XII

Tối đến, Janek ném mấy củ khoai vào cải túi trống rỗng, vác lên vai, và lên đường. Trăng sáng. Trời lạnh nhưng khô ráo, không khi trong lành. Cành lá làm thành tấm ren đen thẫm nổi bật trên nền trời sáng, những vì sao lấp lánh, chòm Đại hùng tinh đang đùa với các đám mây. Janek đi đến cạnh hồ và men theo một con đường nhỏ...

– Phía này này. – Giọng Dobranski vang lên. Janek giật mình.

– Ừ, đêm nay đẹp quá, – người sinh viên nói vẻ thân thiện. – Một đêm như vậy làm cho ai cũng muốn mơ mộng.

Janek hơi xấu hổ, đi theo cái bóng phía trước. Đi qua cái bụi cây được độ trăm bước, Dobranski cho hai ngón tay vào miệng huýt. Một ánh lửa xuyên qua bụi cây: chỗ núp ngay dưới chân họ. Họ tụt xuống.

– Cái gì thế này? – Một giọng the thé vang lên. – Một đứa bé con? Đồng chí Dobranski định biến nơi này thành một vườn trẻ sao?

– Đừng chú ý đến anh ta, – Dobranski khuyên. – Anh ta luôn luôn cằn nhằn!

– Nếu đồng chí muốn tổ chức lớp học buổi tối cho trẻ em lạc hậu thì tôi phản đối! Tôi kiên quyết...

– Thì ngồi xuống đã, Pech!

– Tôi kiên quyết phản đối mọi âm mưu muốn biến căn phòng hầm kháng chiến này thành trường mẫu giáo! Tôi nói hết!

Người nói đó ngồi ngập trong đống chăn phía góc hầm. Anh ta mặc một cái áo lính Đức, đầy bùn và rách. Quanh cổ là một chiếc khăn quàng không màu sắc, vô cùng bẩn. Nói chung, cái đầu với chiếc mũ to tướng, giống như một vật vứt đi và bị bỏ quên trên một đống đồ phế thải. Đầu hói, cái cổ dài và gầy, lại thêm cục hầu dưới cổ quá to làm cho cái cổ dị dạng; chàng sinh viên hình như luôn luôn đang nuốt một cái gì đó rất quan trọng cho cái điều của mình.

– Đó là Pech đấy! – Dobranski tuyên bố. – Ở đây không ai chú ý đến anh ta cả... Mọi người mặc kệ anh ta!

– Mọi người vì vậy sẽ nổ tung hết! – Pech đáp lại.

Người thứ ba ở trong hầm nằm dài bên cạnh đống lửa. Anh ta độ hai mươi lăm tuổi và có lẽ là anh cả của cả nhóm. Ở gò má anh ta có hai nốt hồng hồng. Janek đã biết những nốt đó: nó đã trông thấy trên má Jablonski. Người trẻ đội mũ cát-két vuông của sinh viên Ba Lan mà bọn Đức bây giờ cấm đội. Cái mũ trước kia trắng bây giờ đã ngả màu đất.

– Chào ông bạn đồng nghiệp! – Anh ta lên tiếng thân thiện.

– Tadek Chmura, – Dobranski giới thiệu. Janek bắt cái tay đưa ra, bàn tay nóng và đẫm mồ hôi. Sau đó nó trút túi khoai ra đất.

– Tôi mang lại cho các anh một ít.

Ngay cả Pech cũng quan tâm. Anh ta gợi ý:

– Để những củ tốt ra một bên, cho ngày mai.

Và anh ta vùi khoai xuống dưới tro nóng. Dobranski ho và lấy từ dưới áo va-rơi ra một cuốn vở học trò to tướng:

– Tớ bắt đầu! – Anh ta tuyên bố.

Pech khoanh tay, hếch mũi lên trời và tuyên bố:

– Chúng mình sẽ nghiêm khắc nhưng công bằng!

Dobranski mở cuốn vở.

– Đây là cuốn: “Chuyện kể sơ lược của những quả đồi”.

– Của Kipling đấy! – Pech hét lên vẻ đắc thắng.

– Đây là chuyện kể cho các chú bé châu Âu... một câu chuyện thần thoại.

Anh ta bắt đầu đọc:

Con mèo meo meo, con chuột rúc rích, con dơi chập choạng... Mặt trăng leo lên trời. Năm quả đồi của châu Âu chầm chậm từ trong bóng tối bước ra, vươn vai, ngáp và chúc nhau buổi tối với giọng của những quả đồi.

– Này Ông Nội — quả đồi trẻ nhất còn có biệt hiệu là Chàng Ngốc lấy làm ngạc nhiên hỏi — tại sao Mặt Trăng bao giờ cũng chọn cái lưng già của ông để leo lên trời mà không bao giờ chọn cái lưng của cháu?

– Là bởi vì, cháu ơi, nếu Mặt Trăng leo lên lưng cháu thì Trăng không lên được cao và sẽ không thấy được nhiều chuyện!

– Ha! Ha! Quả đồi rất già có tên là Bà Nội Gù cười giọng ngắt quãng. Người ta gọi như vậy vì đây là một quả đồi mà sườn đã bị bào mòn vì mưa, gió, đây là nỗi đau khổ lớn nhất của những quả đồi, nhắc lại hình dáng của một người đàn bà già ngồi đang đan len, Ha! Ha!

– Đồ dê già! Chàng Ngốc nổi cáu, vừa nói vừa thè lưỡi.

– Than ôi, Bà Nội Gù thở dài, việc gì cũng có một thời: có thời để yêu và có thời để được yêu, có thời để sống và có thời để chết...

– Thế nào, bà bạn thân, chị mà cùng nói đến chết ư? Ngài Wladyslaw già nhưng vẫn luôn luôn nịnh đầm, kêu lên với giọng còn trai tráng.

Đó là quả đồi đá và lùn, đứng cạnh Bà Nội Gù, nghiêng nhìn bà một cách tò mò, hình như cốt tìm hiểu bà ta đan cái gì vậy từ mấy ngàn năm này. Sườn đồi này nhắc lại bộ mặt nhìn nghiêng của một người nhăn nheo, buồn cười và những cái lưỡi xấu trong số những quả đồi mà thủ đô thì ở đâu cũng có - đồn rằng quan hệ giữa Bà Nội Gù và Ngài Wladyslaw có tính chất ít bình thường như người ta thường nghĩ và có đem tháng năm thì khoảng cách giữa hai quả đồi... Ha! Ha!

– Làm thế nào mà chị có thể nói đến cái chết được? Chị là quả đồi vĩnh viễn trẻ mãi.

– Ha!Ha! Ha! Bà Nội Gù khặc khặc vì được nịnh khéo. Bất thình lình bà nói một tràng ho khủng khiếp, khạc ra bụi mà làm cho hai con quạ ngủ bên sườn đồi phải giật mình bay đi và cả cây sên cuối cùng mọc trên đỉnh đồi cũng cố hết sức bám chặt rễ vào đất để khỏi lay gốc và sợ hãi quay sang nói với quả đồi Nghìn Tiếng:

– Chị đồi ơi! Chị làm ơn khuyên bà ta bình tĩnh lại một chút – với giọng của cây cối, cũng là giọng nói của những quả đồi. Những cái rễ già của tôi chỉ còn bám như những sợi chỉ. Tôi không còn sức như hồi trai trẻ, khi những trận bão mạnh nhất của châu Âu là đến này đọ sức với cành lá của tôi và đã phải quắp đuôi bỏ đi!

– Này Bà Nội ơi! Quả đồi Nghìn Tiếng can thiệp, hãy bình tĩnh lại và tiếp tục...

Nhưng đến đây, đột nhiên một chuyện lạ xảy ra. Không có lý do nào rõ ràng cả, quả đồi Nghìn Tiếng hình như mất dòng suy nghĩ và hét lên với giọng rực lửa:

– Nước Nga, cứu tôi với! Nước Anh, cứu tôi với! Hãy xông vào quân thù! Chúng ta sẽ thắng!

Một phút bối rối và quả đồi Nghìn Tiếng lại nói với nó bằng một giọng xa lạ:

– Im đi! Nó nói với giọng bình thường. Im! Mày muốn ta chết sao?

– Ta không im! Sau đó nó lại hét lên, giọng điên loạn. Ta là tiếng nói của các dân tộc châu Âu. Hãy xông vào quân thù! Tiến lên!

– Im đi! Mày không thấy những quả đồi già nua run lẩy bẩy vì sợ hãi khi nghe nhắc đến nước Nga sao? Mày muốn chúng biến thành tro bụi cả sao?

– Càng sớm càng tốt! Nó lập tức tự trả lời với một giọng hết sức bình thản.

– H... h... hừ... hừ hừ...! Ông Nội khổ sở nổi giận nói cà lăm vừa run rẩy vừa tung bụi ra đến nỗi Chàng Ngốc phải ba lần hắt hơi rất to. Bằng lực lượng nó đã làm cho ta trở thành quả đồi! Hắt.. hắt xì! Ông già cũng hắt hơi do chính bụi của mình.

– Hãy tha lỗi cho tôi, đồi Nghìn Tiếng vội vã nói. Tôi lấy làm phiền muộn.. Tiếng vang của tôi vẫn còn say rượu!

– Còn cái gì! Tiếng vang lập tức hét to và một mùi rượu mạnh pécnốt lan khắp không gian Có một tên Đức để tiện sáng nay đã lặp đi lặp lại một trăm lần “Hít-le muôn năm!”. Tôi suýt cười vỡ bụng... Đó không phải là cuộc sống, đó là tiếng vang châu Âu... Hu! Hu! Hu! Nó nấc lên.

– Hu! Hu! Hu! Trước sự ngạc nhiên của mọi người, quả đồi Người Nông Dân cũng nấc lên.

Đó là một quả đồi kích thước vừa phải, dáng vẻ chung chung, lưng tròn, bụng rỗng, da cứng, thân mạnh nhưng giữ vẻ im lặng cảnh giác.

Nó luôn luôn đứng hơi xa các quả đồi khác.

– Hãy xông vào quân thù! Tiếng vang lập tức hét lên, cảm thấy được sự ủng hộ.

– Xông vào quân thù! Đồi Người Nông Dân cũng đề nghị nhưng rụt rè hơn. Nó nhìn chung quanh và lưng càng tròn hơn.

– Tôi xin lỗi chị! Nó nói.

Xưa nay, đồi Nghìn Tiếng rất lấy làm tự hào về tiếng vang của mình. Trong khắp đất đai châu Âu, người ta đến dưới chân quả đồi và nói với nó. Những người đang yêu nhưng chưa chắc được yêu, thì thầm: “Nàng yêu ta, nàng yêu ta!...”. Có một lần, trong cơn quá xúc cảm, Tiếng vang đã nói thêm: “Tôi biết nói thế nào, nàng yêu chàng, ông bạn ạ, và nàng sùng bái chàng!” và người đang yêu khiếp sợ đã vùng chạy trốn. Một hôm, có một chàng kỵ sĩ, đội ngù lông, đi ngang qua đấy và hô: “Hoàng đế vạn tuế”. Tiếng vang đã lặp lại tiếng hô và sau đó quả đồi cho biết đã có một vị hoàng đế ra đời. Sau này, có một người nhỏ thó ăn mặc ngây ngô, đến thăm quả đồi. Ta sẽ làm chủ thế giới”. Con người bé nhỏ đó kêu lên bằng tiếng Đức và giơ tay lên. Tiếng vang giữ im lặng “Ta sẽ làm chủ thế giới, con người bé nhỏ hét lên, dẫm chân ta sẽ là người chủ của cả thế giới, ta sẽ là...”. “Làm chủ thế giới, con tườu!”. Tiếng vang cuối cùng nổ bùng lên, hoàn toàn không kiềm chế được mình “Trước hết ai là tiếng vang ở đây? Mày hay tao?” Và chính tiếng vang đã giương cao ngọn cờ khởi nghĩa. Bây giờ, nó hét lên.

“Hãy rung lên, đất đai châu Âu! Hãy chôn vùi kẻ xâm lược! Gió ơi, hãy thổi lên...”.

Một tiếng thở dài lớn chạy qua các ngọn cây.

— Tôi đã làm hết sức, gió thầm thì. Vì thổi quá sức nên mặt mày tôi đã xây xẩm. Hãy đem lại cho tôi thêm một mùa đông... Để được việc, tôi cần thêm cô bạn tuyết.

— Tiến lên, rừng rú châu Âu! Tiếng vang van nài. Hãy xông vào quân thù. Hãy nhằm phía quân thù, xông lên!

– Điều đó sẽ rất khó khăn! Rừng rú gầm lên. Nhưng cây cối của chúng tôi đòi hỏi có vinh dự. Mỗi cây treo cổ một tên lính Đức lên cành của nó!

Tiếng vang, đã hơi mệt, thở gấp một cách nặng nhọc. Ông Nội nhân cơ hội đó chen vào:

– Đừng có nghe những điều nó nói, Chàng Ngốc! Ông Già ra lệnh. Bịt tai lại. Chúng ta những quả đồi, chúng ta khác, hãy để cho những con người giải quyết cuộc tranh chấp giữa họ với nhau. Tốt hơn là hãy xem thử chú đã học bài chưa... Chúng ta hãy bắt đầu từ bài sinh ngữ. Chú đã học thuộc bài tiếng Anh chưa?

– Và thuộc như thế nào! – Chàng Ngốc đáp và bắt đầu đọc bằng tiếng Anh không cần phải để yêu cầu thêm. Chúng ta sẽ chiến đấu trên biển và trên đại dương. Chúng ta sẽ chiến đấu với lòng tin tưởng và sức mạnh ngày càng lớn trên vùng trời..

– Sao? Sao? Sao? – Ông Nội lắp bắp, chết đứng hơn là sống.

Mấy con ếch phải ngái ngủ đáp lại, tưởng như người ta lại đến mình.

– Chúng ta sẽ bảo vệ hòn đảo của chúng ta với bất cứ giá nào. Chàng Ngốc tiếp tục đọc. Chúng ta sẽ chiến đấu trên bãi biển, chúng ta sẽ .. chúng ta sẽ... Ha! Ha!

– Chúng ta sẽ chiến đấu trên đồng ruộng! Những cánh đồng nhắc lại.

– Chúng ta sẽ chiến đấu trên đồng ruộng và trên đường phố, chúng ta sẽ chiến đấu trên những quả đồi.

– Trên những quả đồi! Những quả đồi nhắc lại một cách sùng kính.

– Chúng ta sẽ không bao giờ đầu hàng.

Một phút yên lặng. Và rồi tiếng khóc nấc lên – chỉ có tiếng vang châu Âu mới học được cách nấc lên như vậy – và cất tiếng hát:

Đi lên đi, những đứa con của Tổ quốc,

Ngày vinh quang đã đến rồi

Tội ác đang chống lại chúng ta

Ngọn cờ đẫm máu đã giương lên...

Dobranski kết thúc câu chuyện. Anh xếp vở, cất nó vào trong áo va-rơi của mình.

Pech tuyên bố:

– Nếu ông bạn muốn biết ý kiến của mình thì đây, tôi phản đối! Anh trồi ra khởi đống chăn và bắt đầu cời tro để tìm những củ khoai vùi lúc nãy.

– Những đứa trẻ châu Âu một ngày kia sẽ học thuộc lòng câu chuyện này trong các trường học! Tadek Chmura nói một cách tin tưởng.