Dirk Stroeve đồng ý đón tôi vào tối hôm sau và đưa tôi đến quán cà phê mà khả năng cao là Strickland thường lui tới. Tôi thấy thú vị khi biết đó cũng chính là quán mà Strickland và tôi từng ngồi uống rượu absinthe hồi tôi sang Paris thăm anh ta. Việc anh ta chẳng hề thay đổi địa điểm cho thấy một kiểu thói quen trì trệ mà tôi cho là rất đặc trưng của con người ấy.

"Đằng kia kìa," Stroeve nói khi chúng tôi tới quán.

Dù đã là tháng Mười, buổi tối hôm ấy vẫn còn ấm áp, và những chiếc bàn kê trên vỉa hè chật kín người. Tôi đảo mắt nhìn quanh nhưng không thấy Strickland đâu.

"Nhìn kìa. Đằng kia, trong góc ấy. Anh ta đang chơi cờ."

Tôi thấy một người đàn ông đang cúi mình trên bàn cờ, nhưng chỉ nhìn thấy chiếc mũ dạ rộng vành cùng bộ râu đỏ. Chúng tôi lách người qua những chiếc bàn để lại gần anh ta.

"Strickland."

Anh ta ngẩng lên.

"Chào ông, gã béo. Ông muốn gì?"

"Tôi dẫn một người bạn cũ tới thăm anh đây."

Strickland liếc nhìn tôi, rõ ràng là không nhận ra. Anh ta lại tiếp tục dán mắt vào bàn cờ.

"Ngồi xuống và đừng có làm ồn," anh ta nói.

Anh ta đi một nước cờ rồi ngay lập tức đắm chìm vào ván đấu. Tội nghiệp Stroeve nhìn tôi vẻ ái ngại, nhưng tôi chẳng hề nao núng vì chuyện cỏn con đó. Tôi gọi đồ uống rồi lặng lẽ chờ Strickland chơi xong. Tôi mừng vì có cơ hội quan sát anh ta một cách thong thả. Chắc chắn tôi sẽ chẳng thể nhận ra anh ta nếu gặp trên đường. Trước hết, bộ râu đỏ bù xù, không được cắt tỉa của anh ta che khuất phần lớn khuôn mặt, mái tóc thì dài; nhưng sự thay đổi đáng ngạc nhiên nhất chính là thân hình gầy gò đến mức cực đoan của anh ta. Nó khiến chiếc mũi to tướng trông càng thêm vẻ kiêu ngạo; nó làm nổi rõ đôi gò má; và khiến đôi mắt như to hơn. Hai bên thái dương lõm sâu. Cơ thể anh ta trông như xác chết. Anh ta vẫn mặc bộ âu phục mà tôi từng thấy năm năm về trước; nó đã sờn rách, ố bẩn, và khoác lỏng lẻo trên người như thể được may cho ai khác. Tôi để ý đến đôi bàn tay anh ta, cáu bẩn, móng tay dài; chúng chỉ còn trơ lại xương và gân, to lớn và khỏe mạnh; nhưng tôi đã quên mất rằng chúng lại có hình dáng đẹp đẽ đến thế. Khi ngồi đó, dồn toàn bộ sự chú ý vào ván cờ, anh ta tạo cho tôi một ấn tượng lạ lùng—ấn tượng về một sức mạnh to lớn; và tôi không tài nào hiểu nổi tại sao vẻ hốc hác của anh ta lại khiến ấn tượng ấy càng thêm nổi bật.

Lát sau, sau khi đi một nước cờ, anh ta ngả người ra sau và nhìn đối thủ bằng ánh mắt mơ màng lạ lùng. Đối thủ là một gã Pháp béo mập, để râu. Gã người Pháp cân nhắc thế cờ, rồi đột nhiên buông những tiếng chửi thề vui vẻ, và với một cử động thiếu kiên nhẫn, gã vơ lấy các quân cờ rồi ném chúng vào hộp. Gã buông lời nguyền rủa Strickland một cách thoải mái, rồi gọi người phục vụ, trả tiền đồ uống và bỏ đi. Stroeve kéo ghế lại gần bàn hơn.

"Giờ chắc chúng ta có thể nói chuyện được rồi nhỉ," ông ta nói.

Strickland nhìn ông ta, trong mắt anh ta thoáng nét ác ý. Tôi tin chắc anh ta đang tìm một câu mỉa mai nào đó, nhưng vì không nghĩ ra được nên đành phải im lặng.

"Tôi dẫn một người bạn cũ tới thăm anh đây," Stroeve lặp lại, gương mặt rạng rỡ đầy phấn khởi.

Strickland nhìn tôi trầm ngâm gần một phút. Tôi không nói gì.

"Tôi chưa bao giờ gặp ông ta trong đời," anh ta nói.

Tôi không biết tại sao anh ta lại nói thế, vì tôi tin chắc mình đã bắt gặp một tia sáng nhận ra trong mắt anh ta. Tôi không còn dễ dàng lúng túng như vài năm trước nữa.

"Tôi mới gặp vợ anh hôm nọ," tôi nói. "Tôi tin chắc anh sẽ muốn nghe những tin tức mới nhất về cô ấy."

Anh ta cười khẩy. Mắt anh ta lấp lánh.

"Chúng tôi đã có một buổi tối vui vẻ với nhau," anh ta nói. "Chuyện đó xảy ra bao lâu rồi nhỉ?"

"Năm năm."

Anh ta gọi thêm một ly absinthe nữa. Stroeve, với cái lưỡi không xương, hào hứng giải thích cách tôi và ông ta gặp nhau, và do tình cờ thế nào mà cả hai phát hiện ra đều quen Strickland. Tôi không biết Strickland có nghe hay không. Anh ta liếc nhìn tôi một hai lần đầy suy tư, nhưng phần lớn thời gian dường như anh ta bận tâm với những suy nghĩ của riêng mình; và chắc chắn rằng nếu không có những lời huyên thuyên của Stroeve thì cuộc đối thoại hẳn đã rất khó khăn. Nửa tiếng sau, gã người Hà Lan nhìn đồng hồ rồi thông báo rằng ông ta phải đi. Ông ta hỏi liệu tôi có đi cùng không. Tôi nghĩ nếu ở lại một mình, có lẽ tôi sẽ khai thác được gì đó từ Strickland, nên trả lời rằng tôi sẽ ở lại.

Khi gã béo đã rời đi, tôi nói:

"Dirk Stroeve nghĩ anh là một họa sĩ vĩ đại."

"Tôi quan tâm đến quái gì chứ?"

"Anh có cho tôi xem tranh của anh không?"

"Tại sao tôi phải làm thế?"

"Có lẽ tôi lại muốn mua một bức thì sao."

"Có lẽ tôi lại chẳng muốn bán bức nào thì sao."

"Anh sống có ổn không?" tôi hỏi, mỉm cười.

Anh ta cười khúc khích.

"Trông tôi giống người sống ổn lắm à?"

"Trông anh như sắp chết đói đến nơi rồi ấy."

"Tôi đang sắp chết đói thật mà."

"Vậy thì đi thôi, chúng ta đi ăn chút gì đó."

"Sao ông lại rủ tôi?"

"Không phải vì thương hại đâu," tôi thản nhiên đáp. "Tôi chẳng quan tâm một xu nào việc anh chết đói hay không đâu."

Mắt anh ta lại sáng lên.

"Đi thôi vậy," anh ta nói, đứng dậy. "Tôi cũng muốn có một bữa ăn tử tế."