ để nói:

– Ông luật sư đã bị giết chết.

Người đàn bà trẻ nhìn anh ta chằm chằm. Cô ta đưa tay cầm điếu thuốc và phun khỏi ra lỗ mũi.

– Không? – Cô ta nói nhẹ nhàng. – Khi nào?

– Cách đây ba tuần.

Tên Đức đến gần. Nó có bộ mặt trẻ trung và cười cợt, tóc như bàn chải, dựng đứng.

– Cái gì thế, cưng?

– Không có gì cả, – người bàn bà trẻ đáp. – Chỉ có đôi giày em đưa đi sửa... Thôi xin chào, ông bạn!

Cửa lại đóng.

– Ôi, cưng!

Kazik nghe tiếng nói.

– Đôi chân bé bỏng của em lạnh cứng cả đây rồi!

Tiếng đàn ghi ta và tiếng tên Đức lại vang lớn:

Kleine, entzirckende Frau...

Anh ta cố gắng đi xuống cầu thang, hai chân mềm nhũn. Tiếng ông luật sư thì thầm bên tai anh: “Cô ấy còn quá trẻ, còn quá ngây thơ. Một nữ sinh viên mà những vấn đề đáng quan tâm duy nhất chỉ là tính cách, tư tưởng... tâm hồn!” Anh bám chặt vào tay vịn đề khỏi phải ngã. Anh nghĩ, “Lạy Chúa tôi, có phải chính Người đã sắp đặt? Làm sao Người có thể?”. Anh ta bị chóng mặt Anh ngồi xuống nặng nề trên cầu thang và bắt đầu nôn mửa.