Qua những tán cây lớn tạo thành vòm khung hai bên đường, Perrine có thể nhìn thấy phía bên kia sườn đồi đỉnh của mấy ngọn ống khói cao và các dãy nhà xưởng.
Rosalie lên tiếng: "Chúng ta sắp đến Maraucourt rồi đấy. Cậu sẽ sớm thấy dinh thự của ngài Paindavoine, rồi đến các nhà máy. Lên đến đỉnh đồi và qua sườn bên kia thì chúng ta mới thấy làng. Hướng phía sông kia là nhà thờ và nghĩa trang."
Rồi khi họ đến gần khoảng không có những hàng dương đang ngả nghiêng theo gió, một lâu đài xinh đẹp hiện ra, sừng sững uy nghi trên vòm lá, với mặt tiền bằng đá, những mái nhà có đầu hồi và các ống khói nổi bật lên đầy tráng lệ giữa một khuôn viên trồng toàn cây cối và cây bụi kéo dài mãi đến tận những đồng cỏ.
Perrine sững sờ đứng khựng lại, trong khi Rosalie vẫn tiếp tục rảo bước. Cú sốc bất ngờ khiến cái giỏ trên tay họ chao đảo, thế là Rosalie bèn đặt phịch nó xuống đất và vươn vai thư giãn.
Rosalie liếc nhìn theo ánh mắt của Perrine rồi bảo: "Á chà, cậu thấy nơi đó đẹp lắm phải không?"
Perrine khẽ đáp: "Ơ kìa, đẹp thật đấy chứ."
"Thì thế, cụ ông Vulfran sống ở đó một mình đấy. Cụ có cả tá đầy tớ hầu hạ, chưa kể mấy tay làm vườn với nài ngựa ở mấy khu nhà phía cuối công viên kìa. Đằng kia là trạm phát điện để thắp sáng lâu đài đấy. Oai chưa nào? Cậu mà được thấy bên trong thì cứ gọi là lóa mắt! Chỗ nào cũng thấy vàng, rồi nhung lụa, cả thảm trải sàn trông đến là sang! Mấy người cháu cứ muốn dọn vào ở cùng mà cụ chẳng thèm cho. Cụ toàn tự lủi thủi ăn cơm một mình thôi."
Họ xách giỏ lên và đi tiếp. Chẳng mấy chốc, toàn cảnh khu nhà xưởng hiện ra trước mắt họ. Nhưng trong mắt Perrine, đó chỉ là một đám công trình hỗn độn, cái cũ cái mới lẫn lộn, tạo thành một khối xám xịt khổng lồ với những ống khói cao ngất ngưởng mọc lên khắp nơi. Rồi họ cũng đến được những ngôi nhà đầu tiên của ngôi làng, nơi có những cây táo và cây lê mọc trong vườn. Đây chính là chốn làng quê mà người cha quá cố của cô đã nhắc đến biết bao lần.
Điều khiến cô ngạc nhiên nhất là số lượng người đông đúc ở đây. Những nhóm đàn ông, phụ nữ và trẻ em xúng xính trong những bộ đồ diện chủ nhật đang đứng trò chuyện trước hiên nhà hoặc ngồi trong những căn phòng thấp lè tè với khung cửa sổ mở toang. Người ta đông đúc khắp mọi nơi. Trong những căn phòng trần thấp mà người ngoài có thể nhìn thấu mọi hoạt động bên trong, kẻ thì đang uống những thứ đồ uống sặc sỡ, người thì cầm vại táo lên, số khác lại đặt trước mặt cà phê đen hoặc rượu whisky. Tiếng ly chén va chạm lanh lảnh cùng những giọng nói cãi vã om sòm vang lên thật náo nhiệt!
Perrine thốt lên: "Sao có lắm người đang uống rượu thế nhỉ?"
"Tại hôm nay là chủ nhật mà. Hôm qua họ vừa được phát lương hai tuần liền. Họ đâu có được uống thả phanh thế này quanh năm đâu, rồi cậu sẽ thấy."
Điểm đặc trưng của hầu hết các ngôi nhà ở đây là dù đã cũ kỹ và cất bằng gạch hay gỗ rất xập xệ, chúng vẫn cố bày ra vẻ điệu đà, ít nhất là qua lớp sơn trang trí ở cửa ra vào và khung cửa sổ. Điều này thu hút ánh nhìn hệt như một tấm biển hiệu. Và quả thực đó chính là một tấm biển hiệu, bởi vì trong khi các mặt khác còn thiếu chuẩn bị, lớp sơn sặc sỡ lại tạo ra một lời hứa hẹn về sự sạch sẽ mà chỉ cần liếc vào bên trong nhà là sẽ thấy ngay sự thật hoàn toàn trái ngược.
Rosalie giơ bàn tay rảnh rỗi chỉ vào một ngôi nhà gạch đỏ nhỏ nằm cách mặt đường một đoạn phía sau hàng rào xơ xác và nói: "Đến nơi rồi đấy." Sát cạnh ngôi nhà là một cửa hàng tạp hóa kiêm luôn việc bán rượu. Các tầng trên được cho thuê làm phòng trọ tươm tắt nhất, còn phía sau nhà là một dãy nhà cho công nhân nhà máy thuê. Một chiếc cổng nhỏ ở hàng rào dẫn vào mảnh vườn trồng táo và lối đi lát sỏi dẫn thẳng vào nhà.
Ngay khi Rosalie và Perrine bước vào sân, một phụ nữ hãy còn trẻ tuổi từ ngưỡng cửa quát lên: "Lê la gì mà chậm như rùa thế hả! Đi Picquigny mà mất ngần ấy thời gian cơ à?"
Rosalie thì thầm: "Dì Zenobie của tôi đấy; bà ấy chẳng hiền lành gì đâu."
Mụ đàn bà khó tính hét lên: "Mày lầm bầm cái gì đấy hả?"
Rosalie đáp trả: "Tôi bảo là nếu không có người ở đấy giúp tôi xách cái giỏ này thì giờ này tôi chưa về tới đây đâu."
"Câm cái mồm lại ngay!"
Những lời này được thốt lên với chất giọng chói tai đến mức khiến một bà lão cao gầy phải bước ra cửa.
Bà điềm đạm hỏi: "Zenobie, mày lại đang mắng nhiếc ai thế?"
Rosalie đáp: "Bà ơi, dì ấy nổi khùng vì con về muộn, nhưng cái giỏ nặng khủng khiếp ấy ạ."
Bà lão hiền từ bảo: "Thôi nào, thôi nào! Con đặt giỏ xuống rồi đi ăn tối đi; cơm vẫn được giữ ấm trên bếp đấy."
Rosalie dặn Perrine: "Cậu cứ đứng đợi tôi ở sân nhé; tôi ra ngay rồi chúng mình ăn tối với nhau. Cậu đi mua bánh mì đi đi. Tiệm bánh nằm ở ngôi nhà thứ ba bên trái đấy. Nhanh lên nhé."
Khi Perrine quay lại, cô thấy Rosalie đang ngồi bên chiếc bàn đặt dưới gốc cây táo lớn. Trên bàn có hai đĩa thịt hầm khoai tây đầy ụ.
Rosalie mời: "Ngồi xuống ăn chung với tôi đi."
Perrine ngập ngừng: "Nhưng mà..."
"Cậu cứ tự nhiên đi, không phải ngại đâu. Tôi xin phép bà tôi rồi, ổn cả mà."
Thế là Perrine nghĩ mình nên nhận lấy sự hiếu khách này, bèn kéo ghế ngồi xuống bàn đối diện với người bạn mới.
Vừa nhai miếng thịt hầm đầy miệng, Rosalie vừa nói: "Chuyện chỗ ở của cậu cũng xong xuôi cả rồi đấy. Cậu chỉ cần đưa hai mươi tám xu cho bà tôi thôi. Cậu sẽ ở chỗ đó đấy."
Rosalie chỉ tay về phía một ngôi nhà mà người ta chỉ nhìn thấy một phần ở cuối sân; phần còn lại đã bị ngôi nhà gạch che khuất. Trông nó cũ kỹ và xiêu vẹo đến mức người ta phải tự hỏi làm thế nào mà nó vẫn còn đứng vững được.
Rosalie giải thích: "Bà tôi ở đó trước khi xây ngôi nhà này. Bà dựng nó bằng số tiền kiếm được khi làm vú em cho ngài Edmond. Ở dưới đó sẽ không được thoải mái như nhà này đâu, nhưng dân làm công nhà máy thì sao mà sống giống người giàu được, đúng không nào?"
Perrine đồng tình rằng họ không thể sống như vậy được.
Ở một chiếc bàn khác cách đó không xa, một người đàn ông khoảng bốn mươi tuổi, dáng vẻ nghiêm nghị, cứng nhắc, mặc chiếc áo khoác cài kín cúc và đội mũ cao su đang chăm chú đọc một cuốn sách nhỏ.
Rosalie thì thầm: "Đó là ông Bendit; ông ấy đang đọc Kinh thánh đấy."
Rồi bỗng nhiên, chẳng màng đến việc người ta đang bận rộn, cô nàng oang oang nói: "Ông Bendit ơi, có một cô bé biết nói tiếng Anh này."
Ông ta đáp mà chẳng thèm ngẩng đầu lên khỏi cuốn Kinh thánh: "À!"
Phải mất hai phút sau ông ta mới ngẩng mặt lên và hướng ánh mắt về phía Perrine.
Ông hỏi bằng tiếng Anh: "Cháu là người Anh à?"
Perrine đáp lại bằng thứ tiếng đó: "Dạ không, nhưng mẹ cháu là người Anh."
Chẳng nói thêm lời nào, ông ta lại cắm cúi đọc sách tiếp.
Khi họ vừa ăn xong bữa tối thì một cỗ xe ngựa từ ngoài đường chạy tới dừng lại ngay trước cổng.
Rosalie buột miệng kêu lên rồi đứng phắt dậy chạy ra cổng: "Ơ kìa, ngài Vulfran đi xe kìa!"
Perrine không dám rời chỗ ngồi nhưng cô vẫn ngước mắt nhìn ra đường.
Trên chiếc xe ngựa mui trần có hai người. Một thanh niên đang cầm cương điều khiển xe cho một cụ ông tóc bạc trắng, dù đang ngồi nhưng trông vẫn rất cao lớn. Đó chính là ngài Paindavoine.
Rosalie tiến lại gần chiếc xe.
Chàng thanh niên chuẩn bị bước xuống xe bèn lên tiếng: "Có ai ở đây này."
Ngài Paindavoine hỏi: "Ai thế?"
Rosalie là người trả lời câu hỏi đó.
Cô bé thưa: "Dạ thưa ngài, cháu là Rosalie ạ."
Vị quý tộc bảo: "Bảo bà con ra đây nói chuyện với ta."
Rosalie chạy vội vào nhà và quay ra ngay cùng với bà của mình.
Bà lão cất tiếng chào: "Cháu chào ngài Vulfran ạ."
"Chào bà Françoise."
"Dạ ngài cần gì ạ, cháu luôn sẵn sàng phục vụ ngài."
"Ta đến vì chuyện của cậu em trai Omer của bà. Ta vừa mới từ nhà hắn ta về. Vợ hắn say khướt là kẻ duy nhất có mặt ở đó và chẳng hiểu nổi một câu nào cả."
"Omer đi Amiens mất rồi ạ; tối nay nó mới về."
"Bà hãy nhắn lại với hắn rằng ta nghe nói hắn đã cho mấy tên lưu manh thuê phòng hội trường để tổ chức một cuộc họp công cộng và... ta không muốn cuộc họp đó diễn ra."
"Nhưng thưa ngài, nhỡ họ đã kí hợp đồng thuê rồi thì sao ạ?"
"Hắn có thể dàn xếp. Nếu không, ngay ngày hôm sau ta sẽ tống cổ hắn đi. Đó là một trong những điều kiện mà ta đã đặt ra. Ta nói là làm. Ta không muốn có bất kỳ cuộc họp kiểu đó ở đây."
"Ở Flexelles người ta vẫn tổ chức mà ngài."
"Flexelles không phải là Maraucourt. Ta không muốn người dân trong làng của ta trở nên giống như lũ người ở Flexelles. Ngăn chặn điều đó là bổn phận của ta. Bà hiểu chưa? Hãy chuyển lời của ta cho Omer. Chào bà, Françoise."
"Dạ cháu chào ngài Vulfran ạ."
Ông lần mò trong túi áo ghi-lê.
"Rosalie đâu rồi?"
"Dạ cháu đây ạ, thưa ngài Vulfran."
Ông chìa ra một đồng mười xu.
Ông bảo: "Cái này cho cháu."
Rosalie mỉm cười đón lấy đồng tiền và nói: "Ôi, cháu cảm ơn ngài Vulfran ạ."
Chiếc xe ngựa phóng đi mất.
Perrine không bỏ sót một từ nào trong cuộc trò chuyện vừa rồi, nhưng điều gây ấn tượng với cô hơn cả nội dung câu chữ chính là giọng điệu đầy quyền uy của người nói. "Ta không muốn cuộc họp đó diễn ra." Cô chưa từng nghe ai nói chuyện với giọng điệu như thế bao giờ. Chỉ riêng ngữ điệu thôi đã thể hiện ý chí cương quyết đến nhường nào, thế nhưng những cử động có phần ngập ngừng, không dứt khoát của cụ ông lại có vẻ chẳng hề tương xứng với lời nói của ông.
Rosalie quay trở lại chỗ ngồi với vẻ mặt vô cùng sung sướng.
Cô bé khoe: "Ngài Paindavoine cho tôi mười xu đấy."
Perrine đáp: "Ừ, tớ thấy hết mà."
"Mong là dì Zenobie không biết, bằng không dì ấy sẽ tịch thu để giữ hộ cho tôi mất."
Perrine thắc mắc: "Ngài Paindavoine có vẻ như không biết cậu là ai thì phải."
Rosalie trố mắt kêu lên: "Không biết tôi á? Sao lại thế được, ngài ấy là cha đỡ đầu của tôi cơ mà!"
"Nhưng khi cậu đứng sát rạt ngay cạnh ngài ấy mà ngài vẫn hỏi 'Rosalie đâu rồi?' còn gì."
Rosalie điềm nhiên đáp: "Đó là vì ngài ấy bị mù mà."
Perrine kinh ngạc thốt lên: "Mù á!"
Cô khẽ lặp lại từ đó hai ba lần trong miệng.
Với chất giọng đầy vẻ kính sợ, cô hỏi tiếp: "Ngài ấy bị mù lâu chưa?"
Rosalie đáp: "Thị lực của ngài ấy kém đi từ lâu rồi, nhưng chẳng ai để ý cả; mọi người cứ tưởng ngài buồn phiền vì cậu con trai đi vắng. Rồi ngài mắc bệnh viêm phổi khiến những cơn ho kéo dài dai dẳng, để rồi có một ngày ngài chẳng thể nhìn nổi chữ để đọc, và thế là bị mù hẳn. Cậu cứ thử nghĩ xem, nếu ngài buộc phải từ bỏ các nhà máy thì thị trấn này sẽ ra sao! Nhưng không đời nào; ngài chẳng chịu bỏ đâu, còn lâu nhé! Ngài vẫn đến xưởng làm việc hệt như khi mắt còn tinh tường. Những kẻ tưởng bợ đỡ được để lên làm chủ nhân ở đó vì ngàiổ ốm đau đều đã bị trị cho ra ngô ra khoai hết." Cô bé hạ thấp giọng xuống. "Mấy đứa cháu của ngài và cả lão Talouel nữa; tôi đang ám chỉ bọn chúng đấy."
Dì Zenobie bước ra cửa quát lớn:
"Này Rosalie, cái con lười biếng kia, mày ăn xong chưa hả?"
Rosalie ngoan cố đáp: "Tôi vừa mới nuốt xong miếng cuối cùng đây này."
"Thế thì ra đây phụ tao phục vụ khách... mau lên."
Rosalie tiếc nuối nói: "Tôi phải đi rồi. Tiếc quá chẳng được ngồi chuyện trò lâu với cậu."
Perrine dịu dàng đáp: "Ơ, đừng bận tâm đến tớ."
"Tối nay gặp lại nhé."
Với những bước chân chậm chạp, đầy vẻ miễn cưỡng, Rosalie đứng dậy và lê bước quay về phía ngôi nhà.