XX

Nhiều lần, Janek trở lại thăm Augustus Schröder. Cậu phải làm vụng trộm và cậu thấy xấu hổ. Cậu sợ ông già phản bội. Lúc đầu, cậu hết sức cảnh giác. Nắm chặt khẩu súng lục ở trong túi, theo dõi những cử chỉ của người Đức này với vẻ nghi ngờ. Nhưng Augustus đã biết gây tín nhiệm với cậu: ông đưa cho cậu xem tấm ảnh của con trai ông - một người trai trẻ với bộ mặt rầu rầu, mặc đồng phục quốc xã.

– Nó cũng bằng tuổi cậu, – ông già nói buồn bã. – Nhưng nó không thích âm nhạc. Nó cũng không thích những đồ chơi của lão làm ra.

Ông già cho cậu xem đồ chơi: đây là con rối, những tên tư sản Đức thời xưa, đẽo gọt với một nghệ thuật tinh tế.

– Lão đã làm hầu hết các nhân vật trong chuyện của Hoffmann và của Grimm, – ông già giải thích với vẻ tự hào trẻ con. Lão yêu quá khứ... Lão yêu nước Đức của những người thổi sáo và thổi kèn, lão yêu những chiếc mũ nhọn và những người hít thuốc lá qua lỗ mũi, những chiếc áo đuôi tôm dài và những bộ tóc giả trắng...

Ông cười.

— Thời bấy giờ, những ông ba bị chỉ có trong chuyện thần thoại mà lại hiền từ, không ăn thịt người, chúng thích nhất là giày vải, cái ống điếu bên cạnh bếp lửa, một vại bia và một ván cờ hay...

Mỗi một đồ chơi có bộ máy riêng: chỉ cần bấm một cái nút và con rối sẽ cử động, cúi chào hoặc khiêu vũ theo một điệu nhạc du dương.

— Lão không bao giờ làm những người lính chì, dù là cho đứa con lão! – Augustus Schröder nói.

Ông già ngồi vào đàn và chơi. Ông thích nhất những bản “tình ca” và chơi rất hay. Janek có cảm giác rằng những điệu này phù hợp hơn cả với tâm hồn của ông lão, với những ước mơ, với những mối tình xưa đã qua... Janek lắng nghe thích thú những điệu nhạc êm dịu và buồn buồn này. Một lần Janek hỏi:

– Ông có thật là người Đức không?

– Đúng. Và còn hơn thế nữa...

Ông chỉ tay ra phía cửa sổ: ngoài đường xe tăng chạy ầm ầm.

– Lão là người Đức cuối cùng!

Ông đã sống lâu ở Cracovie và biết rất rõ Ba Lan. Ông không bao giờ dám hỏi Janek về bố mẹ cậu ta. Một hôm, ông dè dặt hỏi:

– Cháu sống ở đâu?

– Trong rừng.

– Cháu có muốn đến đây ở với lão không?

– Không.

Augustus còng lưng thêm một chút và không hỏi thêm nữa. Ông tặng Janek một đồ chơi. Đó là một tư sản người xứ Bavia đội mũ chóp nhọn, nó cười, hút thuốc, gật đầu có vẻ thỏa mãn, theo tiếng hát: “A! người yêu của em Augustin” Janek luôn luôn giữ con rối này bên mình, Cậu cho Zosia xem, thường thường trong hầm, cả hai cười như nắc nẻ khi thấy con rối hút thuốc lá và hắt hơi...

“Ai người yêu của em Augustin, Augustin, Augustin”... tiếng hát phát ra từ trong bụng, con rối hất đầu một cách hết sức thỏa mãn.