Mười bốn năm trước khi xảy ra câu chuyện đang kể đây, vào một sáng đẹp trời của ngày lễ Quasimodo, trong nhà thờ Đức Bà, sau buổi lễ, một sinh vật được đặt lên dát giường kê bên trái tiền đường, trước mặt bức tranh lớn vẽ thánh Christophe, có khuôn mặt tạc bằng đá của ngài hiệp sĩ Antoine des Essarts quỳ gối ngước lên nguyện ngắm từ năm 1413, nhưng rồi sau họ quyết định triệt hạ cả ông thánh lẫn tín đồ. Trên tấm dát giường đó thường đặt những trẻ vô thừa nhận, để tùy mọi kẻ từ thiện ai thích cứ việc đem về nuôi. Trước dát giường còn có chiếc thau đồng đựng tiền bố thí.

Loại sinh vật nằm trên tấm ván lúc buổi sáng ngày lễ Quasimodo vào năm Thiên Chúa 1467, xem ra gợi thú tò mò đến cao độ cho một đám khá đông đang tụ tập xung quanh. Đám đông phần lớn gồm người phái đẹp. Nhưng hầu hết là bà già.

Ở hàng đầu và đang cúi sát xuống giường, ta thấy có bốn bà mặc áo choàng xám, một loại áo chùng, chắc hẳn thuộc một hội thánh mộ đạo nào đó. Tôi chẳng có lý do gì mà không ghi vào sử sách tên bốn bà kín đáo và đáng kính đó để lưu danh hậu thế. Đó là Agnès la Herme, Jehanne de la Tarme, Henriette la Gaultière, Gauchère la Violette, cả bốn đều góa chồng, cả bốn đều là các bà thực thà ở nhà nguyện Étienne-Haudry, được phép của bề trên và đúng với luật lệ của Pierre d’Ailly, vừa rời nhà để đến nghe giảng.

Tuy nhiên, nếu các bà tu dòng Hiếu khách vốn tính nết chân thực có tạm thời tuân theo các luật lệ của Pierre d’Ailly, quả tình họ đã hớn hở vi phạm các luật lệ Michel de Brache và của đức hồng y ở Pise, vẫn cấm đoán dã man họ không được nói.

Sao nó lại thế này hả chị? - Agnès hỏi Gauchère, ngắm đứa bé nằm phơi đó, đang rên la, giãy giụa trên chiếc giường gỗ, và quá sợ hãi trước con mắt mọi người.

- Nếu trẻ con đẻ ra bây giờ đều thế này cả thì rồi con người sẽ ra sao? - Jehanne thốt lên.

- Tôi không sành về con trẻ, nhưng cứ nhìn thằng bé này cũng đủ có tội rồi. - Agnès tiếp lời.

- Chị Agnès này, nó chẳng phải là đứa trẻ nữa.

- Đúng là con khỉ thiếu tháng, - Gauchère nhận xét.

- Đúng là một phép lạ, - Henriette la Gaultière bảo.

- Nếu vậy, đây là phép lạ thứ ba kể từ hôm chủ nhật Loetare* - Agnès nói. Vì phép lạ thứ hai trong tháng mới xảy ra cách đây có tám ngày, khi kẻ chế giễu người hành hương bị Chúa phạt tại nhà thờ Đức Bà Aubervillier.

Chủ nhật thứ tư trong tuần chay, về tháng ba.

- Cái của nợ vô thừa nhận này đúng là một quái vật gớm ghiếc, - Jehanne nói thêm.

- Nó gào thét đến người hát kinh cũng phải điếc tai, - Gauchère tiếp lời. - Đồ nhóc to mồm, mày có câm đi không!

- Vậy mà của nợ này là do đức ông ở Reims gửi cho đức ông ở Paris đấy! - La Gaultière chắp tay lại, nói.

- Tôi nghĩ đây chỉ là một con thú, một con vật, sản phẩm của một tên Do Thái với một con mụ lợn xề, - Agnès La Herme nói. - Tóm lại nó chẳng có vẻ gì của Chúa, cần vứt xuống sông hoặc quăng vào lửa.

- Chỉ mong sẽ chẳng có ai nhận nuôi nó, - La Gaultière bảo.

- Chao ôi, Lạy Chúa! - Agnès thốt lên, hay ta đem thằng bé ôn vật này tới bú nhờ mấy mụ vú tội nghiệp ở đằng kia, tại căn nhà trẻ vô thừa nhận ở cuối hẻm chạy ra sông, ngay cạnh dinh cơ đức giám mục! Tôi thà để cho ma cà rồng nó bú còn hơn.

- Cái chị La Herme này, thật ngây thơ quá! - Jehanne xen vào. - Thế chị không thấy thằng nhóc quái vật này ít nhất cũng lên bốn rồi, nó có lẽ thích cái xiên nướng chả hơn cái bú tí của chị.

Đúng thế, “thằng nhóc quái vật” không phải là trẻ sơ sinh. (Chính bản thân tôi cũng rất lúng túng, không biết gọi nó bằng cách nào khác hơn). Đó là một khối nhỏ rất gồ ghề và quẫy rất mạnh, nhét trong bao tải có in dấu hiệu của ngài Guillaume Chartier, lúc đó đang là giám mục ở Paris, với cái đầu thò ra ngoài bao. Cái đầu hình thù cũng méo mó. Chỉ thấy một rừng tóc đỏ hoe, một con mắt, cái mồm và hàm răng. Mắt khóc, mồm gào, còn răng chỉ muốn cắn. Toàn bộ thân hình nó giãy giụa trong bao tải, làm kinh ngạc cả đám đông, họ không ngừng lũ lượt thay phiên nhau kéo tới vây quanh.

Phu nhân Aloïse de Gondelaurier, một bà giàu có và quyền quý, tay dắt cô con gái xinh đẹp khoảng sáu tuổi, cái sừng bằng vàng trên mũ bà kéo theo tấm voan dài, bà dừng lại lúc đi ngang qua chiếc giường, đứng nhìn giây lát sinh vật khốn nạn đó, còn cô con gái xinh xắn Fleur-de-Lys de Gondelaurier, mặc toàn nhung lụa, đưa ngón tay xinh xẻo chỉ từng chữ để đánh vần tấm bảng luôn treo cạnh dát giường: TRẺ VÔ THỪA NHẬN.

-Thực tình, ta tưởng ở đây chỉ bày trẻ con, - bà nói, ghê tởm quay mặt đi.

Lúc quay đi, bà vứt vào chậu thau một đồng tiền bạc, nó kêu đánh keng một tiếng giữa mớ tiền lẻ, làm các bà thực thà tội nghiệp ở nhà nguyện Étienne-Haudry tròn xoe mắt.

Lát sau, nhà bác học nghiêm nghị Robert Mistricolle, đệ nhất bí thư của nhà vua, đi ngang qua, nách kẹp cuốn sách lễ lớn, tay kia khoác bà vợ (bà Guillemette la Mairesse), như vậy, là có luôn bên mình hai món điều hòa, cả tinh thần lẫn thế tục. Ngài quan sát vật đó rồi bảo:

- Trẻ vô thừa nhận! Chắc nhặt được ở bên bờ Cửu tuyền âm ty!

- Chỉ thấy nó có độc một mắt, - bà Guillemette nhận xét. - Còn bên kia là cái mụn cóc.

- Không phải mụn cóc đâu, - thầy Robert Mistricolle nói. - Đó là quả trứng chứa bên trong một quái vật khác giống hệt như vậy, quái vật đó lại mang quả trứng nhỏ khác chứa đựng một quái vật khác nữa, và cứ thế nối tiếp mãi.

- Tại sao ông lại biết là như vậy? - Guillemette la Mairesse hỏi.

- Tôi biết rất rõ, - ngài đệ nhất bí thư đáp.

- Thưa ngài đệ nhất bí thư, - Gauchère hỏi, - ngài tiên đoán ra sao về đứa trẻ gọi là nhặt được này?

- Những tai họa hết sức lớn, - Mistricolle đáp.

- Chao ôi, Lạy Chúa! - Một bà già trong đám đông thốt lên. - Chả trách năm ngoái có dịch hạch hoành hành, giờ lại nghe nói quân Anh sắp lũ lượt đổ bộ ở Harefleu.

- Như thế có lẽ hoàng hậu sẽ không đến Paris vào tháng chín này, - một bà khác tiếp lời. - Hàng họ đang ế ẩm quá rồi!

- Tôi cũng đồng ý, - Jehanne de La Tarme hùa theo, - đối với đám dân hèn Paris thì tốt hơn hết là nên để thằng bé yêu quái này nằm trên đống củi hơn là trên phản.

- Một đống củi cháy đỏ rực! - Bà già nói thêm.

- Thế là khôn ngoan hơn cả. - Mistricolle bảo.

Từ nãy đến giờ, một linh mục trẻ đứng nghe mấy nữ tu sĩ bàn tán và ông đệ nhất bí thư phán bảo. Khuôn mặt ông ta khắc khổ, vầng trán rộng, cái nhìn sâu thẳm, ông lặng lẽ gạt đám đông, ngắm nghía thằng bé yêu quái, rồi để tay lên nó. Thật vừa đúng lúc. Vì các bà mộ đạo đã thèm thuồng nghĩ tới đống củi cháy đỏ rực.

- Tôi nhận nuôi đứa trẻ này, - linh mục nói.

Ông bọc nó vào áo chùng của mình rồi đem đi.

Đám đông kinh ngạc nhìn theo. Lát sau ông đã mất hút, qua cổng Đỏ dẫn từ nhà thờ tới nhà tu.

Khi hết sững sờ, Jehanne de la Tarme mới ghé tai bảo La Gaultière.

- Chị ơi, tôi đã bảo mà, gã giáo sinh trẻ đó, ông Claude Frollo đó là phù thủy.