Buổi tối hôm đó, lâu đài tràn ngập sự nhộn nhịp và náo nhiệt. Trước hết, ông bà Stanislas Paindavoine đã đến sau khi nhận được bức điện tín từ Theodore. Tiếp theo là ông bà Bretoneux, được Casimir cho người gọi đến. Sau đó là hai người con gái của bà Bretoneux cùng chồng và các con của họ. Chẳng ai muốn bỏ lỡ thánh lễ an táng cho cậu Edmond tội nghiệp và thân yêu.
Hơn nữa, đây là thời điểm quyết định để tiến hành những mưu toan khôn khéo. Thật là một thảm họa nếu kỹ nghệ to lớn này rơi vào tay một kẻ bất tài như Theodore! Thật là một điều bất hạnh nếu Casimir đứng ra quản lý! Chẳng phe nào nghĩ rằng việc hợp tác là khả thi để hai người họ hàng cùng chia sẻ quyền lợi. Ai nấy đều muốn vơ vét tất cả cho riêng mình.
Cả bà Bretoneux lẫn bà Paindavoine đều phớt lờ Perrine kể từ khi họ đặt chân đến đây. Họ ngầm cho cô hiểu rằng họ không còn cần đến sự phục vụ của cô nữa.
Cô ngồi trong phòng với hy vọng ông Vulfran sẽ gọi mình để cô có thể dìu ông vào nhà thờ, giống như cô vẫn làm mỗi Chủ nhật kể từ khi William ra đi. Nhưng cô đã đợi hoài công. Khi tiếng chuông – vốn đã đổ hồi từ chiều hôm trước – vang lên báo hiệu giờ lễ, cô nhìn thấy ông bước lên xe ngựa dưới sự dìu dắt của người em trai, trong khi em gái và em dâu ông cùng các thành viên trong gia đình họ lần lượt lên những chiếc xe khác.
Cô không còn thời gian để lãng phí bởi cô phải đi bộ. Cô vội vã rảo bước.
Sau khi rời khỏi ngôi nhà mà Thần Chết đã phủ lên một tấm khăn tang, cô ngạc nhiên nhận ra khi rảo bước qua ngôi làng rằng các quán rượu vẫn mang vẻ êm đềm của ngày Chủ nhật. Đàn ông uống rượu và cười đùa, phụ nữ trò chuyện trước thềm cửa, trong khi lũ trẻ nô đùa trên đường phố. Perrine tự hỏi liệu không một ai trong số họ sẽ đến tham dự buổi lễ sao.
Khi bước vào nhà thờ – nơi cô từng sợ rằng mình sẽ không tìm được chỗ ngồi – cô nhận thấy nơi đây gần như trống hoác. Tang quyến ngồi ở khu vực cung thánh; rải rác đây đó là một vài vị chức sắc trong làng, một thương gia và các quản đốc nhà xưởng. Rất ít công nhân nam nữ có mặt; họ đã không nghĩ đến việc đến đây để hòa chung lời cầu nguyện với người chủ của mình.
Perrine chọn một chỗ ngồi bên cạnh Rosalie và người bà của cô, người đang mặc bộ đồ tang phục sẫm màu.
"Than ôi! Cậu Edmond bé bỏng tội nghiệp của tôi," bà vú già thì thầm, vừa đưa tay lau nước mắt. "Ông Vulfran đã nói gì thế cháu?"
Nhưng Perrine quá đỗi nghẹn ngào không thể trả lời. Thánh lễ bắt đầu.
Khi cô bước ra khỏi nhà thờ, cô tiểu thư Belhomme tiến lại gần cô, và cũng giống như Françoise, bà muốn gặng hỏi cô về ông Vulfran. Perrine thưa với bà rằng ông đã không hề nói chuyện với cô kể từ chiều hôm trước.
"Khi nhìn thấy ông ấy quỳ ở đó trong nỗi đau đớn suy sụp và tan nát cõi lòng lần đầu tiên trong đời, tôi lại thấy mừng vì ông ấy bị mù," nữ gia sư buồn bã nói.
"Tại sao ạ?" Perrine hỏi.
"Vì ông ấy không thể thấy có quá ít người đến nhà thờ. Sự thờ ơ của đám thợ thuyền mới lớn làm sao! Giá như ông ấy có thể nhìn thấy ngôi nhà thờ trống vắng ấy, nó sẽ chỉ càng làm nỗi đau của ông ấy thêm sâu sắc."
"Cháu nghĩ hẳn là ông ấy biết rõ có bao nhiêu người có mặt ở đó," Perrine nói. "Thính giác đã thay thế cho đôi mắt của ông, và sự tĩnh lặng trống trải ấy chẳng thể đánh lừa được ông đâu."
"Tội nghiệp ông ấy," cô tiểu thư Belhomme thì thầm; "vậy mà..."
Bà bỏ lửng câu nói. Rồi, vốn là người chẳng bao giờ giữ điều gì trong lòng, bà nói tiếp: "Và suy cho cùng thì đây sẽ là một bài học lớn cho ông ấy. Cháu biết đấy, con bé ạ, cháu không thể mong người khác chia sẻ nỗi buồn của mình nếu bản thân không sẵn lòng chia sẻ nỗi buồn của họ."
"Ông Vulfran ban cho đám thợ những gì ông cho là xứng đáng," bà tiếp tục với giọng nhỏ hơn. "Ông ấy công minh, nhưng chỉ có vậy thôi. Ông ấy chưa bao giờ là một người cha đối với những người thợ của mình. Ông ấy chỉ biết đến công việc, và duy chỉ công việc mà thôi. Thật ra ông ấy có thể làm được bao nhiêu là điều tốt đẹp, không chỉ ở đây mà còn ở bất cứ đâu, nếu ông ấy muốn, bằng cách nêu gương. Giá mà ông ấy gần gũi với công nhân hơn thì cháu hãy tin chắc rằng nhà thờ đã không trống vắng đến thế vào ngày hôm nay."
Có lẽ điều đó là đúng, nhưng sao nó lại cứa nát cõi lòng Perrine khi nghe những lời ấy thốt ra từ cửa miệng người nữ gia sư mà cô hết mực yêu mến. Nếu là ai khác nói ra thì có lẽ cô đã không cảm thấy đau đớn đến thế. Vâng, quả thực điều đó quá đúng.
Họ vừa đi vừa trò chuyện và lúc này đã đến khu trường học nơi cô tiểu thư Belhomme sinh sống.
"Vào nhà đi rồi chúng ta cùng ăn trưa," bà nói. Bà đang nghĩ rằng học trò của mình chắc sẽ chẳng được phép ngồi vào vị trí quen thuộc bên bàn ăn của gia đình chủ.
"Ồ, cảm ơn cô; nhưng nhỡ ông Vulfran cần con thì sao ạ?" Perrine đáp.
"À, nếu vậy thì tốt hơn là cháu nên quay về," cô tiểu thư Belhomme nói.
Khi về đến lâu đài, cô thấy ông Vulfran chẳng hề cần đến mình, thậm chí ông còn chẳng mảy may nghĩ đến cô. Bastien, người cô gặp trên cầu thang, kể rằng khi từ nhà thờ trở về, ông đã đi thẳng vào phòng riêng rồi khóa trái cửa lại, nghiêm cấm bất kỳ ai bén mảng tới.
"Đến ngày thế này mà ngài ấy còn chẳng buồn ngồi ăn chung một bữa với gia đình," Bastien nói, "vậy mà họ sắp sửa kéo nhau đi hết sau bữa trưa rồi. Tôi e rằng ngài ấy còn chẳng muốn nói lời tạm biệt với họ nữa kìa. Chúa phù hộ chúng con! Rồi số phận chúng con sẽ đi về đâu đây? Ôi, ông chủ tội nghiệp!"
"Cháu có thể làm gì bây giờ ạ?" Perrine hỏi.
"Cháu có thể làm được rất nhiều điều. Ông chủ rất tin tưởng cháu, và ngài ấy vô cùng quý mến cháu nữa."
"Vô cùng quý mến cháu ư?" Perrine lặp lại ngỡ ngàng.
"Đúng vậy, chính tôi là người nói thế đấy," bác quản gia khẳng định. "Ngài ấy quý mến cháu lắm đấy."
Đúng như lời Bastien đã nói, toàn bộ gia đình đều ra về sau bữa trưa. Perrine ở yên trong phòng, nhưng ông Vulfran vẫn không cho gọi cô. Ngay trước giờ đi ngủ, Bastien đến thông báo rằng ông chủ muốn cô đi cùng vào sáng hôm sau theo giờ giấc thường lệ.
"Ngài ấy muốn quay lại làm việc, nhưng liệu ngài ấy có trụ nổi không?" bác quản gia già thổ lộ. "Được vậy thì tốt hơn cho ngài ấy. Công việc chính là nguồn sống của ngài."
Hôm sau, đúng giờ hẹn, Perrine đứng đợi ông Vulfran. Với tấm lưng còng, ông bước tới dưới sự dẫn đường của Bastien. Bác quản gia ra hiệu cho cô biết rằng ông chủ đã trải qua một đêm tồi tệ.
"Aurelie có ở đó không?" người đàn ông mù cất tiếng hỏi với giọng đổi khác, một giọng nói trầm và yếu ớt như thể của một đứa trẻ đang bệnh.
Perrine nhanh chóng bước lên trước.
"Cháu có đây thưa ông Vulfran," cô đáp.
"Chúng ta lên xe thôi, Aurelie," ông nói.
Ngay khi vừa ngồi xuống cạnh Perrine, đầu ông gục hẳn xuống ngực. Ông không nói thêm một lời nào.
Dưới chân bậc thang tòa nhà văn phòng, Talouel đã đứng đợi sẵn để đón và giúp ông bước xuống xe.
"Tôi cho rằng ngài cảm thấy đủ sức khỏe để đến đây chứ?" hắn cất giọng đầy vẻ thông cảm, hoàn toàn trái ngược với ánh sắc lạnh lóe lên trong đôi mắt hắn.
"Tôi chẳng thấy khỏe chút nào cả, nhưng tôi vẫn đến vì nghĩ rằng mình phải đến," vị chủ nhân đáp.
"Đó cũng chính là điều tôi muốn nói... tôi..."
Ông Vulfran ngắt lời hắn và bảo Perrine dìu mình về phòng làm việc.
Số thư từ dồn ứ trong hai ngày đã được đọc lên, nhưng người đàn ông mù chẳng đưa ra bất kỳ bình luận nào về những bức thư ấy. Trông ông như thể đang bị điếc hoặc chìm vào giấc ngủ. Sau đó, các vị quản đốc nhà máy bước vào để thảo luận về một vấn đề quan trọng cần phải giải quyết ngay trong ngày. Khi những công việc trước mắt đã được định đoạt, Perrine lại chỉ ở lại một mình với người đàn ông mù. Ông hoàn toàn im lặng.
Thời gian trôi qua; ông vẫn bất động. Cô đã từng nhiều lần chứng kiến ông ngồi trầm ngâm, nhưng vào những lúc ấy, qua biểu cảm trên khuôn mặt, cô biết rằng ông vẫn đang dõi theo guồng quay công việc như thể đang dùng đôi mắt để quan sát. Ông lắng nghe tiếng còi tàu hỏa, tiếng xe vận tải lăn bánh; ông nhạy cảm với mọi âm thanh và dường như nắm bắt chính xác những gì đang diễn ra, thế nhưng giờ đây, ông trông chẳng khác nào một pho tượng đá. Gương mặt ông vô hồn và tĩnh lặng đến mức đáng sợ. Thậm chí có cảm giác như ông chẳng hề thở. Perrine bị bao trùm bởi một nỗi sợ hãi mơ hồ. Cô ngượng ngùng cựa quậy trên ghế; cô không dám thốt lên lời nào với ông.
Đột nhiên, ông đưa cả hai tay ôm lấy mặt và buông tiếng khóc than, như thể chẳng hề hay biết có sự hiện diện của ai khác: "Lạy Chúa! Lạy Chúa! Ngài đã từ bỏ con sao! Ôi lạy Chúa, con đã phạm tội gì mà Ngài lại đành đoạn bỏ rơi con!"
Rồi sự im lặng nặng nề lại bao trùm. Perrine run rẩy khi nghe tiếng khóc của ông, dù cô chưa thể thấu hiểu hết sự tuyệt vọng tận cùng trong lòng ông.
Mọi điều người đàn ông này dấn thân thực hiện đều gặt hái thành công; ông đã chiến thắng mọi đối thủ cạnh tranh; thế nhưng giờ đây, chỉ bằng một đòn giáng, thứ mà ông khao khát nhất đã bị cướp mất. Ông từng mỏi mòn ngóng trông đứa con trai; ông từng hình dung ra cuộc hội ngộ của hai cha con sau ngần ấy năm xa cách, để rồi...
Để rồi thế nào?
"Lạy Chúa," người đàn ông mù lại gào lên, "tại sao Ngài lại cướp nó khỏi con?"