Khoảng bảy giờ sáng, cha Salvi hoàn tất buổi lễ cuối cùng sau khi đã dâng liền ba thánh lễ trong vòng một tiếng đồng hồ. "Cha sở đang lâm bệnh," những người phụ nữ sùng đạo thì thầm nhận xét. "Ngài không đi lại với dáng vẻ chậm rãi và tao nhã quen thuộc."
Ngài cởi phẩm phục ra mà không hề đưa ra một lời bình phẩm nào, chẳng nói một câu hay liếc nhìn ai lấy một cái. "Hãy cẩn thận đấy!" đám giúp lễ thì thầm với nhau. "Có chuyện to rồi đây! Sắp có những án phạt giáng xuống đầu mọi người rồi, tất cả cũng chỉ vì hai anh em nhà kia."
Ngài rời phòng áo để đi lên nhà xứ. Ở hành lãng nhà xứ, chừng bảy, tám người phụ nữ đang ngồi trên các băng ghế cùng một người đàn ông đi lại bách bộ số ruột. Thấy ngài bước đến, đám phụ nữ liền đứng dậy và một người trong số họ chồm lên để hôn tay ngài, nhưng vị thánh nhân liền xua tay tỏ vẻ bực dọc khiến bà ta khựng lại ngay.
"Chẳng lẽ ngài vừa đánh rơi một đồng thực, hỡi ngài kuriput?" người phụ nữ nức nở thốt lên với một nụ cười nửa đùa nửa thật, cảm thấy bị xúc phạm trước cách đón tiếp lạnh lùng ấy. "Lại không chịu đưa tay cho ta hôn, một Bà Trưởng Hội Đồng, Chị Rufa cơ chứ!" Đó là một hành động chưa từng có tiền lệ.
"Sáng nay ngài đâu có ngồi tòa giải tội," chị Sipa, một bà lão móm mếu, nói thêm vào. "Tôi đang định xưng tội để rước lễ và lãnh ơn toàn xá cơ đấy."
"Chà, tôi tiếc thay cho chị đấy," một phụ nữ trẻ với khuôn mặt bộc trực lên tiếng. "Tuần này tôi đã kiếm được tới ba ơn toàn xá và xin nhượng lại cho linh hồn người chồng quá cố của mình."
"Làm thế là hỏng đời rồi, chị Juana," chị Rufa bực dọc lên tiếng. "Chỉ cần một ơn toàn xá là đủ để cứu linh hồn ấy thoát khỏi luyện ngục rồi. Chị không nên phung phí những ơn thiêng thánh ấy chứ. Cứ làm theo tôi đây này."
"Tôi cứ nghĩ có càng nhiều thì càng tốt chứ sao," chị Juana ngây thơ mỉm cười đáp lại. "Nhưng chị cứ thử bảo xem chị làm thế nào nào."
Chị Rufa không đáp lời ngay. Đầu tiên, bà ta đòi một miếng trầu nhai ngấu nghiến, đưa mắt nhìn quanh đám đông đang chăm chú lắng nghe, rồi nhổm bọt sang một bên và bắt đầu cất lời, miệng vẫn tiếp tục nhai trầu: "Tôi không bao giờ để phí phạm một ngày thánh nào cả! Từ ngày gia nhập Hội Phụ Dực, tôi đã tích lũy được bốn trăm năm mươi bảy ơn toàn xá, bảy trăm sáu mươi nghìn năm trăm chín mươi tám năm ân xá. Tôi ghi chép cẩn thận mọi ơn xá mình kiếm được, vì tôi thích sự sòng phẳng rõ ràng. Tôi chẳng muốn lừa gạt ai mà cũng chẳng để ai qua mặt mình."
Đến đây, chị Rufa tạm dừng lời để tập trung vào việc nhai trầu. Mấy người phụ nữ nhìn bà ta đầy vẻ ngưỡng mộ, nhưng người đàn ông đang đi lại bách bộ nãy giờ bèn cất lời với vẻ đầy khinh miệt: "Chà, năm nay tôi còn kiếm được nhiều hơn chị Rufa tới bốn ơn toàn xá và hơn một trăm năm nữa đấy, thế mà có cần phải cầu nguyện gì cho mệt nhọc đâu cơ chứ."
"Nhiều hơn tôi á? Nhiều hơn con số sáu trăm tám mươi chín ơn toàn xá hay chín trăm chín mươi bốn nghìn tám trăm năm mươi sáu năm á?" Rufa cật vấn, có phần khó chịu.
"Chính thế đấy, lại còn hơn tám ơn xá và một trăm mười lăm năm cùng lẻ vài tháng nữa cơ," người đàn ông đáp, trên cổ hắn ta đeo lủng lẳng những chiếc khăn quàng cổ thánh và chuỗi tràng hạt đã ố vàng.
"Thảo nào!" Rufa cuối cùng cũng đành chịu thua. "Anh đúng là một bậc cao thủ, cừ khôi nhất xứ này rồi."
Người đàn ông được nịnh nọt mỉm cười đắc ý và tiếp lời: "Chuyện tôi kiếm được nhiều ơn xá hơn cô cũng chẳng có gì là lạ lắm đâu. Nói thật nhé, tôi dám chắc rằng ngay cả lúc đang ngủ say sưa tôi cũng tích lũy được ơn xá nữa là."
"Thế anh dùng chúng vào việc gì hở ông?" bốn, năm giọng cùng vang lên hỏi dồn.
"Hừ!" người đàn ông đáp lại với cái phất tay đầy kiêu hãnh. "Tôi có khối ra để mà vứt đi ấy chứ!"
"Nhưng làm thế thì tôi không thể khen anh được đâu đấy nhé, thưa ông," Rufa phản đối. "Anh sẽ phải xuống luyện ngục vì tội phung phí ơn xá cho mà xem. Anh thừa biết rằng cứ mỗi lời nói vô ích, ta sẽ phải chịu đựng bốn mươi ngày trong biển lửa theo lời cha sở; mỗi tấc chỉ lãng phí vô ích là sáu mươi ngày; và mỗi giọt nước đổ uổng là hai mươi ngày. Anh chắc chắn sẽ bị đày xuống luyện ngục cho coi."
"Chà, tôi thừa biết cách để ngoi lên thôi," anh chàng Pedro đáp lại với vẻ tự tin ngút trời. "Tôi đã cứu được biết bao nhiêu linh hồn khỏi biển lửa! Đã tạo ra biết bao nhiêu vị thánh! Hơn nữa, ngay cả khi lâm tử *in articulo mortis*, nếu muốn, tôi vẫn có thể kiếm thêm ít nhất bảy ơn toàn xá nữa và sẽ đủ sức cứu rỗi những người khác ngay trong lúc lâm chung." Nói đoạn, hắn ta kiêu hãnh sải bước bỏ đi.
Chị Rufa quay sang bảo những người khác: "Dẫu sao đi nữa, các chị cũng phải học theo tôi, vì tôi chẳng để mất lấy một ngày nào và luôn ghi chép sổ sách rành mạch. Tôi không thích lừa gạt ai mà cũng chẳng muốn bị ai qua mặt."
"Thế chị làm thế nào, kể nghe xem nào?" Juana hỏi.
"Các chị phải bắt chước cách làm của tôi đây này. Chẳng hạn, giả sử tôi kiếm được một năm ơn xá: tôi ghi ngay vào sổ tay của mình và cầu nguyện rằng: 'Lạy Cha và Chúa Thánh Đô-minh cực thánh, xin ngài xem thử trong luyện ngục có ai đang cần đúng một năm ơn xá không—không thừa một ngày mà cũng chẳng thiếu một ngày.' Sau đó tôi tung đồng xu sấp ngửa: nếu ra mặt sấp thì thôi; nếu ra mặt ngửa thì cho. Giả sử đồng xu ra mặt ngửa, thế là tôi ghi chữ 'đã trả'; còn nếu ra mặt sấp thì tôi giữ lại ơn xá đó cho mình. Cứ thế, tôi gom thành từng nhóm mỗi nhóm một trăm năm, và ghi chép sổ sách cực kỳ cẩn thận. Thật tiếc là chúng ta không thể đem chúng ra cho vay lấy lãi giống như tiền bạc, bằng cách đó chúng ta chắc chắn sẽ cứu được nhiều linh hồn hơn nữa. Hãy tin tôi đi và làm theo cách của tôi nhé."
"Chà, tôi lại có cách còn hay hơn cơ," chị Sipa lên tiếng.
"Gì cơ? Hay hơn á?" Rufa kinh ngạc hỏi vặn lại. "Làm sao có chuyện đó được! Hệ thống của tôi là tối ưu rồi, không thể cải thiện hơn được đâu!"
"Nghe tôi nói một lát rồi chị sẽ phải tâm phục khẩu phục thôi, thưa chị," bà lão Sipa đáp lại bằng giọng điệu bực bội.
"Thế nào nào? Kể chúng tôi nghe với!" những người khác nhao nhao giục.
Sau một tiếng ho khục khặc ra điều trang trọng, bà lão bắt đầu với vẻ hết sức cẩn trọng: "Các chị thừa biết rằng cứ đọc câu *Bendita sea tu pureza* và câu *Señor mío Jesucristo, Padre dulcísimo por el gozo*, là ta sẽ kiếm được mười năm ơn xá cho mỗi chữ cái..."
"Hai mươi cơ!" "Không, ít hơn chứ!" "Năm năm thôi!" nhiều giọng nhao lên ngắt lời.
"Hơn kém nhau vài năm thì có sá gì. Này nhé, khi có người hầu làm vỡ một cái đĩa, cái ly, hay cái tách nào đó, tôi bắt tụi nó phải nhặt mấy mảnh vỡ lại; và với mỗi mảnh vụn, dù là nhỏ nhất, nó phải đọc cho tôi nghe một trong những lời cầu nguyện đó. Những ơn xá tôi kiếm được bằng cách này tôi đều xin dâng cho các linh hồn cả. Mọi người trong nhà tôi, trừ lũ mèo ra, ai cũng rõ cái nguyên tắc này."
"Nhưng những ơn xá đó là do đám đầy tớ kiếm được chứ có phải do chị đâu, hả chị Sipa?" Rufa phản đối.
"Thế còn mấy cái bát cái đĩa của tôi thì ai đền? Lũ đầy tớ vui lòng trả nợ bằng cách đó và tôi thấy cũng tiện đôi đường. Tôi chẳng bao giờ phải dùng đến roi vọt đâu, cùng lắm chỉ cấu cho vài nhát hay giáng cho vài bợp tai thôi mà."
"Tôi cũng sẽ làm y như chị!" "Tôi cũng thế!" "Cả tôi nữa!" đám phụ nữ reo lên.
"Nhưng lỡ cái đĩa chỉ vỡ làm hai hay ba mảnh thì chị kiếm được rất ít ơn xá sao?" chị Rufa cứng đầu vặn vẹo.
"Abá!" bà lão Sipa đáp gọn lỏn. "Tôi bắt tụi nó đọc đủ những lời kinh đó mới thôi. Xong xuôi tôi lấy keo dán mấy mảnh vỡ lại thế là chẳng thiệt đi đâu được tẹo nào."
Chị Rufa đuối lý, chẳng còn biết bắt bẻ vào đâu được nữa.
"Cho phép tôi hỏi một điều mà tôi còn đang thắc mắc nhé," chị trẻ Juana rụt rè cất tiếng. "Các chị đây đều rành rẽ mấy chuyện thiên đàng, luyện ngục và hoả ngục, còn tôi thì thú thật là dốt đặc cán mai. Đọc trong các tập kinh nguyện và sách vở khác, tôi hay gặp cái chỉ dẫn này lắm: đọc ba kinh Lạy Cha, ba kinh Kính Mừng, và ba kinh Sáng Danh..."
"Ờ, sao nào?"
"Giờ tôi muốn biết phải đọc chúng thế nào cho đúng: cứ đọc liền ba kinh Lạy Cha, rồi đến ba kinh Kính Mừng liên tiếp, và ba kinh Sáng Danh liên tiếp; hay là đọc gộp một kinh Lạy Cha, một kinh Kính Mừng, và một kinh Sáng Danh làm một cụm, rồi lặp lại ba lần như thế?"
"Phải đọc thế này này: đọc kinh Lạy Cha ba lần liền nhau..."
"Xin lỗi chị Sipa nhé," Rufa xen vào, "phải đọc theo cách kia cơ. Không được phép trộn lẫn nam thanh nữ tú với nhau đâu đấy. Kinh Lạy Cha là nam, kinh Kính Mừng là nữ, còn kinh Sáng Danh là bọn trẻ con."
"Hả? Xin lỗi chị Rufa nhé: nào kinh Lạy Cha, kinh Kính Mừng, rồi kinh Sáng Danh cũng giống như cơm, thịt và nước sốt vậy—đó là một miếng mồi ngon dâng lên các thánh..."
"Chị sai bét nhè rồi! Cứ chờ mà xem, thể nào những ai cầu nguyện theo cách của chị sẽ chẳng bao giờ xin được thứ mình muốn đâu."
"Còn chị, người cầu nguyện theo cái lối kia thì cũng đừng mong nhận được gì từ mấy cuốn kinh nguyện của mình," bà lão Sipa đáp trả.
"Ai bảo thế hả?" Rufa hầm hầm đứng phắt dậy. "Cách đây không lâu tôi bị xổng mất một con heo con, tôi liền cầu nguyện với thánh Anthony và tìm lại được nó, rồi đem bán được khối tiền đấy. Abá!"
"Thế á? Thảo nào mà có người hàng xóm đang bàn tán xôn xao rằng chị vừa đem bán con heo của nhà cô ấy đấy."
"Ai cơ chứ? Đồ mặt dày vô sỉ! Chắc tôi giống thể loại nhà chị chắc..."
Đến lúc này thì bậc cao thủ đành phải đứng ra can thiệp để vãn hồi hòa khí, bởi chẳng còn ai mảy may đếm xỉa gì đến kinh Lạy Cha kinh Kính Mừng nữa rồi—mọi người đang hầm hập cãi nhau về chuyện con heo. "Thôi nào, thôi nào, chớ có cãi cọ nhau chỉ vì một con heo chứ hả các chị em! Kinh Thánh đã ban cho chúng ta những gương mẫu để noi theo đấy thôi. Bọn dị giáo và phơ-rô-tít xưa kia còn chẳng thèm cãi nhau với Chúa chúng ta khi Ngài xua cả một đàn heo thuộc về chúng lao xuống nước cơ mà, huống chi chúng ta đều là những Ki-tô hữu lại còn là Thành viên Hội Mân Côi nữa, chẳng lẽ lại đi nặng nhẹ với nhau chỉ vì một con heo con ư? Thế thì mấy vị đối thủ của chúng ta bên Hội Ba Sinh sẽ cười cho vào mặt đấy!"
Tất cả bỗng im bặt trước những lời đầy khôn ngoan ấy, đồng thời cũng đâm ra lo sợ không biết đám Hội Ba Sinh sẽ nghĩ sao. Vị cao thủ vô cùng đắc ý trước sự thuần phục đó, bèn đổi ngay giọng điệu và tiếp lời: "Chẳng mấy chốc nữa cha sở sẽ cho gọi chúng ta vào thôi. Chúng ta phải báo cho ngài biết chúng ta đã chọn vị giảng sư nào trong số ba vị mà ngài đã gợi ý ngày hôm qua, hoặc là cha Damaso, cha Martin, hay cha phó xứ. Tôi không biết Hội Ba Sinh đã chọn ai chưa, thế nên chúng ta phải quyết định thôi."
"Cha phó xứ đi," Juana rụt rè thì thầm.
"Hừm! Cha phó làm gì biết giảng đạo," Sipa quả quyết phản đối. "Cha Martin khá hơn."
"Cha Martin á!" một người khác bĩu môi khinh khỉnh. "Giọng thì vừa yếu vừa thều thào. Chọn cha Damaso còn hơn."
"Đúng đấy!" Rufa reo lên. "Cha Damaso đích thị là biết giảng đạo rồi! Trông ngài chẳng khác nào một danh hài ấy chứ!"
"Nhưng chúng ta có hiểu ngài nói gì đâu," Juana lẩm bẩm.
"Bởi vì lời giảng của ngài thâm sâu quá chứ sao! Và vì ngài giảng rất hay..."
Cuộc tranh luận bỗng bị cắt đứt bởi sự xuất hiện của Sisa, tay đang đội một cái thúng trên đầu. Cô chào đám phụ nữ trong hội rồi rón rén bước lên cầu thang.
Bà ta đang đi vào kìa! Chúng ta cũng vào thôi!" họ reo lên. Trái tim Sisa đập loạn nhịp khi bước lên từng bậc cầu thang. Cô chẳng biết lát nữa phải nói gì với cha sở để nguôi ngoai cơn thịnh nộ của ngài, hay phải viện dẫn những lý do gì để bào chữa cho đứa con trai. Sáng nay, khi trời vừa hửng sáng, cô đã ra khu vườn nhà mình để hái những thứ rau củ tươi ngon nhất, xếp chúng vào một chiếc giỏ lót đầy lá chuối và hoa; rồi cô dọc theo bờ sông tìm hái rau pakó mà cô biết cha sở rất thích ăn sống trộn dọn cỗ. Khoác lên mình bộ quần áo lành lặn nhất và không đánh thức con trai dậy, cô đã lên đường hướng về thị trấn với chiếc giỏ đội trên đầu. Lúc bước lên cầu thang, cô cố gắng gây ra tiếng động càng ít càng tốt và vênh tai lắng nghe với niềm hy vọng mong manh có thể nghe thấy giọng nói trẻ thơ trong trẻo quen thuộc của con. Nhưng chẳng có âm thanh nào lọt vào tai, và cô cũng chẳng chạm trán một ai trên đường bước vào nhà bếp. Cô đảo mắt nhìn khắp bốn góc phòng. Đám đầy tớ và người giúp lễ đón tiếp cô một cách lạnh lùng, hầu như phớt lờ lời chào của cô.
"Tôi có thể để mớ rau này ở đâu ạ?" cô cất tiếng hỏi, chẳng mảy bận tâm đến thái độ lạnh nhạt của họ.
"Đấy, cứ vứt đại vào xó nào chẳng được!" gã đầu bếp gắt gỏng, chẳng buồn ngước nhìn cô lấy một cái trong lúc tay đang bận rộn vặt lông một con gà trống hoạn.
Sisa hết sức cẩn thận xếp đống rau củ và rau sống lên bàn, rồi đặt mấy bông hoa lên trên cùng. Mỉm cười, cô quay sang nói với một tên đầy tớ có vẻ dễ bề tiếp chuyện hơn gã đầu bếp: "Tôi có thể xin gặp cha sở được không ạ?"
"Ngài đang ốm," câu trả lời vang lên ngắn ngủn.
"Thế còn Crispin? Các cậu có biết nó còn ở trong phòng áo không?" Đám gia nhân nhìn cô đầy vẻ ngạc nhiên và cau mày lại. "Crispin á? Nó chẳng phải đang trốn ở nhà chị đấy ư? Chị còn định chối cãi nữa chắc?"
"Basilio thì ở nhà, nhưng Crispin lại ở lại đây cơ mà," Sisa đáp, "và tôi muốn gặp nó."
"Đúng là nó đã ở lại đây, nhưng sau đó nó đã trốn mất tăm sau khi cuỗm đi một đống đồ đạc. Sáng sớm tinh mơ nay cha sở đã lệnh cho tôi đi báo cảnh sát dân sự rồi. Chắc giờ này bọn họ đã kéo đến nhà chị để lùng bắt hai thằng nhãi con ấy rồi đấy."
Sisa đưa tay ôm lấy tai và há hốc miệng định nói gì đó, nhưng đôi môi cô cứ mím lại mà chẳng thốt ra được lấy một âm thanh nào.
"Đúng là đẻ được một cặp con ngoan ghê gớm nhỉ!" gã đầu bếp tru tréo lên. "Nhìn chị là đủ biết đúng là người vợ đoan trang hiền thảo, đẻ con ra đứa nào đứa nấy giống y đúc cha chúng nó. Nhớ mà canh chừng thằng em cho khéo kẻo mai mốt nó lại vượt mặt cả bố nó đấy."
Sisa bật khóc nức nở và ngã khuỵu xuống một chiếc ghế dài.
"Đừng có mà khóc lóc ở đây!" gã đầu bếp tru lên. "Bộ mày không biết là cha sở đang ốm à? Muốn khóc thì cút ra đường mà khóc!"
Người mẹ bất hạnh gần như bị đẩy nhào xuống cầu thang đúng lúc đám phụ nữ trong hội đang đi xuống, vừa đi vừa phàn nàn và đoán già đoán non về căn bệnh của cha sở, thế là cô đành vội vã lấy khăn tay che kín khuôn mặt và nén lại những tiếng nấc nghẹn ngào. Khi ra đến ngoài đường, cô đứng ngẩn người bối rối một lát rồi như vừa đưa ra được quyết định, rảo bước đi thật nhanh.
