Đêm đó, Perrine đã nhiều lần thức dậy, nằm cạnh mẹ và chạy ra giếng múc nước để có được gác nước mát lành. Mặc dù rất muốn đi mời bác sĩ càng sớm càng tốt vào sáng hôm sau, cô buộc phải chờ đến khi Lão Gạo-Muối thức giấc, bởi cô chẳng biết phải gọi vị bác sĩ nào. Cô bèn cất lời hỏi ông.
Hiển nhiên là lão có biết một vị bác sĩ giỏi! Lại còn vô cùng nổi tiếng nữa chứ! Một người đi thăm bệnh bằng xe ngựa, chứ không đi bộ như mấy ông bác sĩ dỏm không tên tuổi. Bác sĩ Cendrier, ở phố Rublet, gần nhà thờ; chính là ông ấy! Để tìm được con phố đó, cô chỉ cần đi theo đường ray xe lửa cho đến tận nhà ga.
Khi lão nhắc đến một vị bác sĩ lớn lao đến mức đi thăm bệnh bằng xe ngựa, Perrine đâm ra sợ rằng mình không đủ tiền trả công, liền rụt rè gặng hỏi Lão Gạo-Muối, không dám hỏi thẳng điều mình muốn biết. Cuối cùng thì lão cũng hiểu ý.
— Cô phải trả bao nhiêu á? — lão hỏi. — Khá đấy, nhưng chắc chắn không quá bốn mươi xu đâu, và để cho chắc ăn, cô sẽ phải trả trước cho ông ấy.
Làm theo những chỉ dẫn mà Lão Gạo-Muối đã trao, cô dễ dàng tìm được ngôi nhà, nhưng vị bác sĩ vẫn chưa thức giấc, thế là cô đành phải chờ đợi. Cô ngồi xuống chiếc ghế băng ven đường, ngay trước cửa một chuồng ngựa mà đằng sau đó, một đánh xe đang chuẩn bị ách ngựa vào xe. Cô nghĩ rằng nếu đợi ở đó, thể nào cô cũng chặn được vị bác sĩ lúc ông vừa rời nhà, và nếu cô đưa trước bốn mươi xu, ông sẽ đồng ý đến khám. Cô chắc chắn rằng ông sẽ từ chối nếu cô chỉ đến mời ông ghé thăm một bệnh nhân đang trọ ở bãi đất Guillot.
Cô chờ đợi suốt một quãng thời gian dài; lòng thấp thỏm không yên khi nghĩ rằng ở nhà, mẹ cô hẳn đang tự hỏi không biết sao đi mãi mà con vẫn chưa về.
Cuối cùng, một chiếc xe ngựa cổ lỗ sĩ cùng con ngựa cục mịch cũng từ trong chuồng bước ra và đỗ xịch trước cửa nhà bác sĩ. Gần như ngay lập tức, vị bác sĩ xuất hiện: to lớn, lực lưỡng, với bộ râu điểm bạc.
Chưa kịp bước lên xe, Perrine đã đứng ngay bên cạnh. Cô run rẩy cất lời hỏi.
— Bãi đất Guillot ư? — ông hỏi. — Có ẩu đả gì à?
— Thưa không ạ; mẹ cháu đang bị ốm.
— Mẹ cháu là ai?
— Cháu làm nghề thợ ảnh ạ.
Ông đặt một chân lên bậc lên xuống. Cô liền vội vã chìa ngay bốn mươi xu ra.
— Chúng cháu có tiền trả công ạ, — cô vội vã lên tiếng.
— Thế thì sáu mươi xu, — ông đáp.
Cô nhanh chóng rút thêm hai mươi xu nữa. Ông nhận lấy số tiền và đútỏm gọn vào túi áo ghi-lê.
— Ta sẽ có mặt chỗ mẹ cháu trong khoảng mười lăm phút nữa, — ông nói.
Cô ba chân bốn cẳng chạy về, lòng vui sướng khôn tả mang theo tin lành.
— Ông ấy sẽ chữa khỏi bệnh cho mẹ; bác sĩ thật đấy ạ, bác sĩ chân chính cơ! — cô thều thào, thở không ra hơi.
Cô nhanh tay chăm sóc cho mẹ, rửa mặt và tay cho bà, chải gọn mái tóc đen mượt mà xinh đẹp; rồi cô dọn dẹp lại “căn phòng”, để rồi nhận ra việc đó chỉ càng làm nơi đây trông trống trải và nghèo nàn hơn mà thôi.
Cô không phải đợi lâu. Nghe tiếng xe ngựa ngoài đường, cô liền chạy ào ra đón vị bác sĩ. Khi ông đang rảo bước về phía ngôi nhà, cô chỉ tay về chiếc xe mui kín.
— Chúng cháu ở trong chiếc xe kia ạ, — cô nói.
Ông chẳng có vẻ gì là ngạc nhiên; ông đã quen với sự nghèo khổ cùng cực của những bệnh nhân mình từng gặp; nhưng Perrine, khi ngước lên nhìn ông, chợt nhận ra ông cau mày lại lúc trông thấy người phụ nữ bệnh tật đang nằm thoi thóp trên tấm nệm đặt trong chiếc xe khốn khổ.
— Thè lưỡi ra và đưa tay đây nào, — ông bảo.
Những ai phải trả bốn mươi hay một trăm quan cho một lần khám bệnh chắc sẽ chẳng thể hình dung nổi sự vắn tắt đến phũ phàng khi các bác sĩ chẩn bệnh cho người nghèo. Chưa đầy một phút, việc thăm khám đã hoàn tất.
— Chuyển bệnh viện thôi, — ông phán.
Ngay lập tức, bé Perrine và mẹ cùng thốt lên một tiếng kêu hoảng hốt.
— Này cháu, hãy để ta ở lại nói chuyện riêng với mẹ cháu, — ông ra lệnh bằng giọng đầy quyền uy.
Perrine chần chừ trong chốc lát, nhưng thoáng thấy hiệu lệnh từ ánh mắt mẹ, cô đành bước ra khỏi xe và đứng chờ ngay bên ngoài.
— Mẹ sắp chết rồi, — người phụ nữ cất tiếng thều thào.
— Ai nói thế hả? Điều chị cần lúc này là được chăm sóc tử tế, và ở đây thì chị không thể có được điều đó.
— Liệu con bé nhà tôi có được ở cùng tôi trong bệnh viện không?
— Nó có thể thăm chị vào các ngày thứ Năm và chủ Nhật.
— Rồi con bé sẽ ra sao nếu không có tôi đây, — người mẹ thì thầm, lạc lõng giữa Paris này? Nếu tôi có phải chết, tôi chỉ muốn được nắm chặt tay con bé trong tay mình.
— Thôi được, dẫu sao thì chị cũng không thể cứ nằm mãi trong cái xe này được. Những đêm lạnh buốt sẽ giết chết chị đấy. Chị phải thuê một căn phòng. Chị có kham nổi không?
— Nếu không phải ở lâu quá, có lẽ là được ạ.
— Lão Gạo-Muối có thể cho chị thuê một gian với giá rẻ đấy; nhưng chỉ có phòng không thì chưa đủ. Chị còn cần thuốc thang, bồi bổ và chăm sóc chu đáo, những thứ mà ở bệnh viện mới lo được đầy đủ.
— Thưa bác sĩ, điều đó là bất khả thi, — người bệnh nghẹn ngào. — Tôi không thể rời xa con bé được. Nó biết sống sao đây?
— Tùy chị thôi; đó là chuyện của chị. Tôi đã nói cho chị biết ý kiến của mình rồi đấy.
— Cháu vào đây được rồi đấy, cô bé, — ông cất tiếng gọi. Rồi xé một tờ giấy từ cuốn sổ tay, ông nguệch ngoạc viết đơn thuốc.
— Mang cái này ra tiệm thuốc gần nhà thờ, — ông vừa nói vừa đưa tờ giấy cho Perrine. — Nhớ là không được đến tiệm nào khác đấy. Gói đánh dấu số 1 thì sắc cho mẹ uống. Còn lọ thuốc này thì cứ mỗi tiếng cho uống một lần. Nhớ cho bà ấy dùng thêm rượu Quinquina trong bữa ăn, vì bà ấy phải ăn bất cứ thứ gì mình thích, đặc biệt là trứng. Chiều nay ta sẽ ghé lại.
Cô liền chạy theo chân ông ra tận xe.
— Mẹ cháu bệnh nặng lắm hả bác sĩ? — cô hỏi.
— Ờ thì... cháu hãy cố khuyên bà ấy vào bệnh viện đi.
— Bác sĩ không chữa khỏi cho mẹ cháu sao?
— Ta hy vọng là thế, nhưng ta không thể cho bà ấy những thứ mà bệnh viện có được. Thật dại dột khi bà ấy cứ nhất quyết không chịu đi. Không chịu đi chỉ vì sợ phải xa cháu. Sẽ chẳng có chuyện gì xảy ra với cháu đâu, trông cháu giống một đứa trẻ có thể tự lo được cho bản thân mình.
Sải những bước dài, ông tiến đến chiếc xe ngựa của mình. Perrine muốn ông nói thêm vài câu nữa, nhưng ông đã nhanh chóng leo lên xe và phóng đi mất. Cô đành thẫn thờ quay trở lại chiếc xe mui kín.
— Đi mua thuốc đi con, nhanh lên; rồi tiện thể mua ít trứng luôn. Lấy hết số tiền đi con; mẹ phải mau khỏe lại, — người mẹ dặn dò.
— Bác sĩ bảo ông ấy sẽ chữa khỏi cho mẹ mà, — Perrine an ủi. — Con đi mua thuốc ngay đây ạ.
Nhưng toàn bộ số tiền cô mang theo vẫn chưa đủ. Khi đọc xong đơn thuốc, người dược sĩ ngước lên nhìn Perrine.
— Cháu có đủ tiền trả không đấy? — ông ta hỏi.
Cô xòe bàn tay ra.
— Tổng cộng là bảy phrăng rưỡi đấy, cô bé ạ, — người đàn ông nói sau khi đã nhẩm tính.
Cô đếm lại số tiền trong tay và nhận ra mình chỉ có sáu phrăng tám mươi lăm xu, tính cả đồng florin của Áo đổi ra là hai phrăng. Cô còn thiếu mười ba xu nữa.
— Cháu chỉ có sáu phrăng tám mươi lăm xu thôi ạ. Chú có nhận đồng florin này không? Cháu đã tính cả nó vào rồi đấy, — cô khẩn khoản.
— Ồ, không đời nào! Đừng có mơ! — người đàn ông lạnh lùng từ chối.
Biết tính sao đây? Cô đứng chết trân giữa tiệm thuốc với bàn tay vẫn mở ngửa. Nỗi tuyệt vọng bủa vây lấy cô.
— Nếu chú chịu nhận đồng florin thì cháu chỉ thiếu đúng mười ba xu thôi, — cuối cùng cô nài nỉ, — rồi chiều nay cháu sẽ mang đến trả đủ ạ.
Nhưng người dược sĩ nhất quyết không đồng ý với thỏa thuận đó. Ông ta vừa không chịu cho thiếu mười ba xu, vừa chẳng thèm nhận đồng florin.
— Đằng nào thì rượu thuốc cũng chưa cần gấp, — ông ta bảo. — Chiều nay cháu cứ ra lấy. Ta sẽ chuẩn bị sẵn mấy thứ kia trước, và chúng sẽ chỉ tốn của cháu ba phrăng rưỡi thôi.
Với số tiền còn lại, cô mua một ít trứng, một ổ bánh mì Vienna nhỏ mà cô nghĩ có thể kích thích vị giác của mẹ, rồi vội vã chạy thục mạng trở về bãi đất.
— Trứng tươi lắm đấy mẹ ạ, — cô khoe. — Con đã soi qua ánh sáng rồi đấy. Cả ổ bánh mì này nữa này! Đẹp chưa kìa mẹ? Mẹ ăn một ít nhé?
— Ừ, con yêu của mẹ.
Cả hai mẹ con đều tràn trề hy vọng. Perrine đặt niềm tin tuyệt đối vào vị bác sĩ, và chắc mẩm rằng ông sẽ tạo nên phép màu. Cớ gì ông lại đi lừa dối họ cơ chứ? Khi người ta cầu xin bác sĩ nói sự thật, chẳng lẽ họ lại không nói thật hay sao?
Hy vọng đã mang lại cảm giác thèm ăn cho người bệnh. Đã hai ngày nay bà chẳng nuốt nổi thứ gì; giờ thì bà đã ăn được nửa ổ bánh mì.
— Mẹ thấy chưa nào, — Perrine hớn hở nói.
— Mọi chuyện rồi sẽ ổn thôi con, — mẹ cô mỉm cười đáp lời.
Perrine liền chạy sang khu nhà trọ để hỏi Lão Gạo-Muối về thủ tục bán chiếc xe mui kín và chú lừa Palikare yêu quý.
Về chiếc xe, chẳng có gì dễ dàng hơn thế. Lão Gạo-Muối sẽ tự tay mua lại nó; lão mua tuốt tuồn tuột mọi thứ, từ đồ đạc, quần áo, dụng cụ cho đến nhạc cụ... thế nhưng còn con lừa thì lại là chuyện khác! Lão không mua động vật, ngoại trừ chó con, và lời khuyên của lão là hãy đợi đến ngày mai để đem ra Chợ Ngựa bán. Hôm đó sẽ là thứ Tư.
Thứ Tư nghe chừng còn xa lắm, bởi trong niềm phấn khích và hy vọng tràn trề, Perrine cứ đinh ninh rằng đến thứ Tư thì mẹ cô đã đủ khỏe để lên đường đi Maraucourt rồi. Vậy mà lại phải chờ đợi thế này! Dẫu sao thì vẫn có một điểm sáng: Với số tiền bán xe, họ có thể mua hai bộ váy và vé tàu, và nếu Lão Gạo-Muối trả giá cao một chút, thì họ sẽ không phải bán Palikare nữa. Chú lừa có thể ở lại bãi đất Guillot và cô sẽ cho người dắt đến đón sau khi họ đã đến Maraucourt. Chú Palikare yêu quý của cô! Chắc chú sẽ hạnh phúc biết bao khi được ở trong một chuồng ngựa xinh xắn và mỗi ngày lại được thong thả gặm cỏ trên những đồng cỏ xanh rì.
Nhưng than ôi! Lão Gạo-Muối nhất quyết không chịu trả quá mười lăm phrăng cho chiếc xe.
— Chỉ mười lăm phrăng thôi á? — cô thều thào.
— Ừ, mà ta làm thế là để giúp đỡ hai mẹ con cô đấy nhé. Chứ cô nghĩ ta mua về thì làm được cái quái gì? — lão làu bàu. Lão dùng một thanh sắt nện bôm bốp vào mấy bánh xe và càng xe; đoạn nhún vai đầy vẻ chê bai.
Sau một hồi kỳ kèo ngã giá đến mệt mỏi, tất cả những gì cô nhận được chỉ là thêm hai phrăng rưỡi so với mức giá ban đầu lão đưa ra, kèm theo lời hứa rằng lão sẽ chưa dọn xe đi cho đến khi họ rời đi hẳn, nhờ vậy mà hai mẹ con vẫn có thể tá túc ở đó suốt cả ngày, điều mà cô nghĩ sẽ tốt cho mẹ hơn nhiều so với việc bị nhốt trong bốn bức tường chật hẹp của căn phòng trọ.
Sau khi tận mắt chứng kiến căn phòng mà Lão Gạo-Muối đồng ý cho thuê, cô mới thấm thía chiếc xe mui kín có ý nghĩa lớn nhường nào đối với họ; bởi bất chấp cái vẻ kiêu hãnh khi lão ca ngợi những "Căn hộ cao cấp" của mình và cái cách lão rẻ rúng chiếc xe, tim Perrine như thắt lại khi nghĩ đến viễn cảnh phải đưa người mẹ thân yêu vào cái nơi tồi tàn, nồng nặc mùi hôi thối này.
Thấy cô chần chừ, băn khoăn không biết mẹ mình có bị đầu không khí độc hại bốc lên từ những đống rác rưởi bên ngoài hay không, Lão Gạo-Muối liền giục giã với vẻ thiếu kiên nhẫn:
— Mau lên nào! Mấy kẻ bới rác sắp đến nơi rồi và tao còn khối việc phải làm đây.
— Bác sĩ có biết mấy căn phòng này trông thế nào không chú? — cô cất tiếng hỏi.
— Biết chứ lị! Ổng đến căn này khối bận để thăm mụ Nữ tước rồi.
Câu nói đó đã định đoạt tất cả. Nếu vị bác sĩ từng đặt chân đến đây thì hẳn ông biết rõ mình đang làm gì khi khuyên họ thuê một phòng, và hơn nữa, nếu một vị Nữ tước từng sống ở đây, thì mẹ cô hoàn toàn có thể ở phòng bên cạnh.
— Cô phải trả tiền thuê trước một tuần, — chủ nhà tuyên bố, — cộng thêm ba xu tiền gửi lừa và sáu xu tiền gửi xe.
— Nhưng chú đã mua lại chiếc xe rồi cơ mà? — cô ngạc nhiên hỏi.
— Đúng thế, nhưng vì cô vẫn đang xài nó, thì việc cô phải trả tiền là quá đỗi công bằng chứ sao.
Cô chẳng thể thốt lên lời nào để phản bác. Đây đâu phải lần đầu tiên cô bị lừa gạt. Chuyện ấy xảy ra như cơm bữa suốt dọc hành trình dài đằng đẵng của họ rồi.
— Thưa chú, vâng ạ, — cô bé tội nghiệp đành ngậm ngùi chấp nhận.
Cô dành phần lớn thời gian trong ngày để dọn dẹp căn phòng trọ: cọ rửa sàn nhà, lau chùi tường, trần nhà và cả khung cửa sổ. Một màn cọ rửa sạch sẽ đến mức chưa từng có ai được chứng kiến ở cái xó xỉnh này kể từ khi nó được xây lên!
Trong vô số chuyến đi lại giữa nhà trọ và cây bơm nước, cô nhận ra rằng mọc lên giữa bãi đất hoang không chỉ có cỏ dại và ké ngựa, mà còn có cả hoa nữa. Rõ ràng là có hộ hàng xóm nào đó đã vứt mấy chậu cây qua hàng rào và hạt giống đã nảy mầm khắp nơi. Rải rác đâu đó, cô trông thấy vài khóm hoa tường vi, cẩm chướng và thậm chí cả hoa violet nữa!
Quả là một ý tưởng tuyệt vời! Cô sẽ hái một ít mang về cắm trong phòng. Chúng sẽ át đi thứ mùi khó chịu, lại vừa làm cho không gian trở nên tươi tắn hơn.
Xem chừng đám hoa ấy chẳng là của riêng ai, bởi chú Palikare cứ thoải mái gặm nhấp chúng nếu thích, thế nhưng cô vẫn không dám hái dù chỉ một bông nhỏ nhất nếu chưa xin phép Lão Gạo-Muối.
— Cháu muốn hái đem bán à? — lão hỏi.
— Dạ không, cháu chỉ muốn cắm vài bông trong phòng cho đẹp thôi ạ, — cô đáp.
— Ồ, nếu thế thì cháu cứ hái thoải mái đi, thích bao nhiêu cũng được; còn nếu định đem bán thì để tao tự làm còn hơn. Dù sao thì cũng để trang trí phòng ốc, cứ tự nhiên đi cô bé. Cháu thích mùi hoa cơ à? Còn tao thì chỉ khoái mùi rượu. Đó là thứ duy nhất tao ngửi nổi trên đời này.
Cô hái hoa, rồi lúi húi lục lọi giữa đống thủy tinh vỡ để tìm một chiếc bình cũ cùng vài cái cốc thủy tinh.
Căn phòng tồi tàn chẳng mấy chốc đã ngập tràn hương thơm dịu ngọt của hoa tường vi, cẩm chướng và violet, đánh bật thứ mùi ẩm mốc của cả dãy nhà trọ, đồng thời những sắc màu tươi tắn, rực rỡ cũng thổi một luồng sinh khí mới, tô điểm cho những bức tường loang lổ, tối tăm.
Trong lúc làm việc, cô đã có dịp làm quen với những người hàng xóm của mình. Phía bên kia vách phòng là một cụ bà với mái tóc bạc phơ đội chiếc mũ gắn dải ruy-băng ba màu của quốc kỳ Pháp. Còn phía bên kia là một người đàn ông to lớn, lưng còng gập xuống. Ông ta mặc một chiếc tạp dề bằng da vừa dài vừa rộng đến mức trông nó giống như mảnh vải duy nhất che thân. Người phụ nữ mang dải ruy-băng ba màu chính là một ca sĩ đường phố, như gã thợ giày đã kể cho cô nghe, và không ai khác, bà chính là vị Nữ tước mà Lão Gạo-Muối từng nhắc tới. Ngày nào cũng vậy, bà rời bãi đất Guillot mang theo chiếc ô đỏ to tướng cùng một cây gậy chống lớn, rồi cắm nó xuống đất ở các ngã tư hay cuối những nhịp cầu. Bà tìm chỗ che nắng che mưa dưới tán ô đỏ rồi cất tiếng hát, sau đó bán những lời ca mình vừa hát cho những người qua đường.
Còn về gã đàn ông to lớn đeo tạp dề, qua lời kể của Nữ tước, cô được biết hắn là một thợ đóng giày, miệt mài làm việc từ sáng đến tối mịt. Hắn lúc nào cũng lầm lì như hến, và vì lý do đó mà ai nấy đều gọi hắn là Lão Cá Trắm. Dù ít nói là thế nhưng hắn lại nện búa kêu điếc tai.
Khi hoàng hôn buông xuống, căn phòng của Perrine đã sẵn sàng. Mẹ cô, khi được dìu bước vào, không khỏi ngạc nhiên và vui mừng khi nhìn thấy những đóa hoa.
— Sao con lại chu đáo với mẹ thế hở con yêu, — bà thì thầm khi nép sát vào cánh tay Perrine.
— Con đang tự làm cho mình hạnh phúc đấy chứ ạ, Perrine vui vẻ thốt lên, — bởi vì bất cứ việc gì làm mẹ vui lòng, con đều thấy hạnh phúc vô bờ.
Đến đêm, họ buộc phải mang đám hoa ra ngoài. Thế là mùi hôi thối của ngôi nhà cổ lại xộc lên nồng nặc đến kinh hoàng, nhưng người bệnh chẳng dám phàn nàn nửa lời. Kêu ca thì được tích sự gì, khi mà họ chẳng thể rời khỏi bãi đất Guillot để đi nơi khác?
Giấc ngủ của bà vô cùng chập chờn, và khi vị bác sĩ ghé qua vào sáng hôm sau, ông nhận thấy bệnh tình của bà đã trở nặng, buộc ông phải đổi phác đồ điều trị, và thế là Perrine lại phải một phen tất tả chạy ra tiệm thuốc. Lần này, ông dược sĩ đòi tận năm phrăng để lấy đủ thuốc theo đơn. Cô chẳng mảy may do dự, dũng cảm rút tiền trả, dẫu cho lồng ngực cô như nghẹn lại lúc bước chân ra khỏi tiệm. Cứ đà chi tiêu tốn kém thế này thì chắc chắn vào ngày thứ Tư, tội nghiệp chú Palikare sẽ phải đem bán mất thôi. Mà đằng nào thì chú chẳng phải đi. Và nhỡ mai bác sĩ lại kê thêm đơn thuốc nào khác giá từ năm phrăng trở lên, thì cô biết xoay sở tiền đâu ra?
Khi còn cùng bố mẹ rày đây mai đó vượt qua những vùng núi cao, họ đã từng không ít lần chịu đóm chịu khát, và từ khi rời Hy Lạp bước chân sang đất Pháp, họ cũng nhiều phen đứt bữa. Nhưng cái đói trên miền sơn cước hay giữa chốn đồng quê lại là chuyện khác—ở đó dẫu sao vẫn còn cơ may kiếm được dăm quả rừng hay dăm ngọn rau dại. Ngặt nỗi ở Paris này, những kẻ chẳng có xu dính túi thì chỉ có nước tuyệt vọng.
Rồi họ sẽ đi về đâu? Điều kinh khủng nhất là cô phải gánh vác tất cả mọi trách nhiệm trên đôi vai gầy gò này. Giờ đây mẹ cô đã quá yếu để có thể suy nghĩ hay tính toán điều gì, và Perrine, dẫu chỉ là một đứa trẻ, cũng nhận thức sâu sắc rằng giờ đây mình phải đóng vai trò là người mẹ.
Vào sáng thứ Ba, những nỗi sợ hãi tồi tệ nhất của cô đã thành hiện thực. Sau một hồi thăm khám qua quýt, vị bác sĩ rút từ trong túi ra cuốn sổ tay chết tiệt mà Perrine vô cùng khiếp sợ mỗi khi nhìn thấy rồi cắm cúi viết. Cô lấy hết can đảm để ngăn ông lại.
— Thưa bác sĩ, nếu những loại thuốc mà bác sĩ đang kê đơn không có mức độ quan trọng như nhau, — cô van xin, — xin bác sĩ hãy chỉ viết tên những loại thực sự cần thiết nhất thôi ạ?
— Cháu có ý gì? — ông cáu kỉnh hỏi.
Cô run lên bần bật nhưng vẫn can đảm nói tiếp:
— Ý cháu là hôm nay chúng cháu không có nhiều tiền, và có lẽ phải đến ngày mai mới có... cho nên...
Ông ngước lên nhìn cô, rồi đảo mắt quanh căn phòng, như thể đây là lần đầu tiên ông nhận ra gia cảnh nghèo túng của họ; đoạn ông đút thõng cuốn sổ vào lại trong túi.
— Thế thì ta sẽ chưa đổi phác đồ điều trị cho đến ngày mai vậy, — ông nói. — Loại này không vội đâu. Hôm nay cứ tiếp tục dùng theo đơn cũ đi.
— Không vội! Perrine lẩm bẩm nhắc lại mấy từ ấy trong đầu. Thế là không vội... mẹ cô chưa đến nỗi nguy kịch như cô từng lo sợ; họ vẫn còn có thể chờ đợi và hy vọng...
Thứ Tư là ngày cô hằng mong ngóng, nhưng đồng thời cũng là ngày cô vô cùng sợ hãi. Chú Palikare yêu dấu của cô... Cứ lúc nào mẹ không cần đến, cô lại chạy ra bãi đất, áp mặt vào chiếc mũi êm ấm của chú mà nựng nồng, thủ tha thủ thỉ; và vì chẳng phải kéo xe, lại được gặm thỏa thích những ngọn ké ngựa cùng tất cả tình yêu thương của cô chủ nhỏ, chú lừa ta bỗng hóa thành chú lừa hạnh phúc nhất thế gian này.
— Ái chà, giá mà mày hiểu được lòng tao, — Perrine vừa âu yếm vuốt ve chú vừa thì thầm.
Nhưng chú ta làm sao hiểu nổi. Tất cả những gì chú biết là cô chủ rất yêu mình và đám ké ngựa kia vô cùng ngon miệng. Thế nên, mặc cho cô cứ ôm hôn chít chiết, chú ta vẫn ngẩng đầu hý lên khoái chí, đôi tai dài khẽ đung đưa trong lúc liếc xéo nhìn cô bằng khóe mắt.
Hơn nữa, chú ta đã kết thân với Lão Gạo-Muối và nhận được một bằng chứng tình cảm khiến lòng tham ăn của chú được thỏa mãn. Hôm thứ Hai, trong lúc sổng chuồng, chú lộc cộc chạy đến chỗ Lão Gạo-Muối — người đang cặm cụi phân loại đám giẻ rách và xương xẩu vừa được chở tới — rồi đứng ì ra bên cạnh lão. Gã đàn ông đang định tu ừng ực chai rượu để cạnh mình thì chợt nhìn thấy Palikare đang trân trân dán mắt vào lão, cổ vươn dài hết cỡ.
— Mày bén mảng ra đây làm gì hả? — lão cằn nhằn. Thấy giọng lão chẳng có vẻ gì là tức giận, chú lừa hiểu ý nên cứ đứng im như tượng.
— Muốn làm một ngụm... một ly rượu không hả? — lão nhếch mép trêu chọc. Cái ly mà lão vừa định đưa lên miệng bỗng được chìa ra như một trò đùa dành cho chú lừa. Palikare tưởng thật, liền bước sát lại gần hơn, chúm môi kéo dài và mỏng dính ra, rồi nốc cạn đến nửa ly rượu đầy tràn.
— Ồ la la! La la! — Lão Gạo-Muối cười phá lên khoái chí. — Nữ tước! Cá Trắm! Ra đây mà xem này!
Nghe tiếng gọi của lão, Nữ tước và lão Cá Trắm, cùng một gã bới rác vừa bước vào bãi đất và một gã đẩy xe hàng chuyên bán kẹo gậy xanh đỏ tím vàng đều hớt hải chạy xô lại.
— Có chuyện quái gì thế? — Nữ tước cất giọng hỏi.
Lão liền rót đầy một ly khác rồi giơ ra trước mặt chú lừa, và y như rằng, hệt như ban trước, chú ta nốc sạch nửa ly trong tiếng cười reo hò khoái chí của đám đông đứng vây quanh.
— Tao nghe đồn loài lừa khoái rượu lắm, nhưng đến giờ thì tao mới sáng mắt ra, — gã bán kẹo tấm tắc.
— Mày nên mua quái lấy nó đi, chí ít nó cũng là bạn nhậu tâm giao với mày đấy, — Nữ tước trêu.
— Một đôi vừa lứa xứng đôi vừa lứa còn gì, — một kẻ khác hùa theo.
Dẫu vậy Lão Gạo-Muối vẫn không mua lại chú lừa, dù lão tỏ ra vô cùng quý mến nó, và còn hứa với Perrine sẽ cùng cô dắt chú ra Chợ Ngựa vào ngày thứ Tư. Đây thực sự là một sự giải tỏa lớn cho Perrine, bởi từ nãy đến giờ cô cứ băn khoăn mãi không biết làm sao tìm được đường đến đó; cô cũng mù tịt về chuyện mặc cả giá cả, và vô cùng sợ hãi viễn cảnh bị cướp giật giữa chốn đông người. Cô từng nghe quá nhiều câu chuyện rùng rợn về đám trộm cắp ở Paris, và nếu chuyện đó xảy ra thì cô lấy gì để tự vệ đây?...
Buổi sáng thứ Tư cuối cùng cũng đến. Từ rất sớm, cô đã tất bật chải chuốt cho Palikare, làm cho bộ lông mượt mà của chú ánh lên vẻ đẹp bảnh bao nhất. Cô ôm hôn chú biết bao lần! Cứ chải lông cho chú là nước mắt cô lại chực trào rơi!
Khi Palikare nhận ra rằng thay vì được ách vào xe, cổ mình lại bị tròng một sợi thừng, chú ngạc nhiên tột độ; và sự ngạc nhiên ấy càng dâng cao hơn nữa khi Lão Gạo-Muối — vốn chẳng muốn lết bộ một quãng đường dài từ Charonne đến tận Chợ Ngựa — trèo lên một chiếc ghế rồi từ đó chồm hẳn lên lưng chú. Nhưng vì có Perrine đứng bên vỗ về, thủ thỉ, chú ta chẳng mảy phản kháng. Vả lại, chẳng phải Lão Gạo-Muối là bạn nhậu tri kỷ của chú đó sao?
Cứ thế, họ bắt đầu lên đường. Palikare, dù vẫn còn ngỡ ngàng, lầm lũi bước đi với dáng vẻ nghiêm trang, ngoan ngoãn để Perrine dắt thừng đi trước. Họ cứ thế tiến qua các con phố. Thoạt đầu, xe cộ qua lại hãy còn thưa thớt, nhưng chẳng mấy chốc họ đã đến một cây cầu hướng thẳng vào một khu vườn rộng lớn.
— Kia là Sở thú, — Lão Gạo-Muối bảo, — và tao cá là trong trển chẳng có con lừa nào oách được như con của cô đâu.
— Thế thì có lẽ chúng ta bán nó cho Sở thú được đấy chứ ạ? — Perrine thốt lên đầy hào hứng, thầm nghĩ rằng ở trong một khu vườn thú thì bầy gia súc chắc chẳng phải làm gì ngoài việc đi lại thảnh thơi cho người ta ngắm nghía. Thế thì tuyệt cú mèo cho chú Palikare yêu quý biết mấy!
— Chuyện làm ăn với Chính quyền dính líu lằng nhằng lắm, tốt nhất là né ra cô bé ạ, bởi vì cái bọn Chính quyền ấy chứ lị...
Nhìn sắc mặt lão thì đủ hiểu Lão Gạo-Muối chẳng đặt chút niềm tin nào vào Chính quyền cả.
Càng đi về sau, dòng phương tiện càng trở nên đông đúc đến nghẹt thở. Perrine phải huy động toàn bộ sự tỉnh táo và căng trừng đôi mắt để quan sát xung quanh. Sau một quãng đường dài đến nản lòng, cuối cùng họ cũng tới nơi, và Lão Gạo-Muối nhảy phốc xuống khỏi lưng lừa. Nhưng tranh thủ lúc lão đang lỉnh kỉnh tụt xuống, Palikare kịp đảo mắt quan sát xung quanh, và khi Perrine cố kéo chú bước qua cánh cổng sắt ở lối vào, chú ta bèn dở chứng ì ra không chịu di chuyển nửa bước.
Dường như bản năng mách bảo chú rằng đây chính là cái chợ chuyên đem ngựa và lừa ra bán. Chú sợ hãi. Perrine khi thì dỗ dành, lúc lại ra lệnh, van nài thiết tha, thế nhưng chú ta vẫn trơ trơ bất động. Lão Gạo-Muối tưởng rằng nếu đẩy từ phía sau thì chú sẽ chịu tiến lên, ngặt nỗi Palikare nào cho phép ai có hành động sỗ sàng như thế, chú bèn lùi lững và lồng lộn chồm hai chân trước lên, kéo theo cả Perrine loạng choạng ngã nhào.
Xung quanh họ lúc ấy đã túm tụm lại một vòng tròn nhỏ những kẻ hiếu kỳ. Đứng ở hàng đầu, như thường lệ, là đám đưa thư và tiểu đồng sai vặt, đứa nào đứa nấy nhao lên hiến kế đủ mọi chiêu trò để ép con lừa phải lết qua cánh cổng chợ.
— Con lừa hãm tài này thế nào cũng gây khối rắc rối cho cái thằng dở người nào dám mua nó cho mà xem, — một tên oai oái kêu lên.
Đó là những lời lẽ nguy hiểm có thể phá hỏng cả vụ buôn bán, nghĩ vậy nên Lão Gạo-Muối thấy mình cần phải lên tiếng gỡ gạc.
— Đây là con lừa thông minh nhất quả đất đấy nhé! — lão gân cổ cãi. — Nó thừa biết là mình sắp bị đem bán, nên mới dở chứng thế này vì quá yêu quý chúng tôi và không nỡ rời xa chúng tôi đấy thôi!
— Mày chắc cú thế cơ à, Gạo-Muối? — một giọng nói từ đám đông ré lên.
— Quỷ tha ma bắt! Sao lại có kẻ ở đây biết danh tính tao cơ chứ? — gã giật mình thét lên.
— Mày không nhận ra La Rouquerie nữa à?
— Á đù, hóa ra là mầy thật à, — lão reo lên khi người kia bước hẳn lên phía trước. Cả hai bắt tay nhau chào hỏi rôm rả.
— Con lừa này của mày đấy phử không?
— Không; của cô bé nhỏ này cơ.
— Mày có nắm rõ gốc gác gì về nó không đấy?
— Bọn tao từng cạn với nhau không biết bao nhiêu ly rồi, và nếu cậu đang cần tìm một con lừa ra trò thì tôi xin bảo đảm uy tín cho nó đấy.
— Tao đang cần mà lại vừa không cần, — La Rouquerie đáp lấp lửng.
— Thôi, ra đây làm ly cái đã nào. Đáng gì mấy cái cắc trả tiền vào cổng Chợ... —
— Nhất là khi nó cứ ì ra như tượng thế kia phử không!
— Tao đã bảo nó ranh mãnh lắm cơ mà; khôn hết phần thiên hạ ấy chứ.
— Nếu tao mua nó thì chẳng phải vì mấy cái trò khôn vặt hay vì nó biết nhậu nhẹt với chủ đâu, mà quan trọng là nó phải biết kéo xe cơ.
— Nó kéo tốt chứ lị! Cháu nó lặn lội bộ hành một mạch từ tận Hy Lạp sang đây chưa hề biết mệt mỏi là gì nhé.
— Từ tận Hy Lạp cơ á!
Lão Gạo-Muối ra hiệu cho Perrine lẽo đẽo đi theo sau lão, và Palikare, ngay khi nhận ra mình không bị tống vào cái chợ kia nữa, liền ngoan ngoãn lững thững bước sát bên cô. Cô thậm chí chẳng cần phải cầm thừng giật dắt nữa.
Kẻ sắp sửa mua lại chú lừa này là ai nhỉ? Đàn ông hay đàn bà? Nếu nhìn tổng thể từ vóc dáng đến bộ mặt nhẵn thín không một cọng râu thì đây có lẽ là một người phụ nữ trạc ngũ tuần, thế nhưng nhìn vào bộ trang phục — gồm áo blouse và quần âu của công nhân cùng chiếc mũ da chóp cao y như mũ của phu xe ngựa — và chiếc tẩu thuốc đen ngắn ngủn mà cá nhân ấy đang ngậm trên môi, thì chắc chắn đây phải là đàn ông. Nhưng dù là ai đi chăng nữa, Perrine cũng thầm đánh giá người này có vẻ mặt khá phúc hậu. Nét mặt ấy không hề mang vẻ sắc lạnh hay độc ác.
Lão Gạo-Muối cùng kẻ xa lạ rẽ vào một con hẻm nhỏ rồi dừng chân trước một quán rượu. Họ chọn một chiếc bàn kê ngoài vỉa hè rồi gọi một chai rượu và hai chiếc ly. Perrine vẫn đứng lì ở rìa vỉa hè, tay không rời sợi dây thừng buộc chú lừa.
— Để xem nó tinh ranh thế nào nhé, — Lão Gạo-Muối vừa nói vừa rót đầy một ly rượu đưa ra.
Palikare vươn cổ, chúm môi lại và nuốt ực một cái hết nửa ly rượu một cách nhanh gọn.
Nhưng màn biểu diễn xuất thần ấy chẳng hề mang lại chút thỏa mãn nào cho La Rouquerie.
— Tao cần nó kéo chiếc xe chở da thỏ chứ không phải cần nó uống rượu tốn kém thế này, — mụ ta cằn nhằn.
— Chẳng phải tao vừa khoe nó lặn lội từ Hy Lạp sang, kéo theo cả một cái xe mui kín suốt dọc đường đấy ư?
— Ồ, thế thì lại là chuyện khác đấy nhé!
Người đàn bà với bề ngoài kỳ quặc cẩn trọng quan sát con vật từ đầu đến chân; đoạn mụ soi xét từng chi tiết nhỏ nhặt nhất; rồi quay sang hỏi Perrine xem cô muốn bán nó với giá bao nhiêu. Mức giá mà Perrine đã thỏa thuận trước với chủ nhà trọ là một trăm phrăng. Và đó cũng chính là cái giá mà cô đưa ra.
La Rouquerie thét lên kinh ngạc. Một trăm phrăng! Đem bán một con lừa chẳng có chút giấy tờ bảo hành nào với cái giá cắt cổ ấy á? Bộ điên hết cả lũ rồi chắc? Rồi mụ ta bắt đầu bới lông tìm vết, chê bai đủ điều đối với tội nghiệp chú Palikare.
— Ồ, tùy chị thôi, — Lão Gạo-Muối nói sau một hồi kỳ kèo ngã giá dài dòng; — không thì chúng tôi cứ dắt thẳng nó vào Chợ Ngựa vậy.
Perrine nghe đến đây mới thấy nhẹ nhõm thở hắt ra. Ý nghĩ chỉ bán được vỏn vẹn hai mươi phrăng từng giáng một đòn chí mạng vào cô. Giữa cơn hoạn nạn ngặt nghèo này thì hai mươi phrăng thấm thía vào đâu? Ngay cả một trăm phrăng xem chừng vẫn chưa đủ đáp ứng nhu cầu bức thiết trước mắt của họ cơ mà.
— Để tao xem bây giờ nó có chịu ngoan ngoãn bước vào cổng chợ nữa không hay lại giở chứng như ban nãy, — La Rouquerie thách thức.
Palikare răm rắp ngoan ngoãn theo chân Perrine tiến đến sát cổng Chợ, nhưng hễ vừa tới nơi là chú ta lại khựng lại giậm chân tại chỗ. Cô hết lời nài nỉ, vỗ về rồi giật giật sợi dây thừng, nhưng vô tích sự. Cuối cùng, chú ta sụp chân ngồi bệt ngay giữa lòng đường.
— Palikare, đi nào con! Đi với cháu đi, Palikare yêu quý, — Perrine khẩn khoản van nài.
Nhưng chú cứ trơ ra đó như thể chẳng thèm hiểu lấy một chữ những gì cô đang tha thiết nói. Một đám đông nhanh chóng tụ tập vây quanh và bắt đầu cất tiếng chê bai giễu cợt.
— Lôi lửa đốt đuôi nó đi xem nào, — một tên hô lên.
Lão Gạo-Muối thì lồng lộn cáu tiết, còn Perrine thì chìm đắm trong tuyệt vọng.
— Đấy, chúng mày thấy chưa, nó nhất quyết không chịu bước chân vào kìa, — La Rouquerie đắc ý thét lên. — Tao sẽ trả ba mươi phrăng, cao hơn mười phrăng so với giá tao vừa hòng mặc cả ban nãy, bởi vì cái sự khôn ranh này chứng tỏ con lừa này là một đứa ngoan ngoãn, nhưng mau quăng tiền đây chốt đơn lẹ lên không thì tao đổi ý đi mua con khác đấy.
Lão Gạo-Muối liếc nhìn Perrine ra hiệu thầm kín; lão ra dấu khuyên cô nên chấp nhận lời đề nghị đó. Nhưng cô dường như chết sững trước cái mánh khóe ép giá phũ phàng này. Cô đang ngẩn ngơ đứng đó chưa biết xoay xở ra sao thì một viên cảnh sát thô lỗ tiến đến quát tháo, bảo rằng cô đang đứng chắn ngang đường và phải dẹp đi ngay lập tức.
— Hoặc là tiến lên, hoặc là cút về phía sau, đừng có đứng ì ra đấy cản trở giao thông, — hắn quát lớn.
Cô nào có thể tiến lên được nữa, bởi Palikare chẳng có chút ý định nào làm thế. Ngay khi nhận ra cô chủ đã từ bỏ hoàn toàn hy vọng lùa mình vào trong Chợ, chú lừa lồm cồm đứng dậy và ngoan ngoãn lững thững bước theo cô, cái đầu nghếch lên cùng đôi tai dài khẽ cử động đầy vẻ thỏa mãn.
— Nào, — La Rouquerie cất tiếng sau khi đã nhét gọn xấp tiền ba mươi phrăng vào bàn tay bé nhỏ của tội nghiệp Perrine, — bây giờ cô phải dắt nó về tận chuồng nhà tôi đấy nhé, vì tôi bắt đầu thấy ngấm đòn với tính ương bướng của nó rồi đấy, sơ sẩy một tẹo là nó sẵn sàng giở chứng quay đầu bỏ về ngay cho xem. Nhà tôi cũng chẳng ở xa đây là mấy đâu.
Nhưng Lão Gạo-Muối nhất quyết không chịu đi cùng; lão lớn tiếng tuyên bố quãng đường xa như thế quá sức đối với lão.
— Cô cứ một mình dắt nó đi cùng mụ ấy đi, — lão bảo Perrine, — và đừng có buồn sầu não ruột quá vì chuyện bán lừa nhé. Nó sẽ được chăm sóc tử tế thôi. Mụ ấy là người tốt đấy.
— Nhưng thế thì cháu tìm đường quay về Charonne bằng cách nào cơ chứ? — Perrine hoảng hốt thốt lên. Cô vô cùng sợ hãi viễn cảnh bị lạc lõng giữa thành phố rộng lớn vô tận này.
— Cứ dọc theo đường hào mà đi... chẳng có gì dễ hơn thế đâu.
May thay, con phố nơi La Rouquerie sinh sống cũng nằm không quá xa Chợ Ngựa, và chẳng mất bao lâu để họ đặt chân tới nơi. Trước cửa nhà mụ cũng la liệt những đống rác rưởi chất cao như núi, hệt như ở bãi đất Guillot vậy.
Khoảnh khắc chia ly cuối cùng cũng đến. Trong lúc buộc chú lừa Palikare vào một góc chuồng nhỏ, nước mắt cô lã chã rơi xuống đầu chú.
— Đừng có sụt sùi làm trẻ con thế nữa; tôi hứa sẽ chăm sóc nó chu đáo mà, — người phụ nữ an ủi.
— Chúng cháu yêu nó nhiều lắm ạ, — bé Perrine nghẹn ngào thốt lên. Rồi cô lủi thủi bước đi trên con đường của mình.