Khắp những khoảng đất bằng quanh ghềnh Whitehorse ngập tràn hoa dại. Những đóa sao băng thắp sáng bãi cỏ bằng sắc vàng rực rỡ; hoa chuông xanh nhuộm tím cả khoảng trũng trong rừng bằng màu ngọc thạch anh tím; hoa liễu rực rỡ tô điểm cho những sườn đồi bằng sắc hồng san hô. Mềm mại đung đưa như những chuỗi ngọc trai là những cánh hoa phong lan. Cúc thu hải đường, hoa violet và hoa anh túc Iceland nở rộ vô cùng lộng lẫy, tất cả được đặt giữa một phông nền xanh ngọc bích tươi thắm nhất. Nhưng lấn át tất cả là loài hoa hồng dại, khoe sắc khắp nơi và tỏa hương ngào ngạt vào làn gió vui tươi.

Thuyền bè và xuồng ghé sát bờ sông kéo dài dằng dặc suốt mấy dặm. Trên bờ, những trang thiết bị sũng nước đang phơi mình dưới ánh nắng. Đoàn chúng tôi cũng bị ngập khá nhiều nước trong chuyến vượt ghềnh, và phải mất vài ngày mới khô ráo lại được. Thế là tôi có vài giờ nhàn rỗi và có dịp ở bên Berna khá nhiều.

Bà Winklestein tỏ ra ân cần đến ngạc nhiên với tôi. Bà mỉm cười, để lộ hàm răng trắng tựa thạch anh lấp lánh kẽ vàng. Bà có lối giao tiếp ngọt ngào, khéo léo đến mức làm dịu đi mọi sự thù hận. Winklestein cũng đã quên đi một cách rất thuận tiện cuộc gặp gỡ lần trước của chúng tôi, và chìa ra cho tôi bàn tay của một tình bạn giả tạo. Tôi hoàn toàn tự do gặp gỡ Berna bao nhiêu tùy thích.

Nhờ thế mà chúng tôi thường thẩn thơ lang thang giữa những khu rừng và đồi núi, hái hoa dại và vui mừng gần như những đứa trẻ. Trong mấy ngày này, tôi nhận thấy ở cô bé có một sự thay đổi lớn. Đôi má vốn tái nhợt như cánh hoa phong lan dại nay dường như phảng phất sắc hồng của hoa tầm xuân, và đôi mắt ngời lên ánh rạng rỡ của bầu trời buổi sớm. Tựa như ở đứa trẻ tội nghiệp ấy, một khả năng tận hưởng niềm vui vốn bị kìm nén bấy lâu nay đang dần bừng tỉnh.

Vào một ngày vàng óng, với đôi má ửng hồng dịu dàng và đôi mắt lấp lánh, cô quay sang tôi.

— Ôi, em có thể hạnh phúc biết bao nếu chỉ có một cơ hội, nếu em có được cơ hội như những cô gái khác. Sẽ chẳng cần gì nhiều để biến em thành cô gái hạnh phúc nhất trên đời — chỉ cần có một mái nhà, một mái nhà bình dị, đơn sơ nơi ngập tràn ánh nắng và sự yên bình; chỉ cần có những tiện nghi tầm thường nhất, được sống vô ưu vô lo, được yêu và được yêu. Thế là đủ lắm rồi. — Cô thở dài rồi nói tiếp:

— Rồi nếu em có được sách vở, chút âm thanh của âm nhạc, những đóa hoa — ôi, điều đó giống như giấc mơ về thiên đường vậy; em có mong ước một cung điện thì cũng bằng thừa.

— Chẳng có cung điện nào là quá lộng lẫy đối với em, hỡi Berna, cũng chẳng có vị vương tử nào là quá cao quý. Sẽ có ngày vương tử của em xuất hiện, và em sẽ trao cho chàng mối tình sâu sắc mà anh đã từng kể với em.

Một thoáng bóng mây nhanh chóng phủ lên đôi mắt sáng, đôi môi xinh xắn cong lên vẻ đầy xót xa.

— Ngay cả một kẻ ăn mày cũng chẳng thèm ngó ngàng đến em, một đứa con gái nghèo hèn vô danh đi theo đoàn người nhơ nhuốc... và hơn nữa, em sẽ chẳng bao giờ yêu ai cả.

— Có chứ, em thực sự sẽ yêu đấy, cô bé ạ — một cách vô tận, tột cùng. Anh hiểu em, Berna; em sẽ yêu như rất ít người phụ nữ trên đời này làm được. Người em yêu nhất sẽ là cả thế giới của em, nụ cười của chàng là thiên đường, còn cái cau mày của chàng là cái chết đối với em. Tình yêu đã hiện hữu khi em được tạo thành, em yêu ạ, đã hôn lên đôi môi em và đưa em bước ra đời, cất lời rằng: "Kìa tì nữ của ta đang đi tới."

Tôi ngẫm nghĩ một lát trước khi nói tiếp.

— Em từng quan tâm đến ông nội; em đã dâng hiến cả trái tim mình cho ông, một thứ tình yêu đầy sự hy sinh và từ bỏ. Giờ đây khi ông đã ra đi, em rồi sẽ yêu một lần nữa, nhưng tình yêu sau sẽ đậm sâu hơn tình yêu trước giống như rượu so với nước vậy. Và sẽ đến ngày em yêu một cách vĩ đại. Đó sẽ là một thứ tình yêu lớn lao, thiêu đốt, không một giới hạn, không gì xoa dịu nổi. Nó sẽ là niềm vinh quang và cũng là nỗi hổ thẹn của em. Vì người đó, bạn bè sẽ thành kẻ thù, ánh sáng sẽ hóa tối tăm. Em vì người mình yêu mà băng qua biển lửa; đôi môi khô cháy sẽ gọi tên chàng, đôi tay yếu đuối sẽ bám chặt lấy chàng trong bóng tối của tử thần. Ôi, anh biết, anh biết chứ. Tình yêu đã đặt em vào một thế giới riêng biệt. Em sẽ hiến dâng cả bản thân mình trên bàn thờ của chàng. Em sẽ dám đương đầu, thách thức và chết vì chàng. Anh thương hại cho em, Berna.

Cô cúi gằm mặt, môi run rẩy. Về phần mình, tôi cảm thấy ngạc nhiên trước những lời vừa thốt ra và hầu như chẳng biết mình đang nói gì.

Cuối cùng cô lên tiếng:

— Nếu có ngày em yêu như thế, người đàn ông em yêu hẳn phải là một vị vua giữa muôn người, một trang anh hùng, suýt soát một vị thần.

— Có lẽ vậy, Berna, có lẽ thế; nhưng không nhất thiết phải thế. Chàng có thể là một kẻ cộc cằn với gương mặt đầy uy quyền và sức mạnh bản năng, một gã đàn ông vạm vỡ, áp đảo, nhưng — ừm, anh nghĩ chàng sẽ mang nhiều dáng dấp của một vị thần hơn. Nào, chúng ta đổi chủ đề khác đi.

Tôi nhận ra cô mang tất cả sự từng trải đầy buồn bã của những kẻ có xuất thân thấp kém, nhưng đi liền với đó là một ý thức trong trắng đến không ngờ, một sự e dè nhạy cảm trước những khía cạnh thể xác của tình yêu. Cô là một sinh linh được cấu thành từ những nét thanh cao với những lý tưởng không tưởng, nhưng từ sự thấu hiểu trần trụi về cuộc đời, cô lại bộc bạch một cách vô tư đến ngây thơ.

Có lần tôi hỏi cô:

— Berna, nếu em buộc phải chọn giữa cái chết và sự nhơ nhuốc, em sẽ chọn đằng nào?

— Tất nhiên là cái chết rồi, — cô đáp không chút do dự.

— Chết là một chuyện khá khắc nghiệt đấy, — tôi nhận xét.

— Không, nó nhẹ nhàng thôi; cái chết về thể xác, nếu đem ra so sánh với điều kia, so với cái chết về mặt đạo đức.

Cô tỏ ra vô cùng quả quyết và giận tôi vì lời phản đối mang tính thăm dò đó. Giữa bầu không khí đầy rẫy sự vỡ mộng và uế tạp đạo đức ấy, cô vẫn kiên cường bám lấy những lý tưởng của mình. Chưa từng có một tâm hồn nào dũng cảm đến thế, kiên định với sự lương thiện đến thế, và ngay thẳng trong sự thanh sạch đến thế, và tôi thầm cảm tạ cô vì những lời nói kiên định ấy. "Xin cho những tâm niệm như của em," tôi thầm cầu nguyện, "luôn là của anh. Giữa chốn nghi kỵ, tuyệt vọng và thất bại, hỡi Cuộc đời, xin chớ tước đoạt khỏi anh niềm tin vào trái tim thuần khiết của người phụ nữ!"

Tôi thường ngắm nhìn cô đầy suy ngẫm, dáng người mảnh dẻ, cân đối, đôi mắt xám chứa đựng nhiều tâm hồn hơn bất kỳ đôi mắt nào tôi từng thấy, mái tóc nâu mà ánh nắng rất thích vờn quanh để tìm những sợi vàng, những đường nét thanh tú mang phẩm chất quý tộc cao sang. Cả hai chúng tôi đều là những kẻ mộng mơ, nhưng trong khi thế giới quan của tôi tràn ngập niềm hy vọng tươi vui, thì của cô lại chìm đắm trong bóng tối của sự tuyệt vọng. Kể từ sự cố trên chiếc xuồng, tôi chưa từng mạo hiểm hôn cô lần nào nữa, mà đối xử với cô bằng một vẻ dè dặt, tôn trọng và lịch thiệp đến kỳ lạ.

Thực vậy, tôi đang tự chẩn đoán tâm tư chính mình, tự hỏi liệu mình có yêu cô hay không, khi thì khẳng định, lúc lại hoài nghi trong một tâm trạng bấp bênh không hồi kết. Khi ở bên cô, tôi dành cho cô một sự trìu mến sâu sắc và đôi khi là một nỗi dịu dàng đầy bản năng. Ánh mắt tôi lưu luyến dừng lại trên gương mặt cô, với niềm vui run rẩy ghi nhận từng đường nét và sắc thái, và tìm thấy vẻ đẹp ngay trong chính những khiếm khuyết của nó.

Còn khi rời xa cô — ôi, niềm khao khát không phút nghỉ ngơi gần như là đau đớn, sự thêu dệt đầy mộng tưởng về cuộc trò chuyện cuối cùng của chúng tôi, những nét duyên dáng của cô thấp thoáng qua loài chim, ngọn cỏ và tán cây! Tôi khao khát cô đến điên cuồng, và ý nghĩ về một thế giới vắng bóng cô thật là quái đản. Tôi tự hỏi làm sao trong quá khứ cả hai chúng tôi lại có thể tồn tại và làm sao tôi có thể sống một cách hờ hững, hạnh phúc và bình thản vô tư đến thế. Tôi cố gắng tưởng tượng về một thời điểm mà cô không còn khả năng làm tim tôi đập nhanh vì vui sướng hay thắt lại vì sợ hãi — và ý nghĩ về trạng thái ấy mang lại một nỗi đau khôn tả. Phải chăng tôi đang yêu? Thật là một tên ngốc khờ khạo đáng thương! Tôi khao khát cô hơn mọi thứ trên đời, vậy mà tôi vẫn cứ chần chừ và tự đặt câu hỏi cho chính mình.

Hàng trăm chiếc thuyền và xuồng đang vượt qua các ghềnh thác, và chúng tôi dõi theo chúng với một sự mê mẩn không dứt. Đó là cảnh tượng hồi hộp nhất trên toàn thế giới. Kết cục là sự sống hoặc cái chết, sự lụi tàn hay cứu rỗi, và từ bình minh cho đến lúc chạng vạng, cứ cách vài phút trong ngày, khoảnh khắc đỉnh điểm nghẹt thở ấy lại lặp đi lặp lại. Gương mặt của những người trong cuộc tái mét vì kinh hãi và lo âu. Thật tivi khi nghiên cứu những biểu cảm khác nhau của bộ mặt con người khi bị lột bỏ lớp mặt nạ và đối mặt với nỗi sợ hãi tột cùng. Vâng, đó là một vở kịch sống động, một vở kịch của tiếng hò reo và giọt nước mắt, luôn đầy kịch tính và thường bi thảm. Ngày nào cũng có những xác chết được kéo lên bờ. Ghềnh thác đòi hỏi cống vật của nó. Những kẻ trên đường mòn phải trả thuế thân. Sưng phồng và trắng bệch, dòng sông nôn mửa trả lại chiến lợi phẩm của mình, và những thây ma, chẳng kịp cầu kinh hay dừng lại, cứ thế bị ném vào những ngôi mộ vô danh.

Vào ngày đầu tiên ở ghềnh thác, chúng tôi gặp gã Lai. Hắn đang chuẩn bị khởi hành xuôi dòng. Thế còn nhân viên ngân hàng đâu? Ồ, phải rồi; bọn họ bị lật thuyền khi đang vượt ghềnh; lúc gã nhìn thấy Cậu Úc Pinklove lần cuối thì cậu ta đang vật lộn dưới làn nước. Tuy nhiên, họ kỳ vọng sẽ vớt được xác lên bất cứ lúc nào. Hắn đã trả tiền cho hai người để tìm và chôn cất cậu ta. Hắn không có thời gian để chờ đợi.

Chúng tôi không trách hắn. Trong những ngày hoang dã đầy sự vội vã bốc đồng và cơn điên cuồng vì vàng bạc ấy, mạng sống con người chẳng có nghĩa lý gì. "Lại một cái xác nổi nữa," người ta sẽ thốt lên, rồi hờ hững quay đi. Sự vô cảm trước cái chết mang màu sắc thời trung cổ bao trùm bầu không khí, và bạn bè của người đã khuất lại vội vã lên đường, giàu có hơn với toàn bộ trang thiết bị của người bạn đồng hành. Tất cả đều mới mẻ, kỳ lạ và đầy nham hiểm đối với tôi, sự phơi bày về lòng ích kỷ trần trụi và sự tham lam của cuộc đời này.

Sáng hôm sau, người ta tìm thấy cái xác, một vật thể tội nghiệp, biến dạng, sũng nước với phần hộp sọ dập nát. Suy nghĩ của tôi quay trở lại với cô gái có gương mặt hiền lành từng khóc nức nở khi cậu ta ra đi. Ngay lúc này đây, có lẽ cô ấy vẫn đang nghĩ về cậu ta, đắm chìm trong giấc mơ ngọt ngào về ngày cậu trở lại, nhìn thấy ánh hào quang chiến thắng trong đôi mắt non trẻ ấy. Cô ấy sẽ chờ đợi và hy vọng; rồi cô ấy sẽ chờ đợi trong tuyệt vọng; để rồi sau đó sẽ lại có thêm một người phụ nữ mặt cắt không còn giọt máu thốt lên rằng: "Anh ấy đã đến Klondike và không bao giờ trở lại. Chúng tôi chẳng biết điều gì đã xảy ra với anh ấy."

Quả thật, con đường tìm vàng thật tàn nhẫn.

Berna đi cùng tôi khi họ chôn cất cậu ta.

— Tội nghiệp cậu bé, tội nghiệp cậu bé! — cô lặp đi lặp lại.

— Ừ, tội nghiệp chú em! Cậu ta thật điềm tĩnh và hiền lành. Cậu ta chẳng phải là người thích hợp cho con đường này. Quả là một thế giới kỳ quặc.

Chiếc quan tài chỉ là một chiếc hộp đóng bằng những tấm ván chưa bào được đóng đinh lỏng lẻo, và những người đàn ông định hạ chôn cậu xuống một huyệt mộ nằm đè lên trên một chiếc quan tài khác. Tôi lên tiếng phản đối, thế là họ lầm lì tiến hành đào một huyệt mộ mới. Berna trông vô cùng buồn bã, và khi nhìn thấy chiếc quan tài bằng gỗ thông thô kệch, méo mó ấy, cô không kìm được nữa mà oà khóc nức nở.

Cuối cùng cô cũng lau khô nước mắt và với một ánh nhìn tươi vui hơn trong mắt, bảo tôi đợi một lát cho đến khi cô quay lại. Chẳng mấy chốc cô đã trở lại, mang theo một đoạn vải sa tanh đen vắt trên tay. Khi cô dùng chiếc kéo cắt phăng mảnh vải này, tôi nhận ra nó có một đường viền bèo nhún khá sâu. Một thoáng đỏ bừng xuất hiện trên má cô trước cái nhìnò mò của tôi hướng về những đường nét hơi cộc cằn của chiếc váy cô đang mặc. Nhưng ngay khoảnh khắc tiếp theo, cô đã bận rộn căng và đóng đinh phần vải đen lên chiếc quan tài.

Mọi người đã đào xong huyệt mộ mới. Nó chỉ sâu có ba thước, nhưng nước rỉ từ lòng đất đã ngăn cản họ không thể đào sâu hơn. Khi chúng tôi đặt chiếc quan tài xuống huyệt, trông nó đã đàng hoàng hơn hẳn trong lớp áo phủ màu đen. Nó nổi bồng bềnh trên mặt nước, nhưng sau khi mấy cục đất được ném xuống, nó chìm dần kèm theo nhiều tiếng lục bục. Tựa như người đã khuất đang phản đối lại một cách mai táng cay đắng dành cho mình. Chúng tôi đứng nhìn những kẻ đào huyệt ném thêm vài xẻng đất lấp đầy nơi đó rồi quay đi huýt sáo. Tội nghiệp Berna nhỏ bé! cô cứ khóc sụt sùi mãi. Cuối cùng cô cất lời:

— Mình đi hái ít hoa đi anh.

Thế là từ những nhánh hoa tầm xuân, cô kết thành một vòng hoa hình chữ thập và một vòng hoa tròn, rồi chúng tôi thành kính đặt chúng lên đống đất bùn đánh dấu ngôi mộ của anh chàng nhân viên ngân hàng.

Ôi, sự chế giễu đầy xót xa làm sao!