Đại lộ Clichy vào giờ đó đông nghịt người, và một trí tưởng tượng phong phú có thể nhìn thấy trong những người qua lại kia biết bao nhân vật của những câu chuyện tình dơ dáy. Nào là những viên thư ký và cô hàng xén; những lão già như vừa bước ra từ trang sách của Honoré de Balzac; cả những người, đàn ông lẫn đàn bà, làm cái nghề kiếm sống trên sự yếu đuối của con người. Trên những con phố thuộc khu nghèo của Paris luôn tồn tại một sức sống cuộn trào, khơi gợi dòng máu và chuẩn bị cho linh hồn những điều bất ngờ.

“Anh có rành Paris không?” tôi hỏi.

“Không. Chúng tôi đến đây hồi hưởng tuần trăng mật. Từ đó tới giờ tôi chưa quay lại.”

“Sao anh tìm được khách sạn này hay vậy?”

“Người ta giới thiệu cho tôi. Tôi muốn tìm chỗ nào rẻ rẻ.”

Rượu absinthe được mang ra, và với sự trang trọng cần thiết, chúng tôi nhỏ nước lên viên đường đang tan chảy.

“Tôi nghĩ mình nên nói ngay lý do vì sao tôi đến gặp anh,” tôi nói, không tránh khỏi chút bối rối.

Mắt anh ta lấp lánh. “Tôi đã nghĩ sớm muộn gì cũng có người đến thôi. Tôi nhận được vô số thư của Amy.”

“Vậy thì anh biết rõ tôi định nói gì rồi.”

“Tôi chưa đọc lá nào cả.”

Tôi châm một điếu thuốc để có chút thời gian suy nghĩ. Giờ tôi chẳng biết phải bắt đầu nhiệm vụ của mình như thế nào nữa. Những câu chữ hùng hồn, bi thiết hay đầy phẫn nộ mà tôi đã chuẩn bị sẵn dường như trở nên lạc lõng trên Đại lộ Clichy này. Đột nhiên, anh ta khẽ cười khúc khích.

“Việc này với anh hẳn là khó chịu lắm, phải không?”

“Ồ, tôi cũng chẳng biết nữa,” tôi đáp.

“Này, anh cứ nói cho xong đi, rồi chúng ta sẽ có một buổi tối vui vẻ.”

Tôi ngập ngừng.

“Anh có nghĩ đến việc vợ anh đang vô cùng đau khổ không?”

“Cô ấy rồi sẽ vượt qua thôi.”

Tôi không thể diễn tả nổi sự thờ ơ tàn nhẫn phi thường mà anh ta thể hiện khi đáp lại như vậy. Nó làm tôi lúng túng, nhưng tôi cố gắng hết sức để không lộ ra. Tôi bắt chước tông giọng của chú Henry, một mục sư, mỗi khi chú ấy xin một người họ hàng quyên góp cho Hội Mục sư Phụ tá.

“Anh không phiền nếu tôi nói thẳng chứ?”

Anh ta lắc đầu, mỉm cười.

“Cô ấy có đáng phải chịu sự đối xử này không?”

“Không.”

“Anh có lời phàn nàn nào về cô ấy không?”

“Không.”

“Vậy thì, bỏ rơi cô ấy như thế này sau mười bảy năm chung sống, trong khi chẳng tìm ra một lỗi lầm nào của cô ấy, chẳng phải là quá tàn độc sao?”

“Tàn độc.”

Tôi liếc nhìn anh ta đầy ngạc nhiên. Sự đồng tình mau lẹ của anh ta với mọi điều tôi nói khiến tôi mất hết thế chủ động. Nó làm vị thế của tôi trở nên phức tạp, nếu không muốn nói là lố bịch. Tôi đã chuẩn bị tinh thần để thuyết phục, cảm hóa, khiển trách, răn đe, thậm chí là mắng nhiếc nếu cần; nhưng quỷ tha ma bắt, người cố vấn phải làm gì khi tội nhân chẳng hề nao núng mà thú nhận tội lỗi của mình? Tôi chẳng có kinh nghiệm gì, vì cách hành xử của tôi luôn là chối bay chối biến mọi thứ.

“Thế thì sao?” Strickland hỏi.

Tôi cố cong môi.

“Chà, nếu anh thừa nhận như vậy thì chẳng còn gì để nói nữa.”

“Tôi cũng nghĩ vậy.”

Tôi cảm thấy mình đang thực hiện nhiệm vụ này chẳng khéo léo chút nào. Tôi cảm thấy thực sự bực bội.

“Chết tiệt, người ta không thể bỏ mặc một người đàn bà mà không để lại cho cô ấy đồng xu nào cả.”

“Tại sao không?”

“Cô ấy sống bằng gì?”

“Tôi đã nuôi cô ấy suốt mười bảy năm. Sao giờ cô ấy không tự nuôi mình cho đổi vị đi?”

“Cô ấy không làm được.”

“Hãy để cô ấy thử xem.”

Tất nhiên là có nhiều điều tôi có thể đáp lại câu này. Tôi có thể nói về vị thế kinh tế của phụ nữ, về bản hợp đồng, cả ngầm định lẫn công khai, mà một người đàn ông chấp nhận khi kết hôn, và nhiều điều khác nữa; nhưng tôi cảm thấy chỉ còn một điểm thực sự quan trọng.

“Anh không còn thương cô ấy nữa sao?”

“Chút nào đâu,” anh ta đáp.

Vấn đề này vô cùng nghiêm trọng với tất cả những người có liên quan, nhưng trong cách trả lời của anh ta lại có một sự trơ trẽn vui vẻ khiến tôi phải cắn môi để không bật cười. Tôi tự nhắc nhở bản thân rằng hành vi của anh ta thật ghê tởm. Tôi cố kích động mình vào trạng thái phẫn nộ đạo đức.

“Chết tiệt, anh còn phải nghĩ tới các con mình nữa chứ. Chúng chẳng làm gì có lỗi với anh cả. Chúng đâu có xin được sinh ra trên đời. Nếu anh vứt bỏ mọi thứ như thế này, chúng sẽ bị ném ra ngoài đường phố.”

“Chúng đã có nhiều năm sống trong tiện nghi rồi. Thế là hơn hẳn đa số những đứa trẻ khác đấy. Hơn nữa, sẽ có người chăm sóc chúng. Đến lúc cần, nhà MacAndrew sẽ trả tiền học cho chúng thôi.”

“Nhưng anh không thương chúng sao? Chúng là những đứa trẻ thật đáng yêu. Anh định nói là anh không muốn dây dưa gì đến chúng nữa à?”

“Hồi chúng còn bé thì tôi thương, nhưng giờ chúng lớn cả rồi, tôi chẳng còn cảm giác gì đặc biệt với chúng nữa.”

“Thật vô nhân tính.”

“Tôi dám chắc là vậy.”

“Anh chẳng có vẻ gì là biết xấu hổ cả.”

“Tôi không.”

Tôi thử một cách tiếp cận khác.

“Ai cũng sẽ nghĩ anh là một con lợn hèn hạ.”

“Cứ để họ nghĩ.”

“Anh không thấy mảy may gì khi biết người đời ghê tởm và khinh bỉ mình sao?”

“Không.”

Câu trả lời ngắn gọn của anh ta đầy vẻ khinh miệt đến mức khiến câu hỏi của tôi, dù là điều tự nhiên, trở nên lố bịch. Tôi suy nghĩ trong một hoặc hai phút.

“Tôi tự hỏi liệu người ta có thể sống thật thoải mái khi nhận thức được sự khinh miệt của đồng loại không? Anh có chắc là nó sẽ không bắt đầu làm anh lo lắng không? Ai cũng có lương tâm, và sớm muộn gì nó cũng sẽ tìm ra anh thôi. Giả sử vợ anh qua đời, anh không bị nỗi ân hận giày vò sao?”

Anh ta không trả lời, và tôi chờ đợi một lúc lâu cho anh ta lên tiếng. Cuối cùng tôi đành phải tự phá vỡ sự im lặng.

“Anh có gì để nói về điều đó không?”

“Chỉ là anh đúng là thằng ngu khốn kiếp.”

“Dù sao đi nữa, anh vẫn có thể bị ép buộc phải chu cấp cho vợ và các con,” tôi phản pháo, có chút cay cú. “Tôi tin là luật pháp có biện pháp bảo vệ họ.”

“Luật pháp có thể vắt máu từ hòn đá được sao? Tôi làm gì có tiền. Tôi chỉ có khoảng một trăm bảng thôi.”

Tôi bắt đầu thấy bối rối hơn trước. Đúng là khách sạn anh ta ở cho thấy hoàn cảnh ngặt nghèo nhất.

“Anh định làm gì khi tiêu hết số đó?”

“Kiếm thêm.”

Anh ta hoàn toàn bình thản, và đôi mắt anh ta vẫn giữ cái nụ cười chế giễu khiến mọi điều tôi nói đều trở nên thật ngớ ngẩn. Tôi im lặng một lát để suy nghĩ xem nên nói gì tiếp theo. Nhưng chính anh ta là người lên tiếng trước.

“Tại sao Amy không lấy chồng khác đi? Cô ấy còn tương đối trẻ, và cũng chẳng phải không có nhan sắc. Tôi có thể đảm bảo cô ấy là một người vợ tuyệt vời. Nếu cô ấy muốn ly dị tôi, tôi không ngại cung cấp cho cô ấy lý do cần thiết đâu.”

Giờ đến lượt tôi mỉm cười. Anh ta rất xảo quyệt, nhưng rõ ràng đây mới là điều anh ta nhắm tới. Anh ta có lý do để giấu chuyện bỏ trốn cùng một người đàn bà, và đang dùng mọi biện pháp phòng ngừa để giấu tung tích người đó. Tôi đáp trả đầy quả quyết.

“Vợ anh nói rằng dù anh có làm gì đi nữa thì cô ấy cũng sẽ không bao giờ ly dị anh. Cô ấy đã quyết tâm rồi. Anh có thể bỏ cái khả năng đó ra khỏi đầu đi là vừa.”

Anh ta nhìn tôi với vẻ kinh ngạc chắc chắn không phải là giả vờ. Nụ cười rời bỏ đôi môi anh ta, và anh ta nói rất nghiêm túc.

“Nhưng, anh bạn thân mến ạ, tôi đâu có bận tâm. Chuyện đó với tôi chẳng đáng giá nửa xu.”

Tôi cười.

“Ồ, thôi nào; anh đừng nghĩ chúng tôi ngu ngốc đến thế. Chúng tôi tình cờ biết là anh đã bỏ đi cùng một người đàn bà.”

Anh ta giật mình một chút, rồi đột nhiên cười phá lên. Anh ta cười lớn đến nỗi những người ngồi gần đó đều quay lại nhìn, và vài người trong số họ cũng bắt đầu cười theo.

“Tôi không thấy có gì đáng cười cả.”

“Amy tội nghiệp,” anh ta cười nhếch mép.

Sau đó khuôn mặt anh ta trở nên cay đắng và đầy khinh miệt.

“Đàn bà có đầu óc nông cạn thật! Tình yêu. Lúc nào cũng chỉ tình yêu. Họ nghĩ một người đàn ông bỏ đi chỉ vì hắn muốn người khác. Anh tưởng tôi sẽ ngu ngốc đến mức làm những việc tôi đã làm chỉ vì một người đàn bà ư?”

“Ý anh là anh không bỏ vợ vì một người đàn bà khác?”

“Tất nhiên là không.”

“Xin thề trên danh dự của anh?”

Tôi không biết tại sao mình lại đòi hỏi điều đó. Tôi thật ngây thơ quá.

“Xin thề trên danh dự.”

“Vậy, nhân danh Chúa, anh bỏ cô ấy để làm gì?”

“Tôi muốn vẽ.”

Tôi nhìn anh ta rất lâu. Tôi không hiểu. Tôi nghĩ anh ta điên rồi. Phải nhớ rằng tôi còn rất trẻ, và tôi coi anh ta là một người đàn ông trung niên. Tôi quên hết mọi thứ, chỉ còn lại sự kinh ngạc của bản thân.

“Nhưng anh đã bốn mươi rồi.”

“Đó là lý do tôi nghĩ đã đến lúc phải bắt đầu.”

“Anh đã bao giờ vẽ chưa?”

“Hồi nhỏ tôi cũng từng muốn làm họa sĩ, nhưng cha tôi ép tôi đi theo con đường kinh doanh vì ông bảo nghệ thuật không ra tiền. Tôi bắt đầu vẽ chút ít từ một năm trước. Một năm nay, đêm nào tôi cũng đến lớp học.”

“Đó là nơi anh đến khi bà Strickland tưởng anh đang chơi bài bridge ở câu lạc bộ sao?”

“Đúng thế.”

“Sao anh không nói với cô ấy?”

“Tôi muốn giữ chuyện đó cho riêng mình.”

“Anh có vẽ được không?”

“Chưa. Nhưng tôi sẽ làm được. Đó là lý do tôi đến đây. Tôi không thể đạt được điều mình muốn ở London. Có lẽ ở đây thì được.”

“Anh có nghĩ là một người bắt đầu ở tuổi anh thì có khả năng làm nên trò trống gì không? Hầu hết mọi người bắt đầu vẽ từ năm mười tám tuổi.”

“Tôi có thể học nhanh hơn hồi mười tám tuổi chứ.”

“Điều gì khiến anh nghĩ mình có tài năng?”

Anh ta không trả lời trong một phút. Ánh mắt anh ta đặt vào đám đông qua lại, nhưng tôi không nghĩ anh ta nhìn thấy họ. Câu trả lời của anh ta chẳng phải là câu trả lời.

“Tôi phải vẽ.”

“Anh không thấy mình đang đánh cược một cách kinh khủng sao?”

Anh ta nhìn tôi. Đôi mắt anh ta có điều gì đó lạ lùng, khiến tôi cảm thấy khá khó chịu.

“Anh bao nhiêu tuổi? Hai mươi ba?”

Tôi thấy câu hỏi đó chẳng ăn nhập gì cả. Chuyện tôi liều lĩnh là điều tự nhiên; nhưng anh ta là một người đàn ông đã qua thời trẻ, một nhà môi giới chứng khoán có vị thế đáng kính, có vợ và hai con. Con đường tự nhiên với tôi lại là điều lố bịch với anh ta. Tôi muốn công bằng.

“Tất nhiên một phép màu có thể xảy ra, và anh có thể trở thành một họa sĩ vĩ đại, nhưng anh phải thừa nhận rằng cơ hội chỉ là một phần triệu. Sẽ là một thất bại thảm hại nếu cuối cùng anh phải thừa nhận mình đã làm hỏng mọi chuyện.”

“Tôi phải vẽ,” anh ta lặp lại.

“Giả sử anh không bao giờ hơn được mức tầm thường, anh có nghĩ việc từ bỏ tất cả là xứng đáng không? Xét cho cùng, trong bất kỳ lĩnh vực nào khác của cuộc sống, việc không xuất sắc cũng chẳng sao; anh vẫn có thể sống ổn nếu chỉ ở mức đủ dùng; nhưng với nghệ sĩ thì khác.”

“Đồ ngu ngốc chết tiệt,” anh ta nói.

“Tôi không thấy vì sao, trừ khi nói điều hiển nhiên lại là ngu ngốc.”

“Tôi nói với anh là tôi phải vẽ. Tôi không thể tự ngăn mình được. Khi một người rơi xuống nước, việc hắn bơi giỏi hay dở không quan trọng: hắn phải thoát ra, nếu không sẽ chết đuối.”

Có một niềm đam mê thực sự trong giọng nói của anh ta, và mặc dù không muốn, tôi vẫn bị ấn tượng. Tôi dường như cảm nhận được trong anh ta một sức mạnh mãnh liệt đang đấu tranh; nó cho tôi cảm giác về một điều gì đó rất mạnh mẽ, áp đảo, đang giữ lấy anh ta, như thể trái với ý muốn của anh. Tôi không thể hiểu nổi. Anh ta trông thực sự như bị quỷ ám, và tôi cảm thấy nó có thể bất thình lình quay lại xé nát anh ta. Tuy nhiên, trông anh ta vẫn khá bình thường. Đôi mắt tôi, nhìn anh ta đầy hiếu kỳ, chẳng khiến anh ta bối rối chút nào. Tôi tự hỏi một người lạ sẽ đánh giá anh ta ra sao khi ngồi đó trong chiếc áo khoác Norfolk cũ kỹ và chiếc mũ quả dưa chưa chải; quần thì thùng thình, tay bẩn thỉu; và khuôn mặt với những sợi râu đỏ lởm chởm trên chiếc cằm chưa cạo, đôi mắt nhỏ, và chiếc mũi lớn, hung hăng, trông thật thô kệch và bỗ bã. Miệng anh ta rộng, đôi môi dày và đầy nhục dục. Không; tôi không thể xếp anh ta vào loại người nào.

“Anh sẽ không quay về với vợ mình chứ?” cuối cùng tôi hỏi.

“Không bao giờ.”

“Cô ấy sẵn sàng quên đi mọi chuyện đã qua và làm lại từ đầu. Cô ấy sẽ không bao giờ trách móc anh lấy một lời.”

“Cô ta đi chết đi cho rồi.”

“Anh không bận tâm nếu người ta nghĩ anh là một gã đê tiện sao? Anh không bận tâm nếu vợ con anh phải đi ăn xin sao?”

“Chẳng bận tâm chút nào.”

Tôi im lặng một lát để tăng thêm sức nặng cho nhận xét tiếp theo. Tôi nói chậm rãi nhất có thể.

“Anh đúng là một gã đốn mạt không thể cứu vãn.”

“Giờ anh trút được nỗi lòng rồi, đi ăn tối thôi.”