Ông nội tôi là một người kỳ quái.

Thời trẻ ông từng tham gia Quốc Dân Đảng. Dù cũng lăn lộn kiếm được một chức quan cỏ con, gọi là thiếu úy thư văn, tính ra là chức vụ thấp nhất trong số các sĩ quan, lại thêm làm công tác văn phòng.

Nhưng ông nội vẫn luôn kiêu ngạo mà nói với tôi rằng: Đừng thấy quan ông nhỏ, năm xưa chính tay ông từng phụ trách ký nhận một "đơn hàng lớn" gồm năm chiếc máy bay do các nhân sĩ dân chủ quyên góp. Tất nhiên, khi đó Quốc Dân Đảng vẫn đang đánh giặc Nhật.

Tổ tiên ông nội cũng có thể xem là dòng dõi thi thư, không chỉ có tiền mà còn có tri thức và văn hóa. Tôi nhớ từng thấy trong gia phả, thời Gia Khánh vẫn còn một vị lão tổ tông vì muốn tìm cho đứa con trai bất tài một con đường sống, từng quyên góp ba ngàn quan tiền cho nha môn huyện lúc bấy giờ, mua được một chức quan canh cửa cửu phẩm, hình như vẫn là quan dự khuyết.

Tôi có tra cứu đại khái, ba ngàn quan tiền, lẽ ra phải tương đương với khoảng ba lạng bạc. Tính theo tỷ giá hiện tại, thì chưa đến một nghìn nhân dân tệ.

Tôi không biết đây là khái niệm gì? Những năm trước đây, hộ vạn tệ đã là hộ gia đình lớn, chẳng lẽ vào thời nhà Thanh, hộ nghìn tệ đã được tính là có tiền rồi sao?

Thế nhưng, phàm là những gia tộc thi thư thế gia này, thế nào cũng có lúc lụi tàn, nhà Thanh còn chưa sụp đổ, trong nhà đã ra cái dạng không ra gì rồi. Ông nội tôi sinh vào đầu những năm hai mươi của thế kỷ trước, lúc đó vì mưu sinh nên bất đắc dĩ phải tòng quân.

Đây là một câu chuyện linh dị, chuyện quốc gia thiên hạ tạm thời gác lại không bàn tới, trước tiên hãy nói về chuyện kỳ lạ nhất mà ông nội từng gặp phải. Chuyện này ông vẫn luôn kể đi kể lại, thế nên nó chiếm một phần lớn ký ức tuổi thơ của tôi.

Ông nội nhập ngũ không lâu, vì có nét chữ bút lông rất đẹp nên rất được cấp trên coi trọng, chẳng đầy hai năm đã từ một tên lính trơn thăng lên đến chức thiếu úy thư văn, chuyên phụ trách công văn giấy tờ qua lại của bộ đội và một số công việc hậu cần văn phòng.

Theo lý mà nói thì đây là một chốn béo bở, bởi vì binh lính Quốc Dân Đảng khi đó, quân đội chính quy thì còn được, chứ như đám vũ trang quân phiệt địa phương được thu nạp sau này như bọn họ, sức chiến đấu thì kém, trang bị lại càng khỏi phải bàn, đúng là cái mạng pháo hôi.

Làm văn chức, đồng nghĩa với việc không phải đi chịu chết, lúc đánh trận thì ở lúc phía sau, đợi đánh xong lại xông lên thống kê danh sách tử trận và thu giữ trang bị tổn thất là được.

Quy định tuy là dạng này nhưng không phải lúc nào cũng thi hành được. Có một lần, do nhân lực tướng lĩnh không đủ, để áp tải một lô vật tư quân sự đến khu vực giáp ranh Hà Nam và Sơn Đông, quân đội đã tạm thời điều động ông nội tôi và một viên văn quan khác, chịu trách nhiệm nhiệm vụ áp tải lần này. Một nguyên nhân khác là đồ đạc đưa tới còn phải làm thủ tục bàn giao, kiểm đếm hàng hóa, những việc này võ quan không thể làm nổi.

Tuy nhiên, chỉ có quan văn thì đương nhiên không được, đi theo bọn họ còn có hơn ba mươi đại binh vác súng, tương đương với binh lực một trung đội.

Thời đó xe lửa chạy chậm, theo lời ông nội tôi, chỉ cần anh có sức bền, biết chạy đường dài, cho dù xe xuất phát đúng giờ, có trễ nải năm mười phút mới đến thì vẫn đuổi theo kịp.

Đồng sự chấp hành nhiệm vụ này cùng ông nội tôi họ Hoàng, tuy bình thường bọn họ không mang theo binh lính, cũng không có tính khí nóng nảy của võ quan, nhưng dù sao quân hàm cũng đang bày ra ở đó, đám lính nghênh ngang dọc đường đi cũng coi như nước sông không phạm nước giếng với bọn họ.

Nhưng chiếc xe lửa lúc đó thực sự quá chậm, xuất phát từ mười giờ sáng, chạy ròng rã một ngày, sắp đến nửa đêm mới đi được một nửa quãng đường.

Khi mười hai giờ đêm vừa điểm, xe lửa lại dừng lại ở một ga tàu nhỏ, tài xế nói là phải kiểm tra định kỳ, mất khoảng thời gian một tiếng đồng hồ.

Binh lính rảnh rỗi không có việc gì làm, lần lượt xuống xe vận động một chút ở khu vực lân cận, đằng nào thì cho dù có đột ngột khởi hành, bọn họ cũng đuổi theo kịp.

Còn ông nội tôi thì ngồi bên cửa toa xe hàng cùng vị đồng sự họ Hoàng, vừa hút thuốc vừa bàn tán về tên của ga tàu nhỏ này — "Thổ Địa Trần".

Thông thường, những nơi nhỏ bé đặt cái tên như thế này, nguyên nhân lớn nhất là do mê tín, ví dụ như Thổ Địa công công từng hiển linh ở đây, mà trong làng lại cư trú phần lớn là họ Trần, có lẽ do bách tính tự phát đổi tên, cũng có khả năng là do một số quan lại đổi, tất nhiên, không loại trừ khả năng là do hoàng đế ban ân điển. Lão hoàng đế tùy tiện nói một câu, bên dưới liền xem như thánh chỉ, đổi một cái tên địa phương chẳng phải là chuyện nhỏ như con thỏ sao? Hơn nữa trước đây nếu nơi mình ở có cái tên do hoàng đế ban tặng, thì quả là một chuyện vô cùng nở mày nở mặt.

Hai người bọn họ đang tán gẫu câu được câu chăng, chợt nghe văng vẳng từ đằng xa theo gió truyền tới một âm thanh "ô lị o oa". Âm thanh này nghe như có người tạo ra, tuy nghe có vẻ đơn giản nhưng lại có một nhịp điệu nhất định. Chẳng qua là ông nội tôi dù có nhớ thế nào đi nữa, cũng không tài nào nghĩ ra đây là loại nhạc cụ gì tấu lên.

Nhạc cụ phương Tây vào thời điểm này ở vùng nông thôn cơ bản là không xuất hiện, tiếng kèn Sona thì lanh lảnh hơn nhiều, không trầm đục như thế. Mà tiêu và sáo lại không có sự đầm ấm nặng nề nhường này.

Ngược lại, vị văn quan lớn tuổi hơn ở bên cạnh ông sau khi nghe thấy âm thanh này, sắc mặt liền thay đổi, vội vàng đứng dậy hô lớn về phía đám đại binh ở bên ngoài: "Tập hợp thôi! Mau lên xe hết đi!"

Hô mấy lần, đám lính trơn đó hoàn toàn chẳng thèm để tai đến lời ông ta, vẫn cứ tụm năm tụm ba đứng lại với nhau hút thuốc, trò chuyện. Khiến cho biểu cảm của vị văn quan này dần trở nên ngượng ngùng.

Âm thanh kia càng lúc càng đến gần, binh lính cũng đã phát hiện ra, lần lượt quay đầu nhìn về một phía nhà ga.

Ông nội tôi lúc này đã nhận ra vị đồng sự của mình hình như biết điều gì đó, bèn hỏi: "Âm thanh này là thế nào vậy? Mới vừa dừng lại một lát, còn lâu mới tới giờ xuất phát, anh gọi bọn chúng về làm gì?"

"..." Vị đồng sự kia muốn nói lại thôi, ông nội tôi lúc đó cũng còn trẻ, tò mò tràn trề, lại gặng hỏi thêm hai lần, đối phương mới nói: "Đây là đội ngũ đưa tang. Cái thứ đang thổi kia gọi là Thương Trì, là loại chuyên dùng để tấu lên khi đưa tang vào ban đêm. Quê tôi thỉnh thoảng cũng làm như vậy."

"Đưa tang ban đêm?" Ông nội tôi kinh ngạc khôn xiết, ông sống ngót nghét hai mươi năm trời, đây là lần đầu tiên nghe nói đến chuyện đưa tang vào ban đêm, hơn nữa lại còn là lúc nửa đêm.

"Đúng vậy!" Vị văn quan kia rít một hơi thật sâu đến tận đáy điếu thuốc, nói: "Tôi không biết ở đây có quy luật gì, nhưng ở quê chúng tôi, phàm là những kẻ chết bất đắc kỳ tử, thường đều chọn đưa tang vào khoảng thời gian nửa đêm. Tất nhiên, cái chết bất đắc kỳ tử mà tôi nói này, là chỉ riêng những người bị người khác cố ý sát hại. Âm khí ban đêm nặng nề, mới càng dễ câu hồn của bọn chúng đi cùng, đề phòng sau này còn quay lại hại người."

"Vậy anh kêu bọn họ quay lại thì có ý gì?" Ông nội vẫn vô cùng khó hiểu, chỉ tay về phía những tên lính trên sân ga mà hỏi.

"Đưa tang ban đêm, người đến toàn là thân bằng cố hữu, kẻ chết oan uổng sẽ đi theo ở phía sau. Có người ngoài ở đó, là điềm không cát tường. Không những không cát tường, mà còn có khả năng vướng phải oan hồn, là cần phải tránh đi cho xa." Vị văn quan nọ giải thích.

"Ồ..." Ông nội đáp lời, nhưng lại chẳng hề xem đó là chuyện to tát. Mặc dù quê nhà của ông có rất nhiều chuyện còn tà môn hơn thế, nhưng ông lại không tin vào những thứ này, chỉ qua loa lấy lệ với đồng sự một câu, xem như đã biết.

Rất nhanh chóng, đội ngũ đưa tang đã xuất hiện ở một phía sân ga. Dựa vào ánh đèn mập mờ trên sân ga, ông nội nhìn thấy đội ngũ cũng không tính là dài, chỉ có tầm hơn chục người, riêng người khiêng quan tài đã chiếm một nửa. Sau đó có hai người cầm cờ chiêu hồn, hai người rải tiền giấy, hai người thổi Thương Trì.