Janek kiên nhẫn chờ đợi nhiều ngày. Thỉnh thoảng nó ra khỏi chỗ trú ẩn và lắng nghe: nó rình nghe tiếng chân của ba nó qua tất cả những tiếng rì rào của rừng cây. Theo mỗi tiếng cành cây chuyển mình, theo mỗi tiếng thì thầm của tán lá, thất vọng lớn lên dần, ròng rã tám ngày, nó sống trong hy vọng và chờ đợi. Trong tám ngày nó đấu tranh dữ dội chống lại sự sợ hãi cứ lớn dần, chống lại cô đơn và im lặng, chống lại sự tin chắc đang len đầu vào tâm trí của nó, chống lại sự thật bắt đầu làm cho tim nó trở nên giá lạnh. Ngày thứ chín, nó thức dậy với tâm trạng thất bại. Nó mở mắt và lập tức lặng lẽ khóc. Nó không thèm ngồi dậy nữa. Suốt cả ngày nó nằm trên nệm, cuộn tròn lại trong chăn, hai tay nắm chặt và run rẩy. Đến nửa đêm, nó ra khỏi hầm ẩn núp và đi về phía Sucharki. Nó đi băng rừng trong đêm tối bịt bùng. Những cành thông quất vào mặt, gai rừng xé rách áo quần và da thịt. Nhiều lần nó mất phương hướng. Nó lang thang như vậy cả đêm và đến rạng sáng thì ra đến đường cái. Nó nhận ra con đường đi từ Wilno. Nó đi theo con đường đó đến Sucharki... Sương mù dày đặc bao trùm lấy làng xóm. Nhưng sương mù này làm cho đôi mắt nó xốn xang, giống như trong hầm ẩn núp khi ống thông khói không hút khói. Đây chính là khói. Làng đã bị đốt. Không còn ngọn lửa nữa mà chỉ còn một làn khói dày đặc, bất động trong không khí im lặng và một mùi vị chẹn ngang cuống họng. Xa hơn chút nữa, trên đường cái có hai xe ôtô bọc sắt. Những chiếc xe cũng bất động, giống như những vỏ xe đã bị vứt bỏ. Chỉ có ở phía đầu chiếc ôtô, súng liên thanh chuyển động chầm chậm, giống như những mũi lao. Một trong những mũi lao đó, xoay về phía Janek, chĩa thẳng vào người nó. Bất ngờ, cái cửa vỏ thép bật ra, một tên lính Đức tóc nâu, hai má hồng hồng như mà con gái, chui nửa người ra khỏi cái lỗ trên nóc xe và kêu lên, bằng tiếng Ba Lan hỏi:

– Poszedl, poszedl... Wzbronione, verboten![1]

Janek quay lưng lại phía tên lính. Lúc đầu nó đi, sau thì chạy. Không phải nó chạy trốn mà nó cần phải về gấp. Nó muốn chui xuống đất, co lại trong hầm không ra nữa. Nó tụt xuống hầm nằm vật ra trên nệm. Nó không thấy mệt mỏi, không sợ, không khát, không đói, không muốn ngủ. Nó không cảm thấy gì cả, không nghĩ đến gì cả. Nó nằm ngửa, mắt ngơ ngác, trong giá rét, tối tăm. Chỉ đến nửa đêm, nó mới nghĩ rằng nó sắp chết đến nơi. Nó cũng không hiểu người ta chết như thế nào. Có lẽ một người sẽ chết nếu như người đó sẵn sàng chết và bây giờ thì nó đã sẵn sàng vì nó hết sức khổ sở. Hoặc là, có lẽ một người sẽ chết khi người đó không còn việc gì để làm nữa. Đó là con đường mà người ta sẽ chọn khi người ta không biết đi đâu nữa... Nhưng nó không chết đâu. Tim nó vẫn đập, vẫn còn đập... Chết cũng không dễ như sống.

❀ ❀ ❀

[1] Đi chỗ khác ... ở đây cấm!