Hôm sau, nó cầm lấy khẩu súng lục, vài củ khoai, ít muối và cuốn sách “Winetoo, người Da Đỏ hào hoa” rồi ra khỏi hầm. Nó đi tìm những người du kích như ba nó đã dặn. Nó không biết đi đâu. Hơn nữa nó cũng không biết người du kích) là thế nào. Làm sao nhận ra họ? Họ có mặc đồng phục không? Phải ăn nói với họ như thế nào? Phải tìm họ ở đâu? Nó lang thang trong rừng chờ may rủi và buổi chiều lại quay về chỗ ẩn núp. Đã nhiều ngày nó không gặp ai cả. Nhưng một buổi sáng, trong khi nó đang đi qua một cái trảng thì hai người từ trong bụi nhảy ra và quây lấy nó. Nó dừng lại, không sợ. Hai người trông khốn khổ nhưng không có vẻ nguy hiểm. Người trẻ hơn, đầu quấn một cái khăn san, giống như một nữ nông dân. Một con mắt cứ nhảy liên hồi. Người lớn tuổi hơn có bộ ria dày và xám trông có vẻ dữ tợn hơn người trẻ. Ông bước đến gần Janek lục soát và tìm thấy ngay khẩu súng lục.

– Ở đâu mà mày có khẩu súng này?

Janek không hiểu ngay lập tức. Nó phải cố gắng để hiểu. Không phải tiếng Ba Lan, cũng không phải tiếng Nga. Janek không hiểu ông ta muốn gì.

– Anh ấy hỏi em... – Người trẻ hơn nói.

– Để tao hỏi nó! – Người lớn tuổi gầm lên. – Nhưng nó không hiểu tiếng Ukraine. Tao sẽ nói tiếng Ba Lan. – Người già đáp lại, vẻ giận dữ.

Ông ta quay về phía Janek:

– Ở đâu mà mày có khẩu súng này?

– Cha tôi cho.

– Cha mày ở đâu?

– Tôi không biết.

– Mày nghe không, Czerw? Người già đắc thắng nói. Ngay đến bố nó ở đâu nó cũng không biết.

– Tôi có nghe. Tôi không điếc.

– Nhưng có lẽ nó biết. Và có lẽ đơn giản là nó không muốn nói cho chúng ta biết, phải không

– Để cho thằng bé yên, Savieli Lvovitch! – Người đồng hành cãi lại, vẻ buồn bã. – Tôi biết em ấy. Đó là con trai bác sĩ Tovacopxki, ở Sucharki. Ông già nó đã chữa cho tôi.

– Sucharki ư? Sucharki... – Người già lặp lại. Ông ta nhìn thẳng vào Janek.

– Thế thì ta có thể nói cho em biết ông già của em ra sao rồi.

– Cha tôi làm sao?

– Câm mồm lại, Savieli Lvovitch! – Người đồng hành bất thần la lớn. – Câm cái mõm bẩn thỉu của anh lại.

– Sao? – Người già ngạc nhiên. – Nhưng tao có nói gì đâu. – Ông cầm lấy cuốn sách to tướng và nhìn đầu đề. Ông đánh vần khó khăn.

“Winetoo... Người... Da Đỏ... hào hoa... A.”

Ông xếp sách, rồi nhìn Janek, và chửi thề, với vẻ thất vọng:

– Kurwa ich mác ! Kurwa ich mác![1]

— Đừng có chửi thề như thế, Savienli Lvovich! Tôi đã nói với anh: điều đó không đẹp tí nào, ở vào tuổi anh!

– Cha tôi ra sao rồi? – Janek nhắc lại.

– A? Ta không biết ông già em ra sao nữa. Chỉ có ôn dịch mới biết ông ấy thế nào! – Ông ta nói gần như nấc lên:

– Winetoo, người Da Đỏ hào hoa... ôi! ôi!

– Đừng xúc cảm như vậy, Savieli Lvovitch.

– Ta không xúc cảm. Ta không xúc cảm bao giờ. – Ông trả cuốn sách lại cho Janek.

– Chú bé mặt trắng, chú làm gì trong rừng?

– Em ở trong ấy.

– A?

– Thật mà, em ở trong rừng.

– Czerw, chú có nghe không? Cậu ta ở trong ấy!

– Em đi tìm du kích, – Janek nói vẻ ngượng ngùng.

– Sao? – Ông già nhảy lên. – Lạy chúa... Chú có nghe không, Czerw? Cậu ta đi tìm du kích!

– Tôi có nghe.

– Du kích nào? – Đột nhiên ông già tỏ ra quan tâm.

– Em không biết.

– Cậu ta không biết! – Ông già đắc thắng. – Chú có nghe không, chú Czerw, cậu ta không..

– Câm cái mõm anh lại, Xavienli Lvovich. – Anh ta nhìn Janek một lát và với vẻ trịnh trọng nói:

– Em có thể đến với chúng tôi.

– Ở đây ai là người ra lệnh? – Ông già hỏi.

– Không ai cả. Ở đây không ai ra lệnh cả. Tôi biết ông già cậu này và cậu ta có thể đến với chúng ta. Thế thôi.

– Thì có bao giờ ta nói rằng cậu bé không thể đến với chúng ta đâu? Ta không có tim sao. Có lẽ, tất cả cái gì ta có, là cái mồm lắm chuyện, phải không?

– Chắc chắn là anh có cái mõm lớn quá, Savienli Lvovich.

– Ta biết, – ông già đáp lại, vẻ tự hào. – Chú có thể đến với chúng ta, chú mặt trắng! Chắc chắn chú sẽ dược đón tiếp niềm nở trong “cộng đồng” chúng ta.

– Trong “bộ lạc” chứ, – Janek nói thầm.

– Thế à?

– Người Da Đỏ thì gọi là “bộ lạc”. Còn người Eskimo mới gọi là “cộng đồng”.

– Chỉ có ôn dịch mới biết ở đâu gọi là gì? – Ông già cằn nhằn.

Ông quay lưng lại phía họ và bước nhanh. Họ đi theo.

– Ông ấy tên gì? – Janek hỏi.

– Krylenko. Một người Ukraine. Ông ấy hay sủa nhưng không cắn bao giờ.

– Em biết, – Janek đáp.

❀ ❀ ❀

[1] Đồ đĩ! đồ đĩ!