XIX

Thỉnh thoảng, Czerw phái Janek đến Wilno, gặp một người thợ già đóng giày làm việc trong một căn hầm ở Zawalna. Đó là một con người to lớn và lầm lì, với bộ râu mép dài quặp lại của bọn quý tộc thời xưa.

– Cậu nói với ông rằng tớ vẫn mạnh khỏe, Czerw dặn. Mỗi lần Janek bước vào căn hầm ông thợ đóng giày liếc nhanh nhìn Janek và lại tiếp tục làm việc. Lúc đầu, Janek thấy khó chịu trước cảnh đón tiếp ấy, nhưng rồi dần dần cũng quen đi. Cậu ta bước vào hang, cất mũ và nói:

– Anh ấy bình yên.

Người thợ đóng giày không trả lời và Janek đi. Mãi rồi cậu ta cũng phải hỏi Czerw:

– Ai đấy?

– Bố mình.

Sau một chuyến đi trên đường trở về, Janek ghé qua Pohulanka đi ngang qua nhà xưa kia của tiểu thư Jadwiga, cậu đứng lại. Cậu nhìn cái cổng một lát rồi, không suy nghĩ cậu bước vào, đi qua sân, bước lên gác một... Cậu hơi sợ. Tim đập mạnh. Cậu muốn chạy trốn. Đằng sau cánh cửa, có tiếng đàn dương cầm. Janek nhận ra bản nhạc. Đó là của Chopin, cũng chính bản mà tiểu thư Jadwiga thường đánh cho cậu nghe... Cậu tự trấn an và lắng nghe khá lâu, núp trong bóng tối, nhưng khi tiếng đàn chấm dứt, cậu lại sợ và chạy trốn. Trong rừng, cậu không nói với ai, nhưng lo lắng, bứt rứt.

– Anh sao thế? – Zosia hỏi.

– Không sao cả.

Hôm sau, cũng trở lại Wilno. cũng vào giờ ấy. Cậu lắng nghe... không phải nhạc Chopin mà lần này là một giai điệu hay, rất hay. Cậu không sợ nữa. Từ đấy cứ mỗi lần đi thăm người thợ đóng giày, cậu có thói quen đi qua Pohulanka khi trở về và núp trong bậc thang tối cậu lắng nghe tiếng đàn của người nhạc sĩ không trông thấy.

– Anh ta chơi hay, – cậu nói với Zosia, giọng thở dài. – Anh yêu nhạc vô cùng...

– Hơn cả yêu em?

Cậu hôn cô.

– Không.

Sáng hôm sau, Zosia đi vắng và chiều mới trở về, vẻ mặt rạng rỡ.

– Em có một món quà đẹp cho anh.

– Cái gì thế?

– Anh sẽ bằng lòng.

Cô cười.

– Anh nhắm mắt lại đi.

Cậu vâng lời. Lúc đầu cậu nghe tiếng cót két, tiếng loảng xoảng; sau đó là một giọng the thé hét lên:

Phu nhân Marta xinh đẹp.

Rất xứng đáng với tội lỗi...

Tiếng loảng xoảng, tiếng cót két, và tiếng la hét cứ nối tiếp không dứt.

– Đó là âm nhạc! – Zosia tự hào nói. – Cho anh đấy!

Cậu mở mắt. Cô cười, sung sướng vì đã làm cho cậu vui lòng.

Janek muốn leo đến cái máy hát, đập vỡ đĩa hát. Nhưng cậu kiềm lại được. Cậu không muốn làm cho Zosia buồn. Cậu lặng lẽ chịu đựng.

– Hay phải không anh?

Cô lại lên dây máy hát.

Phu nhân Marta..

Nhẹ nhàng cậu dừng máy hát lại. Sau đó cậu cầm khẩu súng lục, cho vào áo va-rơi. Cậu nói:

– Đi với anh.

Cô đứng dậy. Cô không hỏi gì. Cô đi theo cậu... Họ ra khỏi hầm ẩn núp. Hoàng hôn đã trùm xuống cánh rừng, không khí im lặng và lạnh giá, tuyết kêu răng rắc dưới chân họ. Họ không nói chuyện với nhau. Chỉ có một lần cô hỏi:

– Chúng ta đi Wilno à?

– Ừ.

Đêm thì họ đến. Đường sá vắng tanh. Janek đi qua sân, lên thang gác... Zosia đi theo. Cậu cầm tay cô siết chặt.

– Em lắng nghe.

Bên trong có tiếng đàn dương cầm. Janek rút súng lục cầm tay, Zosia chỉ nói:

– Mạo hiểm quá.

Janek gõ cửa. Tiếng đàn im bặt. Có tiếng bước chân, tiếng chìa khóa quay trong ở khóa và cửa mở. Một người cầm đèn có cái chụp màu vàng. Janek liếc nhìn ruộng đồng, chùa chiền, những con chim đen vẽ trên chụp đèn... Sau đó cặp mắt căm thù của cậu nhìn vào bộ mặt của người cầm đèn. Đó là một người đứng tuổi, tóc muối tiêu. Cái mũi dài và đỏ. Đôi gọng kính bằng kền trễ xuống trên mũi sắp rơi. Ông ta nhìn Janek qua phía trên đôi kính, đầu hơi ngoẹo về một bên. Ông mặc một cái áo ngủ dài màu xanh đã phai và quấn quanh cổ một cái khăn quàng to tướng. Ông ta có vẻ bị cảm. Ông nói giọng Ba Lan nằng nặng:

– Các người...

Ông nhìn khẩu súng lục. Ông đưa tay lên sửa lại kính trên mũi. Ông không sợ hãi, cũng không ngạc nhiên. Ông mở rộng cửa và nói:

– Xin mời vào.

Zosia đóng cửa. Ông già hắt hơi, lau mũi ồn ào. Ông thở dài và nói:

– Các cháu bé đáng thương!

Janek nắm chặt khẩu súng lục. Cậu không sợ. Cậu cũng không hề thương hại gì ông già. Cậu chỉ nhớ đến tiểu thư Jadwiga... Cậu không hề thương xót.

– Tiền trong túi. Cậu đến đúng lúc. Lão vừa nhận tiền lương đại úy. – Ông cười.

– Cô ấy của cậu à?

Janek nhìn chùa chiền, ruộng đồng và chim chóc trên cái chụp đèn vàng... tim cậu ta thắt lại

– Lão không nói gì với ai đâu, – ông già nói giọng thân thiện. – Lão không muốn người ta bắn cháu. Họ đã bắn nhiều người như vậy rồi.

Ông lấy cái ví từ trong túi áo ra và đưa cho cậu. Janek không cầm. Ông già có vẻ ngạc nhiên.

– Có lẽ cậu đói. Trong bếp còn...

– Tôi không đói.

Bộ mặt của ông già rõ ràng tái đi. Ông nói với giọng ồ ồ:

– Lão hiểu. Trước kia cậu ở đây à? Lão hiểu. Nhưng lão không dính dáng gì vào việc này. Người ta giao cho lão căn nhà này. Lão không yêu cầu. Tất nhiên lão bằng lòng vì có cây đàn dương cầm. Nhưng lão không đuổi cha mẹ cậu ra khỏi nhà này, cậu bé ạ!

Cây đèn run run trong tay ông. Chùa chiền, chim chóc, ruộng vườn nhảy múa trên tường, bóng in lên tường to tướng.

– Có thể họ đã giết ông chủ. Lão không biết. Nếu biết lão đã không nhận cái nhà này...

– Đánh đàn đi! – Janek ra lệnh.

Ông già không hiểu gì cả.

– Đi đến bên đàn và chơi đi!

Ông già để cây đèn lên đàn, ngồi xuống. Đôi tay ông run rẩy.

– Cậu bảo tôi chơi bản gì? Ở đây tôi có Schubert.

– Đánh đi.

Ông già bắt đầu chơi. Nhưng hai tay lại càng run hơn.

– Chơi khá hơn thế kia! – Janek kêu lên.

– Cậu bỏ súng xuống. Cứ cảm thấy nó chĩa vào sau lưng mình cũng không thích thú gì!

Ông lại chơi. Lần này ông chơi hay hơn. Janek suy nghĩ buồn bã, ông ấy cũng biết chơi đàn. Cậu cầm tay Zosia:

– Em nghe. Thế mới gọi là âm nhạc.

Zosia dựa sát vào anh.

– Bây giờ ông đàn bản của Chopin đi! – Janek nói.

... Khi cậu hết ngây ngất, ông già đã đứng lên trước đàn và nói với cậu:

– Lão có thể tước vũ khí của cậu. Cậu quên hết mọi chuyện.

Janek cau mày..

– Em về trước đi, Zosia.

– Còn anh?

– Anh ở lại đây để cho ông ta không đi gọi lính...

– Lão không gọi ai cả.

– Em đi đi. Đừng sợ. Anh sẽ tìm em ở trong rừng.

Zosia nghe theo.

– Cậu có muốn tôi đánh đàn nữa không?

Ông già hỏi.

– Có.

Ông già chơi Mozart. Ông đánh gần một giờ, theo trí nhớ. Khi đánh xong, ông hỏi:

– Cậu thích âm nhạc lắm phải không?

– Vâng.

– Cậu có thể trở lại đây thường xuyên. Cậu không cần phải sợ. Lão sẽ sung sướng được đánh đàn cho cậu nghe. Cậu có muốn ăn gì với lão không?

– Không.

– Tùy cậu. Lão tên Schröder, Augustus Schröder. Lão cũng rất thích trẻ con. Lão không thích chiến tranh. Nhưng thằng con trai của lão, cũng trạc tuổi cậu, thì lại rất thích chiến tranh...

Ông già nhún vai.

– Vì vậy hoặc là lão phải đi lính hoặc là mất con. Nhưng lão chỉ phục vụ về hậu cần và lão không có súng. Chúng ta có thể là bạn của nhau, được không, cậu bé?

– Không, – Janek đáp.

Và cậu ngập ngừng.

– Nhưng tôi sẽ trở lại.

– Lão luôn luôn vui lòng đánh đàn cho cậu nghe.

Janek ra về. Zosia chờ cậu trong hầm ẩn núp.

– Em lo cho anh quá!

– Thế nào? – Janek hỏi. – Ông già chơi hay quá, phải không?

Zosia cúi đầu vẻ biết lỗi. Bắt thần có cất tiếng khóc.

– Zosia!

Cô nấc lên nghẹn ngào, giống như một đứa trẻ bị đánh.

– Zosia. – Cậu van lơn. – Zosienka ... Sao thế.

– Em không thấy hay! – Cô nức nở. – Không hay, không hay chút nào cả!

– Zosia.

Cậu vòng tay ôm cô và siết chặt cô vào ngực mình.

– Bây giờ anh đã nói ra, anh sẽ không yêu em nữa!

– Ô! Không, anh yêu em, ô... Zosienka đừng khóc nữa!

– Anh yêu âm nhạc hơn yêu em... Lạy Chúa! Sao tôi khổ thế này!

Cậu không biết trả lời thế nào. Cậu ôm chặt cô, vuốt tóc cô. Cậu lặp đi lặp lại:

– Zosia! Zosienka!