Ngày hôm sau, chúng tôi chuyển Strickland đi. Phải cần rất nhiều sự kiên quyết và cả sự nhẫn nại mới thuyết phục nổi anh ta, nhưng khi ấy anh ta đã ốm nặng đến mức chẳng thể kháng cự lại sự khẩn khoản của Stroeve và quyết tâm của tôi. Chúng tôi mặc quần áo cho anh ta, mặc kệ anh ta lầm bầm chửi rủa yếu ớt, rồi đưa xuống tầng, lên xe ngựa, và cuối cùng cũng đến được xưởng vẽ của Stroeve. Khi tới nơi, anh ta đã kiệt sức đến mức lặng lẽ để chúng tôi dìu lên giường. Anh ta ốm mất sáu tuần. Đã có lúc tưởng chừng anh ta không qua khỏi, và tôi tin chắc rằng chỉ nhờ sự lì lợm của gã người Hà Lan mà anh ta mới sống sót. Tôi chưa từng gặp bệnh nhân nào khó chiều đến thế. Không phải vì anh ta đòi hỏi hay càu nhàu; trái lại, anh ta chẳng bao giờ phàn nàn, cũng chẳng yêu cầu bất cứ điều gì, cứ im lìm như thóc; nhưng anh ta dường như oán ghét sự chăm sóc đó; anh ta đáp lại mọi câu hỏi han về cảm nhận hay nhu cầu của mình bằng những lời mỉa mai, cười nhạo hoặc chửi thề. Tôi thấy anh ta thật đáng ghét, và ngay khi anh ta qua khỏi cơn nguy kịch, tôi đã không ngần ngại nói thẳng với anh ta như vậy.
“Cút xuống địa ngục đi,” anh ta đáp ngắn gọn.
Dirk Stroeve từ bỏ hẳn công việc của mình để chăm sóc Strickland với tất cả sự dịu dàng và cảm thông. Anh ta rất khéo léo trong việc làm cho bệnh nhân cảm thấy dễ chịu, và còn dùng cả những mánh khóe mà tôi không bao giờ nghĩ anh ta có thể nghĩ ra để thuyết phục Strickland uống thuốc bác sĩ kê. Không có việc gì là quá phiền hà đối với anh. Dù thu nhập chỉ vừa đủ cho hai vợ chồng, chắc chắn anh chẳng dư dả gì; nhưng giờ đây, anh lại hào phóng đến mức hoang phí khi mua những món đồ sơn hào hải vị trái mùa đắt đỏ, chỉ để đánh thức sự thèm ăn thất thường của Strickland. Tôi sẽ không bao giờ quên được sự kiên nhẫn khéo léo mà anh dùng để dỗ dành anh ta ăn uống. Anh chưa bao giờ tỏ ra bực bội trước sự thô lỗ của Strickland; nếu anh ta chỉ lầm lì, anh coi như không thấy; nếu anh ta hung hăng, anh chỉ cười khúc khích. Khi Strickland đỡ hơn và có tâm trạng tốt, lấy việc cười nhạo anh làm thú vui, thì anh lại cố tình làm những trò ngớ ngẩn để chọc cười anh ta. Rồi anh sẽ liếc nhìn tôi đầy hạnh phúc, như muốn tôi chú ý xem bệnh nhân của anh đã khỏe hơn nhiều như thế nào. Stroeve thật cao cả.
Nhưng chính Blanche mới là người làm tôi ngạc nhiên nhất. Cô không chỉ chứng tỏ mình là một y tá tận tâm mà còn rất thạo việc. Chẳng còn chút dấu vết nào cho thấy cô đã từng phản đối gay gắt ý định đưa Strickland về xưởng vẽ của chồng mình. Cô kiên quyết làm phần việc chăm sóc người bệnh của mình. Cô xếp lại giường cho anh để có thể thay ga mà không cần làm anh thức giấc. Cô tắm rửa cho anh. Khi tôi khen cô thạo việc, cô chỉ mỉm cười nhẹ nhàng và bảo rằng trước đây cô từng làm việc trong bệnh viện. Cô không hề lộ ra vẻ gì là căm ghét Strickland đến tận xương tủy. Cô không nói chuyện nhiều với anh, nhưng luôn nhanh nhẹn đoán biết những gì anh cần. Suốt hai tuần, đêm nào cũng cần có người túc trực bên anh, và cô đã thay phiên canh chừng cùng chồng mình. Tôi tự hỏi cô nghĩ gì trong bóng đêm dài đằng đẵng khi ngồi bên giường bệnh. Strickland hiện lên như một hình hài kỳ dị khi nằm đó, gầy gò hơn bao giờ hết, với bộ râu đỏ xơ xác và đôi mắt nhìn trân trân một cách sốt sắng vào khoảng không; cơn ốm dường như làm đôi mắt ấy to hơn, và chúng mang một vẻ sáng quắc bất thường.
“Đêm đến anh ta có bao giờ nói chuyện với cô không?” Tôi hỏi cô một lần.
“Không bao giờ.”
“Cô vẫn ghét anh ta như trước chứ?”
“Thậm chí còn hơn.”
Cô nhìn tôi bằng đôi mắt xám bình thản. Vẻ mặt cô quá đỗi điềm tĩnh, thật khó tin rằng cô lại có thể dạt dào cảm xúc dữ dội như tôi đã từng chứng kiến.
“Anh ta có bao giờ cảm ơn cô vì những gì cô làm cho anh ta chưa?”
“Chưa,” cô mỉm cười.
“Anh ta thật vô nhân tính.”
“Anh ta thật đáng ghê tởm.”
Đương nhiên, Stroeve rất vui mừng vì cô. Anh không thể làm gì hơn để bày tỏ lòng biết ơn trước sự tận tụy hết lòng mà cô đã chấp nhận gánh vác thay anh. Nhưng anh cũng hơi bối rối trước cách ứng xử của Blanche và Strickland đối với nhau.
“Cậu biết không, tôi đã thấy họ ngồi đó cả tiếng đồng hồ mà chẳng nói một lời nào?”
Có lần, khi Strickland đã khỏe hơn nhiều và chỉ một hai ngày nữa là có thể dậy được, tôi ngồi cùng họ trong xưởng vẽ. Dirk và tôi đang trò chuyện. Bà Stroeve đang may vá, và tôi nhận ra chiếc áo bà đang sửa chính là áo của Strickland. Anh ta nằm ngửa; không nói năng gì. Có lúc tôi thấy đôi mắt anh ta dán chặt vào Blanche Stroeve, và trong đó ẩn chứa một vẻ mỉa mai kỳ lạ. Cảm nhận được cái nhìn đó, cô ngước mắt lên, và trong khoảnh khắc, họ nhìn chằm chằm vào nhau. Tôi không hiểu nổi biểu cảm của cô. Đôi mắt cô thoáng vẻ bối rối kỳ lạ, và có lẽ—nhưng tại sao chứ?—là nỗi hoảng sợ. Trong chốc lát, Strickland nhìn đi chỗ khác và lơ đãng ngắm trần nhà, nhưng cô vẫn tiếp tục nhìn anh, và giờ thì cái nhìn đó hoàn toàn không thể giải thích được.
Vài ngày sau, Strickland bắt đầu dậy được. Anh chỉ còn da bọc xương. Quần áo treo lỏng lẻo trên người anh như những mảnh vải trên một con bù nhìn. Với bộ râu rối bù và mái tóc dài, cùng những đường nét khuôn mặt vốn đã lớn hơn người thường, nay lại càng nổi bật vì cơn ốm, anh có một dáng vẻ vô cùng lạ lùng; nhưng cái vẻ đó lạ đến mức không hẳn là xấu xí. Có một sự uy nghiêm nào đó trong cái vẻ lóng ngóng của anh. Tôi không biết diễn tả sao cho chính xác ấn tượng mà anh để lại cho tôi. Không hẳn là vẻ tâm linh, dù lớp vỏ ngoài dường như gần như trong suốt, bởi lẽ trên khuôn mặt anh vẫn lộ rõ sự nhục dục thô lậu; nhưng, nghe thì thật vô lý, dường như sự nhục dục ấy lại mang vẻ tâm linh một cách kỳ quặc. Ở anh có cái gì đó thật nguyên thủy. Anh dường như là một phần của những sức mạnh tự nhiên huyền bí mà người Hy Lạp đã nhân cách hóa thành những hình hài nửa người nửa thú, như thần rừng satyr và faun. Tôi nghĩ đến Marsyas, kẻ đã bị thần linh lột da chỉ vì dám thách đấu ca hát với người. Strickland dường như mang trong tim những hòa âm kỳ lạ và những mô thức chưa từng được khám phá, và tôi dự cảm một kết cục đầy đọa đày và tuyệt vọng cho anh. Tôi lại có cảm giác như anh bị quỷ ám; nhưng bạn không thể nói đó là con quỷ độc ác, vì nó là một sức mạnh nguyên thủy tồn tại trước cả thiện và ác.
Anh vẫn còn quá yếu để vẽ, nên cứ ngồi trong xưởng vẽ, lặng lẽ, chìm đắm vào những giấc mơ quái quỷ nào đó, hoặc đọc sách. Những cuốn sách anh thích thật kỳ cục; đôi khi tôi bắt gặp anh đang nghiền ngẫm những bài thơ của Mallarmé, và anh đọc chúng như một đứa trẻ, mấp máy môi theo từng từ, và tôi tự hỏi sự xúc động kỳ lạ nào anh tìm thấy từ những giai điệu tinh tế và những cụm từ khó hiểu đó; rồi lần khác tôi lại thấy anh say sưa với những cuốn tiểu thuyết trinh thám của Gaboriau. Tôi tự thấy buồn cười khi nghĩ rằng trong cách chọn sách, anh đã thể hiện một cách thú vị những khía cạnh không thể dung hòa trong bản chất kỳ quái của mình. Thật lạ lùng khi thấy rằng ngay cả khi thể xác đang yếu ớt như vậy, anh cũng chẳng hề bận tâm đến sự thoải mái. Stroeve vốn thích sự dễ chịu, nên trong xưởng vẽ của anh có vài chiếc ghế bành bọc đệm êm ái và một chiếc đi văng lớn. Strickland không bao giờ lại gần chúng, không phải vì muốn tỏ vẻ khắc kỷ, vì có hôm tôi ghé qua và thấy anh ngồi trên một chiếc ghế đẩu ba chân khi đang ở một mình, mà vì anh không thích chúng. Thay vào đó, anh chọn ngồi trên một chiếc ghế gỗ nhà bếp không tay vịn. Nhìn cảnh đó, đôi khi tôi thấy phát cáu. Tôi chưa từng thấy người nào hoàn toàn thờ ơ với hoàn cảnh xung quanh mình đến thế.
