Ibarra bước về phòng mình, nơi có cửa sổ hướng ra dòng sông, rồi thả mình xuống chiếc ghế và thẫn thờ phóng tầm mắt ra khoảng không bao la của bầu trời trải rộng trước khung cửa sổ đang mở. Ngôi nhà bên bờ đối diện được rọi sáng trưng, và những âm điệu vui tươi của âm nhạc, phần lớn từ các nhạc cụ dây, vọng qua cả dòng sông đến tận phòng anh.

Giả sử chàng thanh niên bớt bận tâm hơn, giả sử anh tò mò hơn và muốn dùng ống nhòm để quan sát những gì đang diễn ra trong không gian ngập tràn ánh sáng ấy, hẳn anh đã bị mê hoặc bởi một trong những cảnh tượng kỳ ảo và ma mị, thứ vốn đôi khi xuất hiện ở các nhà hát lớn châu Âu. Hòa theo giai điệu dịu ngọt của dàn nhạc, dường như giữa một trận mưa ánh sáng xuất hiện một thác nước vàng và kim cương mang phong cách phương Đông, một vị thần khoác lớp vải tuyn mờ ảo, một tiên nữ quầng trong vầng hào quang rực rỡ, bước về phía trước dường như chẳng chạm chân xuống sàn nhà. Sự hiện diện của nàng khiến hoa cỏ khoe sắc, điệu múa rộn lên, âm nhạc bùng nổ, và từng tốp ác quỷ, nữ thần rừng, thần rừng satyr, yêu tinh, thiên thần, những chàng mục tử cùng các cô thôn nữ cùng nhau khiêu vũ, lắc cồng chiêng và xoay tròn trong những bước nhảy nhịp nhàng, mỗi người đều dâng lên những món quà lễ vật dưới chân nữ thần. Ibarra sẽ nhìn thấy một thiếu nữ xinh đẹp và kiều diễm, khoác lên mình bộ trang phục rực rỡ mang nét đặc trưng của những người con gái Philippines, đứng giữa một vòng tròn bao gồm đủ mọi tầng lớp người: người Trung Quốc, người Tây Ban Nha, người Philippines, lính tráng, các vị phó xứ, người già lẫn người trẻ, tất cả đều đang khua tay múa chân và di chuyển vô cùng náo nhiệt. Cha Damaso đứng bên cạnh người đẹp, mỉm cười như thể một kẻ được ban ơn phước lớn lao. Cha Sibyla—vâng, chính là cha Sibyla—đang trò chuyện với nàng. Doña Victorina đang cài lên mái tóc lộng lẫy của thiếu nữ ấy một chuỗi ngọc trai và kim cương tỏa ra muôn vàn sắc màu rực rỡ của cầu vồng. Nàng sở hữu làn da trắng, có lẽ là trắng hơn mức bình thường một chút, và mỗi khi nàng ngước cặp mắt đang rủ xuống của mình lên, một tâm hồn trong trắng lại ngời sáng. Khi nàng mỉm cười để lộ hàm răng nhỏ trắng ngần, người ngắm nhìn mới nhận ra rằng hoa hồng suy cho cùng cũng chỉ là một loài hoa và ngà voi chẳng qua cũng chỉ là chiếc ngà của loài voi. Thoắt ẩn thoắt hiện qua lớp vải piña mỏng manh bao bọc lấy chiếc cổ trắng ngần và đầy đặn của nàng, như cách người Tagalog hay nói, là ánh mắt lấp lánh của một chiếc vòng cổ bằng kim cương. Chỉ có duy nhất một kẻ trong cả đám đông tỏ ra dửng dưng trước sức hút rực rỡ ấy—một tu sĩ dòng Phan-xicl-cô trẻ tuổi, gầy gò, hốc hác và xanh xao, đứng quan sát nàng từ đằng xa, bất động như bức tượng và hầu như chẳng dám thở.

Nhưng Ibarra chẳng hề thấy bất cứ điều gì trong số đó—đôi mắt anh đang dán chặt vào những cảnh tượng khác. Một khoảng không gian chật hẹp được bao bọc bởi bốn bức tường trần trụi và lấm lem muội than, trên một trong số ấy có một khung cửa sắt. Nơi sàn nhà dơ bẩn và ghê tởm là một chiếc chiếu rách, trên đó một cụ già đang nằm đơn độc giữa cơn hấp hối, một cụ già thở khò khè đầy nhọc nhằn và quay đầu qua lại trong khi nước mắt giàn giụa thốt lên một cái tên. Cụ già chỉ có một mình, nhưng thỉnh thoảng lại vang lên tiếng rên rỉ hoặc tiếng xích khua ở phía bên kia bức tường. Đâu đó từ đằng xa là một bữa tiệc vui nhộn, suýt chút nữa là một cuộc trác táng; một thanh niên đang cười lớn, hò hét và tưới rượu lên những khóm hoa giữa tràng pháo tay cùng những tiếng cười say sưa của lũ bạn bè. Cụ già kia mang những nét mặt của cha anh, chàng thanh niên nọ chính là bản thân anh, và cái tên mà cụ già vừa khóc lóc gọi tên chính là tên của anh! Đó là những gì mà chàng thanh niên khốn khổ đang nhìn thấy trước mắt mình. Những ngọn đèn ở ngôi nhà đối diện đã vụt tắt, âm nhạc và những tiếng ồn ào cũng dứt bặt, thế nhưng Ibarra vẫn nghe văng vẳng tiếng kêu đầy thống thiết của người cha đang gọi tên con trai mình trong giờ phút lâm chung.

Lúc này, sự tĩnh mịch đã thổi hơi lạnh lẽo của nó bao trùm khắp thành phố, và vạn vật dường như đang chìm vào giấc ngủ trong vòng tay của hư vô. Tiếng gà gáy đan xen với tiếng chuông đồng hồ từ những ngọn tháp nhà thờ cùng tiếng gác sầu thảm của những người lính canh mệt mỏi. Ánh trăng khuyết bắt đầu xuất hiện, và mọi thứ dường như đều chìm vào giấc nghỉ ngơi; ngay cả bản thân Ibarra, kiệt sức vì những suy nghĩ buồn tủi hoặc vì chặng đường dài vừa qua, lúc này cũng đã thiếp đi.

Chỉ có vị tu sĩ dòng Phan-xicl-cô trẻ tuổi mà cách đây không lâu chúng ta thấy vẫn đứng bất động và lặng lẽ giữa bầu không khí vui tươi của phòng khiêu vũ là không ngủ, mà vẫn thức trắng canh chòm. Trong căn phòng nhỏ của mình, với khuỷu tay tỳ lên bệ cửa sổ cùng má xanh xao, hốc hác tựa vào lòng bàn tay, ngài lặng lẽ phóng tầm mắt ra chốn xa xăm, nơi có một vì sao sáng lấp lánh trên bầu trời đêm. Ngôi sao mờ dần rồi biến mất, ánh sáng leo lắt của vầng trăng khuyết cũng phai nhạt, nhưng vị tu sĩ vẫn không dịch chuyển khỏi chỗ đứng—ngài đang phóng tầm mắt bao quát cánh đồng Bagumbayan và vùng biển ngủ quên ở đường chân trời xa tít bị bao bọc trong màn sương buổi sớm.