Thực tình mà nói, tôi đã gặp Strickland trước khi ở Paris được hai tuần.
Tôi nhanh chóng tìm được một căn hộ bé xíu trên tầng năm của một tòa nhà tại Rue des Dames, rồi bỏ ra vài trăm franc mua lại đồ đạc cũ của một tay buôn để biến nó thành nơi ở được. Tôi thỏa thuận với người quản gia để họ pha cà phê cho tôi vào buổi sáng và giữ gìn căn phòng sạch sẽ. Sau đó, tôi đi thăm người bạn Dirk Stroeve của mình.
Dirk Stroeve thuộc kiểu người mà tùy theo tính cách của bạn, bạn sẽ không thể nghĩ đến họ mà không bật cười chế giễu hoặc nhún vai đầy ái ngại. Tạo hóa sinh ra anh ta như một gã hề. Anh ta là họa sĩ, nhưng là một họa sĩ tồi, người mà tôi từng gặp ở Rome, và đến giờ tôi vẫn còn nhớ những bức tranh của anh ta. Anh ta có một niềm say mê chân thành với những thứ tầm thường. Với tâm hồn rung động vì tình yêu nghệ thuật, anh ta vẽ những người mẫu thường lảng vảng quanh bậc thềm của Bernini ở Piazza de Spagna, chẳng hề nao núng trước vẻ đẹp đầy tính tạo hình lộ liễu của họ; xưởng vẽ của anh ta chất đầy những tấm toan vẽ các gã nông dân ria mép, mắt to, đội mũ chóp nhọn, những đứa trẻ bụi đời trong bộ rách rưới đầy duyên dáng, và những người đàn bà mặc váy nhiều màu sặc sỡ. Có lúc họ nằm ườn bên những bậc thềm nhà thờ, có lúc lại lả lơi giữa những hàng cây bách dưới bầu trời quang đãng; có lúc họ tình tứ bên miệng giếng thời Phục hưng, có lúc lại lang thang qua vùng Campagna bên cạnh chiếc xe bò. Những bức tranh được vẽ rất cẩn thận, tỉ mỉ. Một bức ảnh chụp cũng chẳng thể chính xác hơn thế. Một họa sĩ ở Villa Medici từng gọi anh ta là "Le Maître de la Boîte à Chocolats" - Bậc thầy của những hộp kẹo sô-cô-la. Nhìn vào tranh của anh ta, bạn sẽ nghĩ rằng Monet, Manet và những họa sĩ Ấn tượng khác chưa từng tồn tại trên đời.
“Tôi không tự nhận mình là họa sĩ vĩ đại,” anh ta nói, “Tôi không phải Michael Angelo, không, nhưng tôi có cái của riêng mình. Tôi bán được tranh. Tôi mang sự lãng mạn vào ngôi nhà của đủ loại người. Anh biết không, họ không chỉ mua tranh của tôi ở Hà Lan, mà còn ở Na Uy, Thụy Điển và Đan Mạch nữa? Hầu hết khách hàng là các thương nhân, những người buôn bán giàu có. Anh không thể tưởng tượng mùa đông ở mấy xứ đó kinh khủng thế nào đâu, dài dằng dặc, tăm tối và lạnh lẽo. Họ thích nghĩ rằng nước Ý giống như trong tranh của tôi vậy. Đó là điều họ mong đợi. Và đó cũng là điều tôi mong đợi về nước Ý trước khi đặt chân đến đây.”
Và tôi nghĩ đó chính là hình ảnh đã luôn tồn tại trong tâm trí anh ta, làm chói mắt khiến anh ta không thể nhìn ra sự thật; và bất chấp sự tàn khốc của thực tế, anh ta vẫn tiếp tục nhìn bằng đôi mắt tâm hồn về một nước Ý của những tên cướp lãng mạn và những tàn tích đẹp như tranh vẽ. Đó là một lý tưởng mà anh ta vẽ ra - một lý tưởng nghèo nàn, tầm thường và cũ kỹ, nhưng dù sao nó vẫn là một lý tưởng; và nó mang lại cho tính cách anh ta một nét duyên kỳ lạ.
Chính vì cảm nhận được điều này mà Dirk Stroeve không chỉ là đối tượng bị chế giễu trong mắt tôi như trong mắt người khác. Những họa sĩ đồng nghiệp chẳng giấu giếm sự khinh bỉ dành cho tác phẩm của anh, nhưng anh ta kiếm được khá nhiều tiền, và họ cũng không ngần ngại tận dụng triệt để túi tiền của anh. Anh ta hào phóng, và những kẻ túng thiếu, vốn cười nhạo anh vì anh tin vào những câu chuyện khốn cùng của họ một cách ngây thơ, vẫn vay tiền anh một cách trơ trẽn. Anh ta rất đa cảm, nhưng những cảm xúc dễ dàng bộc phát đó lại có gì đó nực cười, đến mức bạn nhận lấy lòng tốt của anh nhưng chẳng cảm thấy chút biết ơn nào. Nhận tiền từ anh ta chẳng khác nào cướp của một đứa trẻ, và bạn khinh rẻ anh vì anh quá khờ khạo. Tôi hình dung rằng một kẻ móc túi, tự hào về những ngón tay nhanh nhẹn của mình, chắc hẳn phải cảm thấy một nỗi bất bình nào đó với một người phụ nữ bất cẩn để quên chiếc túi đựng đầy nữ trang trong xe ngựa. Tạo hóa đã tạo ra anh ta để làm trò cười, nhưng lại tước đi của anh khả năng vô cảm. Anh ta quằn quại dưới những trò đùa, cả thực tế lẫn không thực tế, vốn luôn được dựng lên nhằm vào mình, nhưng dường như lại cố tình không bao giờ ngừng phơi mình ra trước những trò đùa đó. Anh ta liên tục bị tổn thương, nhưng lòng tốt của anh lớn đến mức anh không thể giữ lấy lòng căm thù: con rắn độc có thể cắn anh, nhưng anh chẳng bao giờ rút ra được bài học kinh nghiệm nào, và vừa dứt cơn đau là anh lại âu yếm đặt nó trở lại vào lòng mình. Cuộc đời anh ta là một bi kịch được viết dưới dạng trò hề thô thiển. Vì tôi không cười anh, anh biết ơn tôi, và thường trút vào đôi tai đồng cảm của tôi một danh sách dài những rắc rối của mình. Điều buồn nhất là những rắc rối đó lại quá kỳ quặc, và càng đáng thương bao nhiêu, người ta lại càng muốn cười bấy nhiêu.
Nhưng mặc dù là một họa sĩ tồi, anh ta lại có cảm nhận rất tinh tế về nghệ thuật, và đi xem triển lãm tranh cùng anh ta là một niềm vui hiếm có. Sự nhiệt tình của anh rất chân thành và những lời phê bình rất sắc sảo. Anh ta có cái nhìn cởi mở. Anh không chỉ trân trọng các bậc thầy cổ điển, mà còn đồng cảm với những họa sĩ hiện đại. Anh rất nhanh nhạy trong việc phát hiện tài năng, và những lời khen ngợi của anh rất hào phóng. Tôi nghĩ mình chưa từng biết ai có khả năng đánh giá chuẩn xác hơn anh. Hơn nữa, anh còn được giáo dục tốt hơn hầu hết các họa sĩ khác. Không giống như đa số họ, anh không mù tịt về các bộ môn nghệ thuật liên quan, và sở thích về âm nhạc cùng văn chương đã mang lại chiều sâu và sự phong phú cho khả năng cảm thụ hội họa của anh. Đối với một thanh niên như tôi, những lời khuyên và sự hướng dẫn của anh là vô giá.
Khi rời Rome, tôi vẫn giữ liên lạc bằng thư từ với anh, và cứ khoảng hai tháng một lần, tôi lại nhận được những bức thư dài viết bằng thứ tiếng Anh kỳ quặc, làm sống dậy trong tôi hình ảnh người bạn đang nói chuyện một cách lắp bắp, đầy nhiệt huyết và cử chỉ. Một thời gian trước khi tôi đến Paris, anh đã kết hôn với một phụ nữ người Anh, và hiện đã định cư tại một xưởng vẽ ở Montmartre. Tôi đã không gặp anh bốn năm rồi, và cũng chưa bao giờ gặp vợ anh.
