XIII

Đã khuya, trong đêm tối, Janek trở về. Dobranski đi theo cậu ta. Gió thổi trong rừng, những cành cây hát. Trời rét dữ, nhưng rét khô, cái rét của những đêm đông đầu tiên.

– Đã cảm thấy núi tuyết, – Janek nói.

– Có lẽ đúng. Thế cậu không buồn sao?

– Không.

Dobranski đi và giữ im lặng một lúc.

– Tớ đang viết một cuốn sách, cậu biết không.

– Điều đó chắc phải khó lắm.

− Ồ! Bây giờ mọi việc đều khó cả. Nhưng còn ít khó khăn hơn là sống cho được, sưởi ấm và lo ăn.

– Đề tài gì?

– Những con người đang đau khổ, chiến đấu và gần gũi lại với nhau...

– Bọn Đức cũng thế à?

Dobranski không đáp.

– Cậu có thể đọc cho tớ nghe một số đoạn được không?

– Tất nhiên được. Thế cậu không hỏi tớ tên cuốn sách à?

– Cậu nói đi.

– Cuốn sách tên là: Ngoại ô Stalingrad.

– Điều đó xảy ra ở đó à?

– Không. Nhưng trái tim nhân loại, mùa đông này, đập ở ngoại ô Stalingrad, cũng như năm một chín bốn mươi, đập ở ngoại ô London. Trong mỗi nước châu Âu, cái gì còn lại của hy vọng nhân loại tìm cách rút vào trong những đổ nát của khu thợ thuyền; trong mỗi căn nhà bị vây, trong mỗi cái hầm, trong mỗi hố đạn đại bác đều đang ẩn núp và nín thở hy vọng của một tên nô lệ châu Âu. Mùa đông này, ngoại ô Stalingrad, không phải chỉ là của một mình nước Nga, mà là cả thế giới đang đau khổ và đấu tranh để tự giải phóng.

Một con sói bất chợt hú lên phía bên kia hồ.

– Nó đang lạnh, – Janek nói.

Và nó hỏi dịu dàng:

– Có phải cuộc chiến đấu vẫn còn tiếp tục?

– Ừ.

Janek lặng im. Nó nghĩ đến Zosia. Khi nào cuộc chiến đấu thắng lợi, nó sẽ cưới Zosia và sẽ sống với cô ta trong một cái nhà ở thành phố.

– Chmura đang ho lao,– bất chợt nó nói. – Anh ta sẽ chết, nếu ở đây...

Anh ta biết điều đó. Chúng tớ cũng thường thử thuyết phục để anh ta đi. Anh ta có thể sống ở Thụy Sĩ, trong một nhà an dưỡng... Anh ta có thể làm điều đó; bố anh ta có quan hệ tốt với bọn Đức. Chính vì vậy...

– Thì sao?

– Chính vì vậy mà anh ta ở lại với chúng tớ, chỉ vì có anh ta có quan hệ tốt với bọn Đức.

Nó ngập ngừng một giây và dừng lại.

– Lúc nãy cậu có hỏi tớ về bọn Đức...

– Có như vậy.

– Tớ sẽ kể cho cậu vài điều. Cách đây khoảng một năm bọn Đức đang khủng bố dữ dội. Làng xóm cháy lần lượt nơi này đến nơi khác và nhân dân... Thôi! Tốt hơn hết là không nói đến những gì xảy ra với nhân dân nữa.

– Tớ hiểu.

– Lúc bấy giờ tớ tự hỏi: Làm thế nào mà nhân dân Đức có thể chấp nhận được điều đó? Tại sao họ không vùng lên? Tại sao họ chịu lãnh vai trò đao phủ đó? Có thật lương tâm Đức bị tổn thương, bị chế giễu vì không có một chút gì nhân đạo, đã vùng lên và từ chối khuất phục chăng? Khi nào thì chúng ta sẽ thấy những dấu hiệu của sự quật khởi đó? Thế mà đã có một người lính Đức trẻ đã đến đây, trong rừng này. Anh ta gia nhập vào hàng ngũ chúng ta đi với chúng ta một cách chân thành can đảm. Không một chút nghi ngờ gì về việc đó: đó là một người Đức chân chính. Đó không phải là một tên phát-xít: đó là một con người. Anh ta đã đi theo tiếng gọi của cái điều gọi là nhân đạo thường tình nhất trong con người anh ta, bằng cách vứt bỏ cái nhãn hiệu là lính Đức. Nhưng chúng tớ thì chúng tớ chỉ nhìn thấy cái ấy, cái nhãn hiệu ấy. Tất cả chúng tớ đều biết đây là một con người chân chính, trong sạch. Người ta cảm thấy sự trong sạch đó, khi người ta gặp nó. Nó làm cho anh lóa mắt trong suốt cả cái đêm đó... Chàng trai đó là người của chúng ta, nhưng mà còn cái nhãn hiệu.

– Rồi sao?

– Rồi chúng tớ đã bắn anh ta. Vì anh ta có cái nhãn hiện đó trên lưng người Đức. Còn chúng tớ, chúng tớ có cái nhãn hiệu khác: người Ba Lan. Và bởi vì lòng căm thù đã chiếm hết trái tim chúng tớ. Có người nào đó nói với anh ta để giải thích hoặc xin lỗi, tớ cũng không biết nữa: “Đã quá muộn rồi”. Nhưng người đó đã nói sai. Không phải đã quá trễ. Mà là quá sớm...

Dobranski nói:

– Bây giờ tớ phải từ giã cậu. Hẹn gặp lại.

Và anh ta xa dần trong đêm tối.