XXIII

Ba ngày sau khi du kích tấn công chiếc xe tải, Czerw tiếp Jozef Konieczny. Ông chủ quán đi trên một chiếc xe trượt tuyết, có bốn nông dân đi theo. Mặc dầu quần áo chủ nhật đẹp đẽ và tóc tai chải láng bóng, những người nông dân trông có về thiểu não.

– Điên! – Jozef vừa hát vừa nhảy ra khỏi xe. – Các anh mất trí cả rồi hay sao?

Anh em du kích chờ đợi một cách thích thú. Ở trong rừng ít có những trò giải trí.

– Chúng bắt làng Piaski phải đền trăm nghìn zloty. Năm làng khác phải nộp một nửa triệu: Piaski, Wieliczki, Podwodzie, Kliny, Lubawki! Này, nhìn chúng tôi đây.

Ông chỉ tay vào ngực mình.

– Thử hỏi chúng tôi lấy đâu ra trăm nghìn zloty để vứt vào lửa? Các anh phải có lý trí chứ. Các anh không mất gì hết: làm một cú, chiếc xe về các anh và các anh núp vào rừng. Nhưng chúng tôi, chúng tôi vẫn còn đây.

Làng chúng tôi luôn luôn sẵn sàng hứng đòn! Các anh hãy thương lấy vợ con chúng tôi, thương lấy những đứa con mồ côi của chúng tôi!

Có tiếng xì xào trong nhóm du kích. Krylenko bắt đầu mất bình tĩnh.

– Mỗi người đều có quyền hy sinh mạng sống của mình: chúng tôi sẵn sàng hy sinh mạng sống của chúng tôi vì lý tưởng tự do. Và như vậy là không phải người cơ đốc giáo. Không, không cơ đốc giáo chút nào. Và các anh có biết bọn Đức tuyên bố thế nào ở các làng không?

– Tôi đoán... – Czerw nói. – Nếu lần sau còn có xe bị cướp trên đường thì chúng sẽ treo cổ năm người. Treo cổ - treo thật cao! – Czerw nheo mắt. – Nếu chịu khó cất công tìm kiếm trong vùng thì cũng có thể tìm ra năm người đáng treo cổ.

– Hừ! – Jozef cằn nhằn. – Đây không phải là lúc để đùa đâu, Czerw ạ! Tôi kêu gọi những người cơ đốc giáo mà các bà mẹ đã đẻ các anh ra. Hãy để cho bọn Đức yên. Thời cơ đánh chúng chưa đến. Khi thời cơ đến, thì tôi sẽ là người đầu tiên đánh chúng nó.

– Điều đó thì không còn nghi ngờ gì nữa! – Czerw nói một cách tin tưởng.

– Nhưng bây giờ thì các anh hãng nằm im đi! Giấu kín mình đi! Chui vào lòng đất. Im lặng không một cử động, không một lời thở than. Đừng động đậy gì cả. Hãy chờ đợi! Tôi là một người về bản chất của bọn xâm lược, tôi đã có kinh nghiệm không thể so sánh được. Các anh tin tôi: trọng số tổ tiên của tôi có rất nhiều bà cô bị hiếp dâm hơn bây giờ! Tôi nói với các anh: không một cử động, không một lời than thở! Ta giả chết, không động dậy! Hãy để cho chúng cứu con cái chúng tôi, duy trì nhà cửa, làng mạc chúng tôi... Cuối cùng sẽ có nhiều người chiến đấu chống bọn Đức: đến ngày đó chúng sẽ biết tôi dám làm đến thế nào!

Ông kết luận đột ngột.

– Tôi mang thực phẩm đến... đó là do tấm lòng, do tấm lòng.

Ông lên xe. Con ngựa bước đi khó khăn trong tuyết. Những người nông dân đều im lặng. Đến trước Sở chỉ huy của Đức, Jozef nhảy xuống đất, sửa lại mũ, nhỏ nước bọt vào tay và xoắn lại bộ ria mép, rồi bước vào. Romuald tiếp ông ta. Romuald có vẻ bí mật và phấn khởi.

– Sao? – Jozef hỏi.

– Suỵt! – Romuald đặt một ngón tay lên miệng. – Tôi rất có hy vọng cho chiều nay, ngài Jozef ạ!

– Thật không? Thật vậy không?

– Không nghi ngờ gì hết. Ngọn gió tốt lành. Những hộp trứng mà ngài gửi đến tuần trước đã có kết quả tốt đẹp!

– Anh có chắc không?

– Ngài có thể tin ở tôi, ngài Jozef ạ! Tôi có con mắt, tôi có tài đánh hơi... Không còn nghi ngờ gì nữa... Các ông ấy có thiện cảm với ngài!

– Ôi! ông bạn thân mến, ông bạn rất thân mến! – Jozef nói. Hai người bắt tay nhau thật chặt và lâu, nhìn vào mắt nhau.

– Tôi không bao giờ quên nói tốt về ngài! – Romuald bảo đảm. – Nhưng thỉnh thoảng thôi và phải đúng lúc, cũng không nên làm phiền họ!

– Tôi sẽ gửi thêm phó mát cho ngài! – Jozef nói với vẻ giọng cảm động. – Hay là ngài thích mỡ hơn?

– Mỡ! mỡ! vâng, – Romuald nói. – Nhưng pho mát vẫn cần.

– Tôi sẽ gửi cho ngài cả hai thứ, – Jozef quyết định.

Jozef được đưa vào phòng giấy. Tên cảnh sát Đức đang giũa móng tay và huýt sáo bài Klei ne, enlzuckende Frau.

– Ông ấy đang trong tâm trạng phấn khởi.

Romuald thì thầm. Tên Đức ngẩng đầu lên:

– A! chào ông bạn của tôi, Ngài Jozef! – Tên Đức nói giọng vui vẻ. – Romuald đã chuyển lời ngài tới tôi. Rất đáng quí. Rất đáng quí. Ngài Jozef ạ! Đó là tình thân thiện, lo lắng cải thiện quan hệ giữa nhà cầm quyền và nhân dân! Ha! ha ha! Tôi cũng sẽ cố gắng hết sức mình... Chiều nay tôi sẽ đến dự bữa cơm với ngài.

Khi ông Jozef ra về, tên cảnh sát nheo mắt và chắc lưỡi, và ngài Romuald cười the thé và lặp lại giọng cười đó nhiều lần trong ngày: nó nhắm mắt, nhe răng và lắc đầu quầy quậy rồi lại bật cười... Chiều hôm đó, ngài Jozef phải đón khách đến thăm đúng luật lệ tốt đẹp của lòng mến khách của nông dân. Tên cảnh sát ăn thịt thỏ mà bà Frania đã nấu nướng với đôi bàn tay đẹp của mình, với thịt giăm bông, gà vịt, phó mát; nó uống rất nhiều rượu vodka. Sau đó uống nước trà với bánh gato. Trong phòng ăn chỉ có hai cây đèn cầy đặt trên bàn, chiếu sáng yếu ớt: trong làng không có điện và mặc dù dưới hầm kho còn có khá nhiều dầu hỏa nhưng ngài Jozef lại quá lo xa không muốn thắp đèn dầu. Ngồi đầu mép bàn, Romuald ăn ngấu nghiến và làm phiên dịch, miệng vẫn ngồm ngoàm.

– Thế bà Frania đâu? – Tên cảnh sát hỏi.

Ông chủ quán có vẻ lúng túng.

– Nhà tôi bị sưng phổi. Tôi phải dùng ống giác cho là nhà tôi.

Tên cảnh sát uống từng ngụm nhỏ nước trà.

– Ông được mấy cháu? – Tên Đức hỏi.

– Chưa. Tôi chưa có cháu nào. – Ông Jozef đáp, bối rối.

– À ra thế! – Tên cảnh sát nói.

Nó chấm một điếu xì gà to tướng và nhìn chủ nhà với vẻ nhân hậu, hơi nheo mắt.

– Tôi sẽ nghĩ xem tôi có thể giúp gì được ngài, – hắn nói và phì khói thuốc.

Ngài Jozef thì nghĩ rằng có lẽ đây là vấn đề vận chuyển lúa mì mà lão đã khéo đưa ra trong bữa ăn - một cú áp phe khá đây và lão cảm ơn.

– Tôi sẽ vui lòng giúp ông, – tên cảnh sát nói nghiêm trang.

Ngài Romuald giấu nụ cười sau chiếc khăn ăn. Tên cảnh sát còn uống thêm một cốc vodka nữa.

– Tôi không còn trẻ nữa, – hắn giải thích, – không có cái gì làm sục sôi huyết quản bằng thế.

Hắn cười. Romuald cũng suýt sặc, còn Jozef thì không nghi ngờ gì cả, cũng cười theo một vài lần theo phép lịch sự. Tên cảnh sát nốc cạn chén rượu, cắn điếu xì-gà và nặng nề đứng dậy.

– Tôi muốn đến chào bà Frania! – Hắn tuyên bố.

Ông chủ quán trở nên nhợt nhạt. Ông mở miệng nhưng không nói được câu nào và cứ đứng sững như vậy, miệng há hốc.

– Đi chứ! – Tên cảnh sát nói.

Nó cầm lấy cây đèn cầy trên bàn.

– Chỉ dường đi.

Ngài Jozef đứng dậy. Miệng vẫn há hốc như con cá ra khỏi nước. Đến chân cầu thang, ông mới nói lí nhí được mấy tiếng.

– Nhà... nhà tôi đang ở trong phòng! – Ông nói lắp bắp.

Tên cảnh sát đẩy ông đi trước.

– Đi!

Đến trước phòng ngủ, ông chủ quán dừng lại. Đầu gối ông run lên. Ông liếc tên cảnh sát với cái nhìn của con chó bị đánh.

– Mở cửa ra!

Ông Jozef phải vâng lời. Trong bóng tối, có tiếng kêu... Tên cảnh sát bước vào, giơ cao cây đèn. Bà Frania giật mình vùng dậy, nhìn họ, với đôi mắt xanh đầy sợ hãi. Mớ tóc nâu chảy dài xuống ngực... Bà kéo chăn lên tận cằm. Tên cảnh nhìn ông Jozef khinh bỉ.

– Không con cái! – Hắn rít lên. – Lạy Chúa tôi! Một người đàn bà như thế mà không con cái!

Nó phun điếu thuốc và lấy bốt dẫm lên. Rồi quay lại phía ông Jozef và đưa tay...

– Này cầm lấy đèn: Hắn ra lệnh.

Sáng hôm sau, người đánh xe ngựa của ông Jozef nhượng bộ trước lời thỉnh cầu của bà Frania, đã đưa bà đến chỗ những người du kích. Vẻ mặt nhợt nhạt, thân thể thỉnh thoảng co giật, và đã kể hết câu chuyện cho Czerw nghe.

– Các anh cho tôi ở lại đây.

Czerw nhìn bà ta, nheo mắt và nổi giận, vì anh ta hết sức xúc động.

– Bà có thể ở lại đây với chúng tôi vài ngày... Ông bà già giờ ở đâu?

– Ở Murawy.

– Sẽ có người đưa bà đến chỗ ông bà già khi nào công việc thư thả một chút.

Đến chiều thì ông Jozef đến gặp những người du kích một cách thảm hại. Bộ ria mép quặp xuống. Bộ mặt nhăn nhó và khó coi như người đau răng: người ta muốn đặt một miếng gạc bông lên má và băng lại cho ông. Ông nhìn nghiêng và nói giọng yếu ớt.

– Tôi muốn nói chuyện với nhà tôi.

– Cút đi! – Czerw đáp lại gọn lỏn.

Ông Jozef cất tiếng khóc một cách bất ngờ. Ông bỏ đi nhưng hôm sau nữa lại trở lại, bà Frania không còn ở đây nữa. Czerw đã cho người đưa bà đến nhà bố mẹ bà ở Murawy. Trong vòng mười lăm ngày, ông Jozef ngày nào cũng trở lại. Cứ mỗi lần như vậy, ông lại xin gặp bà vợ, nghe anh em du kích xỉ vả và bỏ đi, không dám nhìn thẳng vào mắt ai. Và rồi, một ngày đẹp trời, một lời nói đùa của Krylenko đã đưa đến một kết cục không ngờ. Ông Jozef lại đến trong rừng và theo thói quen như lâu nay, xin gặp bà vợ. Krylenko nhìn ông ta khá lâu, nhổ nước bọt và nói.

– Xin chúc mừng, ông chủ quán. Tôi có một tin hay báo cho ông biết. Ông sắp trở thành người cha!

Những người du kích có mặt họ cũng đã từng thấy nhiều người đau khổ và hấp hối hàng ngày, nhưng đều đồng thanh nói rằng: “Chưa bao giờ họ trông thấy một gã đàn ông có bộ mặt như vậy”. Ông Jozef không nói một lời. Bộ mặt hốc hác, không còn chút máu, và đôi mắt thể hiện nỗi đau khổ cực độ của con người, ”Dù sao ông ta cũng có vẻ một người đàn ông”, sau này Krylenko tuyên bố như vậy, hơi hối hận về hậu quả đua cợt của mình. Ông Jozef quay lưng đi. Nhưng ông không đi xa, ông đi ngay đến cái cây đầu tiên hơi khuất một chút, cởi dây nịt đeo quần và treo cổ lên một cành cây chắc chắn. Những người du kích cho rằng hành động đó dù sao cũng còn có một chút phẩm giá, và quả tim của ông Jozef không phải chỉ có toàn mỡ như họ tưởng, vì vậy họ đã hạ xuống và chôn ông, và cắm trước mộ ông một cây thánh giá bằng gỗ, như đối với một người cơ đốc giáo đã chết.