V
Những người đói và yếu sống ẩn núp trong rừng. Ở thành phố, người ta gọi họ là “du kích”, ở nông thôn người ta gọi họ là “quân xanh”. Đã lâu nay, những người này chỉ còn chiến đấu chống đói, lạnh giá và thất vọng.
Nỗi lo lắng duy nhất của họ là mạng sống. Họ sống thành từng nhóm nhỏ sáu bảy người, trong những hầm trú ẩn đào dưới lòng đất, có bụi bờ che kín, giống như những con vật đang bị săn đuổi. Lương thực rất khó khăn thường thường không thể nhận được. Chỉ những quân xanh, có bà con hoặc bạn bè trong vùng mới sống nổi; nhũng người khác thì chết đói hoặc ra khỏi rừng đã bị giết. Nhóm của Czerw và Krylenko là nhóm sống dai dẳng nhất, chịu đựng nhất. Nhóm này do một sĩ quan kỵ binh trẻ tuổi chỉ huy, trung úy Jablonski. Đó là một chàng trai cao to, tóc màu hạt dẻ, ho rất nhiều và khạc ra máu: anh ta bị một mảnh đạn đại bác ghim vào phổi trong chiến dịch Ba Lan. Anh ta còn giữ cái áo lính và mũ kê-pi vuông của kỵ kinh; cái lưỡi trai dài luôn luôn để một vệt bóng lên khuôn mặt anh ta. Khi người ta đưa Janek đến trình diện, anh hỏi:
– Em bao nhiêu tuổi?
– Mười bốn.
Chàng trung úy nhìn Janek hồi lâu với đôi mắt sẫm, đỏ ngầu vì sốt rét.
– Em có thể giúp anh một việc được không?
– Được.
– Em có biết Wilno?
– Có.
– Biết rõ chứ?
– Vâng.
Chàng trung úy ngập ngừng, hình như đang đấu tranh với bản thân, nhìn chung quanh và nói:
– Chúng ta đi vào rừng.
Anh ta dẫn Janek vào một lùm cây.
– Em cầm bức thư này. Đưa thư đến địa chỉ đã ghi trên phong bì. Em biết đọc chứ?
– Dạ biết.
– Tốt. Nhưng đừng để bị bắt.
– Vâng.
– Em chờ trả lời?
– Vâng.
Chàng trung úy bất chợt nhìn sang phía bên. Anh ta nói với giọng trầm trầm:
– Em không được nói với ai ở đây về việc này.
– Em sẽ không nói.
Janek bỏ thư vào túi và đi ngay. Gần sẩm tối thì cậu đến Wilno. Đường đầy lính Đức, những chiếc xe tải ầm ĩ chạy qua những phiến đá lớn lót đường, làm bùn bắn tung tóe lên vỉa hè lát gỗ. Nó tìm ra địa chỉ không khó khăn lắm, trong khu Pohulanka, Janek đi qua một cái sân và leo lên cầu thang. Ở tầng một, nó dừng lại và đánh diêm. Có một danh thiếp cài ở cửa: “Jadwiga Malinowska. Dạy nhạc.” Bên trong có tiếng đàn dương cầm. Nó lắng nghe một lúc. Nó rất thích âm nhạc, nhưng ít khi được nghe. Cuối cùng, nó gõ cửa. Tiếng đàn im bặt và có tiếng phụ nữ vọng ra:
– Ai đấy?
Janek ngập ngừng.
– Tôi, Janek đây. Cuối cùng nó đáp, lủng củng. Nó ngạc nhiên thấy cánh cửa mở: Một người phụ nữ trẻ tuổi chăm chú quan sát nó. Chị ta cầm một cái đèn: trên chụp đèn vàng có vẽ đồng ruộng chùa chiền và chim chóc. Bóng các bức vẽ đó lay động trên trần nhà và trên tường. Người phụ nữ trẻ đó hình như rất đẹp đối với Janek. Nó lễ phép cất mũ và nói:
– Em đến đây để trao cho chị cái này.
Nó đưa bức thư ra. Người phụ nữ cầm lấy và mở thư ngay. Trong khi chị ta đọc thư thì Janek vẫn nhìn chị. Chị ta đẹp thật. Không trách mà chị ta chơi dương cầm hay thế... Thứ âm nhạc này rất thích hợp với chị, cũng giống chị ta. Người phụ nữ trẻ đọc xong.
– Mời em vào.
Chị đóng cửa.
– Chắc em phải đói sau chặng đường đến này.
– Không.
– Em có muốn uống trà không?
– Không, cảm ơn chị.
Chị ta nhìn chú bé có bộ mặt hết sức nghiêm nghị.
– Tùy em. Chị sẽ trả lời... Không. Tốt hơn là không nên trả lời. Người ta sẽ bắt em...
– Chúng nó không bắt được em đâu.
Chị ta nhìn nó một lần nữa.
– Em bao nhiêu tuổi?
– Mười bốn.
– Em nói với anh ấy... Nói với anh ấy rằng như vậy là điên. Nói với anh ấy đừng đến đây. Nhà bị canh gác chặt chẽ. Nhưng nếu anh ấy đến, thì em nói hộ là chị sẽ đợi.
– Anh ấy sẽ đến, Janek nói.
– Nói với anh ấy đừng đến.
– Em sẽ nói.
Chị đi xuống bếp và quay trở lại với bánh mì và muối gói trong tờ báo. Chị nhét gói vào trong áo nó, phía trên ngực. Janek chưa đi mà nhìn lại chị ta... Chị chờ nó nói điều cần nói ra.
– Chị đánh đàn đi, bất ngờ Janek yêu cầu.
Chị không trả lời và đi về phía cây đàn. Chị tỏ ra không ngạc nhiên, không tò mò. Chị ngồi vào đàn và bắt đầu chơi... Janek không còn biết chị ấy đã chơi đàn bao lâu. Nó không biết. Chưa bao giờ nó cảm thấy có điều gì giống như vậy. Đến một chỗ, chị quay lại và nói:
– Đây là của Chopin. Một người Ba Lan. Chị thấy cậu khóc. Điều đó cũng không làm cho ch ngạc nhiên hay cảm động. Hình như chị cho rằng cậu khóc, khi nghe bản đàn này là một điều hết sức tự nhiên. Cuối cùng khi ngừng đánh đàn thì người phụ nữ trẻ tuổi mới biết là Janek đã đi rồi.
