Lời khuyên ấy, dù được đưa ra với tất cả sự nhã nhặn, cũng chẳng làm dịu bớt đi nỗi lo âu trong lòng Perrine. Cô đang vô cùng sợ hãi cuộc viếng thăm của bà Bretoneux vào ngày mai.
Người gia sư của cô đã không hề phóng đại tình hình. Hai người mẹ đang đấu đá và mưu mô đủ mọi cách, ai nấy đều muốn con trai mình độc chiếm cơ ngơi đồ sộ ở Maraucourt vào một ngày nào đó, cùng với khối tài sản mà thiên hạ đồn đại là trị giá hơn một trăm triệu franc.
Một trong hai người, bà Stanislaus Paindavoine, là vợ của người anh cả ông Vulfran, một thương gia buôn vải lớn. Chồng bà đã không thể mang lại cho bà địa vị xã hội mà bà hằng nghĩ mình xứng đáng có được, và giờ đây bà hy vọng rằng, thông qua việc con trai bà thừa hưởng gia tài kếch xù của bác nó, cuối cùng bà cũng sẽ chiếm được một chỗ đứng trong giới thượng lưu Paris mà bà thừa biết mình đủ sức tô điểm.
Người kia, bà Bretoneux, là em gái kết hôn của ông Vulfran, người đã lấy một thương gia ở Boulogne — một kẻ từng buôn xi măng và than đá, làm đại lý bảo hiểm và đại lý hàng hải, nhưng dẫu làm đủ nghề vẫn chẳng bao giờ tích lũy được sự giàu có. Bà thèm khát khối tài sản của anh trai mình một phần vì sự tham tiền, nhưng cũng phần vì muốn giành lấy nó từ tay người chị dâu mà bà căm ghét.
Chừng nào người anh trai và đứa con trai duy nhất của ông còn sống hòa thuận, họ đành phải bằng lòng với việc vay mượn bất cứ thứ gì có thể từ ông, với những khoản nợ chẳng bao giờ có ý định trả lại; thế nhưng, từ cái ngày Edmond bị tống cổ sang Ấn Độ, thoạt nhìn thì để mua đay nhưng thực chất là hình phạt cho thói tiêu xài hoang phí và ngập ngụa nợ nần, hai người đàn bà ấy đã lên mưu tính kế để chớp lấy thời cơ. Họ đã chuẩn bị sẵn sàng mọi bề về mọi mặt để bất cứ lúc nào, con trai của mỗi người cũng có thể đơn độc thế chỗ kẻ lưu vong.
Bất chấp mọi nỗ lực của họ, người bác chưa bao giờ đồng ý cho lũ trẻ đến sống cùng mình tại lâu đài. Nơi đó dư dỗi chỗ cho tất cả mọi người và ông cũng đang buồn tủi, cô độc, nhưng ông vẫn giữ nguyên lập trường kiên quyết không để chúng về ở chung nhà.
“Ta không muốn có bất kỳ sự cãi vã hay ghen tị nào quanh mình,” ông vẫn thường đáp lại những lời gợi ý như vậy.
Sau đó, ông đã giao cho Theodore ngôi nhà ông từng sống trước khi xây lâu đài, và căn nhà khác cho Casimir — căn nhà trước đây thuộc về cố quản lý phòng kế toán mà Mombleux đã thế chỗ.
Thế nên, sự kinh ngạc và phẫn nộ của họ đã lớn biết bao khi một kẻ xa lạ, một cô gái nghèo, hầu như vẫn còn là một đứa trẻ, lại được đưa vào an vị trong chính cái lâu đài nơi bản thân họ chỉ được bước vào với tư cách là khách.
Điều đó có nghĩa là gì?
Con ranh con này là ai?
Họ phải dè chừng điều gì từ nó?
Bà Bretoneux đã gặng hỏi con trai mình những câu ấy, nhưng các câu trả lời của cậu ta chẳng làm bà thỏa mãn. Bà quyết định tự mình tìm cho ra nhẽ, và đó là lý do của chuyến viếng thăm này.
Dù vô cùng bất an khi mới đặt chân tới, chẳng mấy chốc bà đã cảm thấy thoải mái trở lại, bởi Perrine đã làm rất tròn vai theo lời khuyên của tiểu thư.
Mặc dù ông Vulfran không hề muốn các cháu trai đến sống cùng mình, ông lại rất hiếu khách và niềm nở với bố mẹ chúng mỗi khi họ tới thăm ông. Vào những dịp ấy, dinh thự lộng lẫy khoác lên mình vẻ bề thế nhất của ngày hội; lò sưởi được đốt ở khắp nơi; gia nhân diện những bộ đồng phục đẹp nhất; những cỗ xe và con tuấn mã tuyệt vời nhất được dắt ra từ chuồng ngựa, và vào buổi tối, dân làng có thể nhìn thấy tòa đại lâu đài sáng rực ánh đèn từ tầng trệt cho đến tận mái nhà.
Chiếc xe ngựa kiểu victoria, cùng với đánh xe và phu xe, đã đón bà Bretoneux tại nhà ga. Ngay khi bà bước xuống xe, Bastien đã túc trực sẵn để đưa bà lên căn hộ cũng được dành riêng cho bà ở tầng một.
Ông Vulfran chẳng bao giờ thay đổi thói quen sinh hoạt của mình khi họ hàng đến Maraucourt. Ông gặp họ vào các bữa ăn, dành buổi tối bên họ, chứ không cho họ thêm chút thời gian nào nữa. Đối với ông, công việc là trên hết; đứa cháu trai — con của vị khách nào đang đến thăm — sẽ đến ăn trưa, ăn tối và ở lại suốt buổi tối muộn tùy ý, nhưng chỉ có vậy mà thôi.
Ông Vulfran vẫn dành từng giờ ở phòng làm việc như mọi khi và Perrine luôn ở bên cạnh ông, thế nên bà Bretoneux chẳng thể theo đuổi cuộc điều tra về "con nhỏ lang thang" theo đúng ý muốn.
Bà đã gặng hỏi Bastien và các cô hầu phòng; bà đã đến gặp Mẹ Françoise và tra hỏi bà cụ thật kỹ lưỡng, cả dì Zenobie và Rosalie nữa, đồng thời thu thập mọi thông tin mà họ có thể cung cấp; nghĩa là tất cả những gì họ biết kể từ giây phút cô bé đặt chân đến làng cho đến khi vào ở trong đại trang viên với tư cách là người hầu cận của nhà triệu phú. Hóa ra, tất cả những điều đó đều chỉ nhờ vào vốn tiếng Anh của cô bé mà thôi.
Tuy nhiên, bà thấy việc nói chuyện riêng với Perrine là một điều vô cùng khó khăn, bởi cô bé chẳng bao giờ rời khỏi bên cạnh ông Vulfran trừ khi về phòng mình. Bà Bretoneux vô cùng nôn nóng muốn xem con bé này có tài cán gì và tìm ra nguyên nhân cho thành công bất ngờ của nó.
Vào bữa ăn, Perrine hoàn toàn không nói một lời nào. Buổi sáng, cô đi cùng ông Vulfran; sau khi ăn trưa xong, cô lập tức lui về phòng riêng. Khi họ trở về sau chuyến đi vòng quanh các nhà xưởng, cô liền đi học bài với gia sư của mình; vào buổi tối, vừa rời bàn ăn là cô lại lên thẳng phòng mình. Bà Bretoneux chẳng tài nào tóm được cô bé để trò chuyện riêng. Cuối cùng, vào đêm trước ngày khởi hành, bà quyết định cất bước đến phòng của Perrine. Perrine, cứ đinh ninh rằng mình đã thoát khỏi bà ta, đang ngủ say sưa.
Vài tiếng gõ cửa đã đánh thức cô. Cô ngồi dậy trên giường và lắng nghe. Lại một tiếng gõ nữa.
Cô đứng dậy và tiến ra cửa.
“Ai đấy ạ?” cô hỏi mà không mở cửa.
“Mở cửa ra, là ta đây... Bà Bretoneux,” một giọng nói cất lên.
Perrine xoay chìa khóa. Bà Bretoneux lách mình vào phòng trong lúc Perrine bật đèn lên.
“Lên giường nằm lại đi,” bà Bretoneux nói, “chúng ta nói chuyện thế nào cũng được.”
Bà kéo một chiếc ghế ngồi xuống cuối giường sao cho đối diện trực diện với Perrine.
“Ta muốn nói chuyện với cháu về anh trai ta,” bà bắt đầu. “Cháu đã thế chỗ của William và ta muốn bảo ban cháu dăm điều cháu cần phải làm; bởi vì William, dẫu lắm tật xấu, lại rất cẩn trọng đối với sức khỏe của chủ nhân. Cháu có vẻ là một đứa bé ngoan ngoãn và rất sẵn lòng, ta chắc rằng nếu muốn, cháu cũng có thể làm được việc như William. Ta đảm bảo rằng chúng ta sẽ ghi nhận điều đó.”
Ngay những lời đầu tiên, Perrine đã cảm thấy yên tâm phần nào; nếu bà ta chỉ muốn nói về sức khỏe của ông Vulfran thì cô chẳng có gì phải sợ.
“Ta nghĩ cháu là một đứa trẻ rất thông minh,” bà Bretoneux nói kèm theo một nụ cười tán tỉnh, ngon ngọt.
Nghe những lời đó cùng ánh mắt đi kèm, mối nghi ngờ của Perrine lập tức trỗi dậy.
“Cháu cảm ơn ạ,” cô đáp, cố ý phóng đại nụ cười ngây thơ của một đứa trẻ, “tất cả những gì cháu muốn chỉ là phục vụ tốt như William mà thôi.”
“À, ta chắc chắn là chúng ta có thể trông cậy vào cháu,” bà Bretoneux nói.
“Thưa bà, bà chỉ việc bảo điều bà muốn ạ,” bé Perrine nói, ngước đôi mắt to tròn ngây thơ nhìn kẻ đột nhập.
“Trước hết, cháu phải hết sức chú ý đến sức khỏe của ông ấy; cháu phải theo dõi thật cẩn thận và để ý không để ông ấy bị cảm lạnh. Một trận cảm lạnh có thể mang lại hậu quả chí mạng; ông ấy sẽ bị sung huyết phổi và điều đó làm trầm trọng thêm chứng viêm phế quản. Cháu có biết không, nếu họ chữa khỏi chứng bệnh phế quản cho ông ấy, họ có thể phẫu thuật và trả lại ánh sáng cho đôi mắt ông ấy đấy? Hãy nghĩ xem điều đó sẽ hạnh phúc biết bao cho tất cả chúng ta.”
“Cháu cũng sẽ rất hạnh phúc ạ,” Perrine đáp.
“Những lời đó chứng tỏ cháu biết ơn vì những gì ông ấy đã làm cho cháu, nhưng suy cho cùng, cháu đâu phải người trong nhà.”
Perrine ra chiều ngây thơ nhất mực.
“Vâng, nhưng điều đó đâu ngăn cản được việc cháu gắn bó với ông Vulfran,” cô nói, “xin bà tin cháu đi, cháu thực lòng gắn bó đấy ạ.”
“Dĩ nhiên rồi,” bà Bretoneux đáp, “và cháu có thể chứng minh lòng trung thành của mình bằng cách chăm sóc ông ấy theo đúng những gì ta đang dặn. Anh trai ta không chỉ cần được bảo vệ khỏi bị cảm lạnh, mà còn phải được canh chừng để tránh những xúc động đột ngột — thứ có thể tước đoạt mạng sống ông trong tình trạng sức khỏe thế này. Ông ấy đang cố gắng tìm kiếm Edmond yêu quý của chúng ta, người con trai duy nhất của ông. Ông ấy đang dò la tin tức ở Ấn Độ...”
Bà ta ngưng bặt, nhưng Perrine chẳng đáp lời.
“Ta được biết rằng,” bà nói tiếp, “anh trai ta bắt cháu dịch những bức thư và điện tín mà ông nhận được từ Ấn Độ. Chà, điều tối quan trọng là nếu có tin xấu thì con trai ta phải là người được thông báo trước. Khi ấy nó sẽ gửi cho ta một bức điện tín, và vì từ đây đến Boulogne chẳng xa xôi gì, ta sẽ đến ngay để an ủi người anh tội nghiệp của mình. Sự đồng cảm của một người em gái sâu sắc hơn nhiều so với của một người chị dâu, cháu hiểu chứ.”
“Dĩ nhiên là cháu hiểu, thưa bà; ít ra là cháu nghĩ thế,” Perrine đáp.
“Thế thì chúng ta có thể trông cậy vào cháu chứ?”
Perrine do dự một thoáng, nhưng vì bị bắt buộc phải đưa ra câu trả lời, cô đành nói:
“Cháu sẽ làm tất cả những gì có thể vì ông Vulfran.”
“Ừ, và những gì cháu làm cho ông ấy cũng chính là vì chúng ta,” bà Bretoneux tiếp lời, “giống như những gì cháu làm cho chúng ta cũng là vì ông ấy vậy. Và ta sắp cho cháu thấy rằng ta không phải kẻ vô ơn. Cháu sẽ thế nào nếu ta tặng cháu một chiếc váy thật đẹp?”
Perrine chẳng muốn nói gì cả, nhưng vì buộc phải đáp lại câu hỏi ấy, cô đành gói gọn nó trong một nụ cười.
“Một chiếc váy thật đẹp để mặc vào buổi tối,” bà Bretoneux nói.
“Nhưng cháu đang để tang mà,” Perrine đáp.
“Nhưng mặc đồ đen đâu cản trở việc cháu diện một chiếc váy lộng lẫy. Cháu ăn mặc chưa đủ đẹp để ngồi vào bàn ăn nhà anh trai ta đâu. Cháu ăn mặc quá tồi tàn — trông cứ như một con chó nhỏ thông minh được chưng diện ấy.”
Perrine đáp lại rằng cô biết mình ăn mặc không đẹp, nhưng cô cảm thấy ít nhiều bị tổn thương khi bị đem ra so sánh với một con chó nhỏ thông minh, và cách thức so sánh ấy bộc lộ rõ ý đồ hạ thấp cô.
“Cháu chỉ nhặt nhạnh những gì tìm được ở cửa hàng của bà Lachaise thôi ạ,” cô tự vệ lên tiếng.
“Bà Lachaise ăn vận cho cháu thế nào cũng được khi cháu còn là một con nhỏ thợ máy, nhưng giờ đây, khi anh trai ta đã vui lòng cho cháu ngồi ăn cùng bàn với ông ấy, chúng ta không muốn phải đỏ mặt vì cháu đâu. Cháu đừng bận tâm khi chúng ta đùa cợt cháu, nhưng cháu chẳng thể tưởng tượng nổi cháu trông buồn cười thế nào trong cái áo chẽn kinh khủng mà cháu vẫn hay mặc đâu...”
Bà Bretoneux mỉm cười như thể vẫn đang nhìn thấy Perrine trong chiếc áo chẽn gớm ghiếc ấy.
“Nhưng thôi nào,” bà tươi tỉnh nói, “tất cả những điều đó đều có thể khắc phục được; cháu là một thiếu nữ đẹp, chẳng ai chối cãi được điều đó, và ta sẽ lo cho cháu có một chiếc váy dạ hội để tôn lên vẻ đẹp của cháu cùng một bộ đồ Âu may đo lịch sự để mặc trên xe ngựa, và khi tự ngắm mình trong đó, cháu sẽ nhớ ai là người đã ban cho mình. Ta đoán là đồ lót của cháu cũng chẳng khá khẩm hơn chiếc áo chẽn kia đâu. Đưa đây ta xem nào...”
Nói đoạn, với vẻ ra chiều ta đây quyền uy, bà ta mở hết ngăn kéo này đến ngăn kéo khác, rồi lại sầm cửa lại với vẻ khinh khỉnh kèm theo cái nhún vai.
“Ta đoán có sai đâu,” bà ta nói, “kinh khủng thật; không xứng với cháu chút nào.”
Perrine cảm thấy nghẹt thở; cô không sao thốt nên lời.
“Thật may,” bà Bretoneux tiếp lời, “là ta đã đến đây, vì ta có ý định chăm lo cho cháu.”
Perrine muốn từ chối tất cả và bảo ngay người đàn bà này rằng cô không muốn bà ta chăm lo cho mình, nhưng cô chợt nhớ đến vai diễn của mình. Suy cho cùng, ý định của bà Bretoneux rất đỗi rộng lượng; chính những lời nói, cung cách của bà ta mới khiến mọi thứ trở nên cay nghiệt.
“Ta sẽ bảo anh trai ta,” bà tiếp tục, “rằng ông ấy phải đặt may ở chỗ một thợ may ở Amiens — người mà ta sẽ cho ông địa chỉ — chiếc váy dạ hội cùng bộ đồ Âu là những thứ hoàn toàn cần thiết, và bổ sung thêm một ít đồ lót tốt nữa. Thực ra là cả một bộ trang phục hoàn chỉnh đấy. Hãy tin tưởng ở ta và cháu sẽ có những món đồ xinh xắn, và ta hy vọng chúng sẽ làm cháu nhớ đến ta mãi không thôi. Giờ thì đừng quên những gì ta đã dặn nhé.”