Tại nhà của Capitan Tiago, những sự chuẩn bị rình rang cũng đã được tiến hành. Chúng ta đều biết rõ gia chủ là một con người vốn ưa chuộng sự phô trương, đồng thời mang nặng niềm kiêu hãnh của một người gốc Manila, buộc ông phải tìm cách lấn át dân tỉnh lẻ bằng vẻ hào nhoáng của mình. Thêm một lý do nữa khiến ông thấy mình có trách nhiệm phải lu mờ tất cả những kẻ khác: ông đang ở cùng cô con gái Maria Clara, và tại đây cũng có mặt người con rể tương lai đang thu hút sự chú ý của toàn thể công chúng.

Thực tế, một trong những tờ báo nghiêm túc nhất ở Manila đã dành hẳn bài viết trang nhất để ca ngợi Ibarra với nhan đề: "Hãy bắt chước anh ấy!", vừa dồn dập tán dương vừa đưa ra vài lời khuyên nhủ dành cho chàng trai. Tờ báo đã gọi anh là "Vị công tử hào hoa và là nhà tư bản giàu có"; chỉ hai dòng bên dưới, anh lại được tôn vinh là "Nhà bác ái lỗi lạc"; ở đoạn tiếp theo, anh hóa thành "Môn đồ của nữ thần Minerva, kẻ đã lặn lội sang tận chính quốc để bày tỏ lòng thành kính trước cội nguồn chân chính của nghệ thuật và khoa học"; và cách đó không xa, anh tiếp tục được xưng tụng là "Người Tây Ban Nha gốc Phi-líp-pin". Capitan Tiago cảm thấy lòng nhiệt thành và hào phóng của mình đang sục sôi muốn noi theo gương đó, thậm chí ông còn tự hỏi liệu mình có nên xây một ngôi tu viện hoàn toàn bằng tiền túi hay không.

Vài ngày trước, tại căn nhà nơi Maria Clara và thím Isabel đang trọ, người ta đã chuyển đến vô số thùng rượu vang cùng thực phẩm ngoại nhập, những chiếc gương lớn khổng lồ, tranh vẽ, và cả cây đàn piano của Maria Clara. Capitan Tiago đã về đến nơi vào đúng ngày trước thềm lễ hội, và khi con gái cúi đầu hôn tay, ông đã tặng nàng một chiếc mặt dây chuyền tuyệt đẹp được khảm kim cương và ngọc lục bảo, bên trong đựng một mảnh vụn từ con thuyền của Thánh Phê-rô — nơi Chúa Cứu Thế từng ngồi trong chuyến đánh cá xưa. Cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa ông và người con rể tương lai cũng diễn ra vô cùng nồng ấm, chẳng thể nào tốt đẹp hơn được nữa. Dĩ nhiên, họ bàn luận về ngôi trường học, và Capitan Tiago rất muốn đặt tên cho nó là "Trường học Thánh Phan-xích". "Hãy tin tôi đi," ông nói, "Thánh Phan-xích là một vị thánh bảo trợ tuyệt vời đấy. Nếu cậu gọi nó là 'Trường Tiểu học', cậu sẽ chang thu được gì đâu. Suy cho cùng thì Tiểu học là cái thá gì chứ?"

Một vài người bạn của Maria Clara ghé đến và ngỏ lời rủ nàng đi dạo. "Nhưng phải về thật nhanh đấy nhé," Capitan Tiago dặn với theo cô con gái khi nàng cất lời xin phép, "vì con thừa biết là cha Đa-ma-sô vừa mới đến và sẽ dùng bữa tối với chúng ta đấy."

Đoạn, quay sang Ibarra — người từ nãy đến giờ bỗng trở nên trầm ngâm, ông nói tiếp: "Cậu cũng ở lại ăn tối cùng chúng tôi luôn nhé, chứ về nhà một mình buồn chán lắm."

"Cháu rất lấy làm vinh hạnh, nhưng ngặt nỗi cháu phải túc trực ở nhà phòng khi có khách khứa ghé thăm," chàng thanh niên ấp úng đáp lời, đồng thời tránh né ánh mắt của Maria Clara.

Capitan Tiago nhiệt tình giục giã: "Cứ dẫn cả bạn bè của cậu theo đi. Nhà tôi lúc nào cũng rủng rỉnh đồ ăn thức uống. Hơn nữa, tôi cũng muốn cậu và cha Đa-ma-sô hòa giải với nhau."

Ibarra nặn ra một nụ cười gượng gạo rồi đáp: "Vẫn còn khối thời gian cho việc đó mà," đoạn anh chuẩn bị bước đi để đồng hành cùng các thiếu nữ.

Họ cùng nhau bước xuống lầu, Maria Clara đi ở giữa, hai bên là Victoria và Iday, theo sau là thím Isabel. Dòng người kính cẩn dạt sang hai bên nhường lối cho họ. Nhan sắc của Maria Clara rực rỡ đến ngỡ ngàng; vẻ xanh xao trước kia đã bay biến sạch, và dẫu đôi mắt nàng vẫn vương nét tư lự, thì đôi môi ngược lại dường như chỉ biết đến những nụ cười. Với sự thân thiện ngây thơ của người thiếu nữ, nàng vui vẻ chào hỏi những người quen thuở ấu thơ, nay đã trở thành những kẻ đang say đắm trước tuổi xuân phơi phới của nàng. Chưa đầy hai tuần lễ, nàng đã thành công lấy lại được sự tự tin phóng khoáng cùng nét lí lắc thuở trẻ thơ — những điều tưởng chừng đã bị tê liệt đằng sau những bức tường giam cầm chật hẹp của tu viện. Người ta có thể nói rằng, vừa thoát khỏi cái kén, chú bướm nhỏ đã nhận ra tất cả các loài hoa; bởi dường như chỉ cần xòe đôi cánh ra trong khoảnh khắc và sưởi mình dưới những tia nắng ấm áp là đủ để nàng rũ bỏ hoàn toàn sự cứng nhắc của lớp vỏ nhộng. Cuộc đời mới mẻ này hiện hữu trong từng cử chỉ của nàng. Mọi thứ nàng bắt gặp đều tốt đẹp và xinh xắn, và nàng bày tỏ tình yêu thương ấy bằng nét khiêm nhường thiếu nữ — thứ vốn chưa từng mảy may vẩn đục bởi bất kỳ suy nghĩ bất chính nào, nên chẳng hề biết đến sự thẹn thùng giả tạo. Dù nàng vẫn sẽ che mặt mỗi khi bị trêu chọc, nhưng đôi mắt nàng vẫn ánh lên nụ cười, và một luồng xúc cảm nhẹ nhàng lan tỏa khắp toàn thân nàng.

Những ngôi nhà bắt đầu thắp sáng đèn, và trên các con phố nơi đoàn âm nhạc đang di chuyển, những ngọn đuốc làm bằng tre và gỗ được thắp lên để mô phỏng lại cảnh tượng trong nhà thờ. Từ ngoài đường, người ta có thể nhìn thấu vào bên trong những ngôi nhà qua khung cửa sổ, nơi không gian ngập tràn âm thanh hòa quyện cùng hương hoa, mọi người đang nhún nhảy theo giai điệu của đàn piano, đàn hạc hay dàn nhạc. Nơi đường phố, người Hoa, người Tây Ban Nha và người Phi-líp-pin đang chen chúc tấp nập, kẻ mặc Âu phục, người xúng xính trang phục truyền thống bản địa. Dưới cái nắng oi ả, những người đầy tớ tay xách nách mang thịt thà và gà qué, những nam sinh mặc đồ trắng, cùng đông đảo nam thanh nữ tú đang chen lấn, huých vai và xô đẩy lẫn nhau, bất chấp việc có thể bị tông phải bởi những cỗ xe ngựa đang chật vật rẽ lối giữa tiếng thét gào của đánh xe.

Ngay trước ngôi nhà của Capitan Basilio, một vài thiếu nữ cất tiếng gọi nhóm người quen của chúng ta và tha thiết mời vào chơi. Giọng điệu vui vẻ của Sinang khi con bé chạy uốn lượn xuống bậc thềm đã chấm dứt mọi lý do từ chối. "Lên đây một lát đi để tớ còn đi cùng với các cậu chứ," con bé nói. "Ở đây chán ngắt giữa toàn những kẻ xa lạ chẳng biết nói gì ngoài chuyện gà chọi với bài bạc."

Họ được dẫn vào một căn phòng lớn đông nghịt người, một vài vị khách bước tới chào hỏi Ibarra bởi tên tuổi của chàng lúc này đã vô cùng nổi tiếng. Tất cả đều đắm chìm trong sự ngỡ ngàng trước nhan sắc của Maria Clara, và vài cụ già vừa nhai trầu vừa thì thầm tấm tắc: "Trông con bé hệt như Đức Mẹ vậy!"

Tại đó, họ buộc phải thưởng thức sô-cô-la, bởi Capitan Basilio đã trở thành một người bạn thân thiết và là người hết lòng bênh vực Ibarra kể từ bữa dã ngoại hôm nọ. Ông đã hay tin từ một nửa bức điện tín được gửi cho con gái Sinang rằng Ibarra vốn đã biết trước về phán quyết của tòa án nghiêng về phía mình; thế nên, không muốn tỏ ra kém cạnh về độ hào phóng, ông đã tính toán tìm cách hủy bỏ phán quyết của trận đấu cờ. Nhưng khi Ibarra nhất quyết không đồng ý, ông bèn đề xuất dùng số tiền lẽ ra phải chi cho các thủ tục án phí để trả lương cho một giáo viên tại ngôi trường mới. Hệ quả là vị biện tài gia này đã huy động toàn bộ tài hùng biện của mình nhằm thuyết phục những đương sự khác từ bỏ những đòi hỏi quá đáng, ông bảo họ rằng: "Hãy tin tôi đi, kiện tụng xong thì kẻ thắng cuộc cũng chẳng còn lại nổi chiếc áo sơ-mi mà mặc." Thế nhưng ông chẳng thể thuyết phục được bất kỳ ai, dẫu cho ông có viện dẫn cả điển tích người La Mã đi chăng nữa.

Sau khi nhấm nháp xong ly sô-cô-la, đám thanh niên chúng ta lại phải lắng nghe tiếng đàn piano khua vang do chính tay người đánh đàn ống của thị trấn biểu diễn. "Lúc nghe lão ta chơi ở nhà thờ," Sinang vừa thốt lên vừa chỉ tay về phía người gảy đàn, "tớ chỉ muốn nhảy múa, thế mà lúc lão đánh ở đây tớ lại thấy bàng hoàng muốn quỳ xuống cầu nguyện, thôi tớ ra ngoài đi cùng các cậu đây."

Khi họ đang chuẩn bị bước ra về, Capitan Basilio liền thì thầm vào tai Ibarra: "Cậu không tính tham gia cùng chúng tôi tối nay sao? Cha Đa-ma-sô sắp sửa mở một chiếu bạc nhỏ đấy." Ibarra mỉm cười và đáp lại bằng một cái lắc đầu đầy ẩn ý.

Maria Clara liếc nhanh về phía một chàng thanh niên đang lẽo đẽo bám theo sau rồi cất lời hỏi Victoria: "Kia là ai thế?"

Con bé hơi bối rối đáp: "Hắn... hắn là họ hàng bên nhà tớ."

Sinang hớt hải chêm vào: "Thế còn kẻ kia?"

"Hắn chẳng phải họ hàng gì của tớ cả. Hắn là con của bác tớ cơ."

Họ bước qua khu nhà xứ — nơi cũng nhộn nhịp chẳng kém cạnh bất kỳ công trình nào. Sinang không sao kìm nén được tiếng kêu ngạc nhiên khi trông thấy những ngọn đèn đang cháy sáng — những chiếc đèn theo kiểu dáng cổ xưa mà cha Salvi chưa từng cho phép thắp lên vì sợ tốn dầu hỏa. Tiếng trò chuyện rôm rả cùng những tràng cười vang dội phát ra khi các vị linh chức thong thả đi lại, cái đầu gật gù nhịp nhàng theo những điếu xì-gà bự chảng ngậm trên môi. Những giáo dân đi cùng, với lớp Âu phục khoác trên người, trông hệt như những quan chức và nhân viên cấp tỉnh, đang cố gắng bắt chước mọi hành động của các vị linh mục đáng kính. Maria Clara nhận ra vóc dáng tròn vo của cha Đa-ma-sô đang đứng cạnh bóng hình gọn gàng của cha Sibyla. Đứng lặng câm và đầy vẻ huyền bí ở một góc chính là cha xứ Salvi.

Sinang quan sát rồi nhận xét: "Lão ta đang buồn rầu đấy, vì lão đang nhẩm tính xem lượng khách khứa đông đảo thế này sẽ ngốn mất bao nhiêu tiền. Nhưng cậu cứ chờ mà xem, chẳng đời nào lão chịu bỏ tiền túi ra trả đâu, mà toàn là tiền của mấy chú tiểu tụi nó gánh chịu hết. Khách khứa của lão lúc nào cũng kéo đi ăn chực ở chỗ khác."

Victoria mắng yêu: "Sinang!"

"Tớ căm ghét lão ta từ cái dạo lão xé nát tấm Vòng Quay May Mắn rồi. Tớ thèm vào xưng tội với lão nữa."

Trong số tất cả các căn nhà, chỉ duy nhất có một nơi trùm kín bóng tối, cửa đóng then cài — đó là dinh thự của viên đại úy cảnh sát. Maria Clara không giấu được vẻ ngạc nhiên trước cảnh tượng ấy.

Sinang với bản tính không sao kìm chế nổi liền la lên: "Con mụ phù thủy ấy á! Nàng Thơ của Lực lượng Cảnh sát vụ, đúng như lời mấy cụ già hay nói. Mấy thứ vui hoan hỉ của chúng ta thì liên quan gì đến mụ ta chứ? Tớ đoán chắc mụ ta đang lồng lộn lên ấy chứ! Cứ đợi đến khi dịch tả hoành hành xem, thể nào cậu cũng thấy mụ ta bày tiệc yến cho mà coi."

Cô em họ lại rầy la: "Nhưng này, Sinang!"

"Tớ chưa bao giờ ưa nổi mụ ta cả, nhất là từ cái hồi mụ phá hỏng buổi dã ngoại của tụi mình bằng lũ cảnh sát vụ đó. Nếu tớ mà là Tổng giám mục, tớ sẽ gả mụ ta cho cha Salvi — thử tưởng tượng xem con cái của họ ra sao cơ chứ! Nhìn kìa, mụ ta từng tìm cách bắt giữ bác lái đò tội nghiệp — kẻ đã liều mình nhảy xuống nước chỉ để làm đẹp lòng..."

Con bé chưa kịp nói hết câu thì tại góc quảng trường, nơi một người mù đang cất giọng hát đệm theo tiếng đàn ghi-ta, một cảnh tượng vô cùng kỳ lạ đã thu hút mọi ánh nhìn. Đó là một kẻ ăn mặc rách rưới, đội chiếc nón lá cọ rộng thùng thình. Y khoác trên mình chiếc áo rách bươm cùng chiếc quần ống thụng rộng thênh thang mang kiểu dáng của người Trung Hoa, chỗ nào cũng thủng lỗ chỗ. Đôi chân y mang đôi dép bẩn thỉu rách rưới. Gương mặt y khuất sau vành nón rộng, nhưng từ bóng tối ấy lại lóe lên từng đợt ánh nhìn hừng hực. Đặt một chiếc giỏ dẹt xuống đất, y lùi lại vài bước rồi phát những âm thanh lạ lẫm, khó hiểu, cứ đứng trơ trọi một mình như thể y và đám đông đang cố tình né tránh lẫn nhau. Đoạn, vài người phụ nữ tiến lại gần chiếc giỏ và bỏ vào đó dăm thứ quả, ít cá hoặc nắm gạo. Khi chẳng còn ai đến gần nữa, từ trong bóng tối lại cất lên những tiếng kêu não nề hơn nhưng đỡ thảm hại hơn, có lẽ đó là những lời cảm tạ. Y lượm chiếc giỏ lên rồi lầm lũi rảo bước sang chỗ khác để lặp lại điệp khúc ấy.

Maria Clara mường tượng ra rằng chắc hẳn có một nỗi bất hạnh nào đó đang ẩn giấu nơi đây, và với nỗi tò mò sục sôi, nàng cất lời hỏi về sinh linh kỳ lạ kia.

Iday kể cho nàng nghe: "Hắn ta là một kẻ phong cùi. Bốn năm trước, hắn mắc phải căn bệnh này — người thì bảo do chăm sóc mẹ già, kẻ lại bảo do bị giam cầm trong ngục tối ẩm thấp. Hắn sống ở những cánh đồng gần nghĩa địa Trung Hoa, chẳng giao du với bất kỳ ai bởi ai nấy đều hò nhau trốn chạy vì sợ lây nhiễm. Cậu mà tận mắt chứng kiến chỗ ở của hắn thì rõ! Đó chỉ là một túp lều xiêu vẹo, gió và mưa lùa qua thủng lỗ chỗ như kim đâm qua vải. Hắn bị cấm chạm vào bất kỳ vật dụng gì của người dân. Có lần, khi một đứa trẻ vô tình ngã xuống mương nước nông lúc hắn đi ngang qua, hắn đã tốt bụng giúp kéo nó lên. Cha của đứa trẻ ấy liền đét đơn khiếu nại lên vị quan trấn lược, kết quả là gã phong cùi bị trừng phạt bằng những roi đòn dọc khắp các con phố, và ngọn roi mây sau đó bị đem đi thiêu rụi. Thật là kinh hoàng! Gã cùi cuống cuồng tháo chạy trong khi đao phủ đuổi theo sát nút, còn vị quan trấn lược thì hét lớn: 'Bắt lấy nó! Chết đuối còn hơn là rước cái thứ bệnh quái ác mà mày đang mang trên người!'"

Maria Clara thì thầm: "Liệu có thể là sự thật không cơ chứ!", đoạn, chẳng nói chẳng rằng về việc mình sắp làm, nàng tiến thẳng về phía chiếc giỏ của kẻ khốn khổ và thả chiếc mặt dây chuyền mà cha nàng vừa tặng vào đó.

Bọn bạn hốt hoảng hỏi nàng: "Cậu đang làm cái trò gì thế?"

Nàng nặn nụ cười để che giấu những giọt nước mắt rồi đáp: "Tớ chẳng còn thứ gì khác cả."

Victoria hỏi dồn: "Hắn định làm gì với chiếc mặt dây chuyền của cậu cơ chứ? Có lần người ta cho hắn tiền, thế mà hắn lại dùng gậy đẩy văng đi; hắn cần tiền làm gì khi chẳng một ai thèm nhận bất cứ thứ gì xuất phát từ hắn chứ? Bộ cái mặt dây chuyền ấy ăn được chắc!"

Maria Clara ngước nhìn những người phụ nữ đang bày bán thức ăn với ánh mắt đầy vẻ ganh tỵ rồi nhún vai. Gã người cùi tiến đến bên chiếc giỏ, nhặt chiếc mặt dây chuyền nạm ngọc đang lấp lánh trong tay lên, đoạn quỵ sụp xuống đất, thành kính hôn lên nó, rồi cởi chiếc nón lá cọ ra vùi đầu xuống lớp bụi đất nơi đôi giày của thiếu nữ vừa bước qua. Maria Clara vội che mặt sau chiếc quạt tay và đưa chiếc khăn mùi xoa lên lau đôi mắt hoe đỏ.

Trong lúc ấy, một người đàn bà nghèo khổ đã tiến lại gần gã cùi — kẻ lúc bấy giờ trông như đang chắp tay cầu nguyện. Mái tóc dài của mụ buông xõa rũ rượi, bơ phờ, và dưới ánh đuốc chập chờn, người ta dễ dàng nhận ra những đường nét hốc hác đến nao lòng của mụ Sisa điên. Cảm nhận được cái chạm từ bàn tay mụ, gã cùi giật nảy mình hét lên hoảng hốt, thế nhưng mặc cho nỗi kinh hoàng hiện rõ trên gương mặt những kẻ hiếu kỳ xung quanh, Sisa vẫn túm chặt lấy cánh tay hắn và van vỉ:

Mụ gào lên: "Cùng cầu nguyện nào, cầu nguyện thôi! Hôm nay là ngày Lễ Các Linh Hồn! Những ngọn đèn kia chính là linh hồn của nhân thế! Hãy cầu nguyện cho các con của ta đi!"

Đám đông la hoảng: "Tách họ ra! Tách họ ra mau! Mụ điên ấy sẽ lây bệnh mất thôi!", nhưng chẳng một ai dám bén mảng lại gần.

"Kia, cậu có thấy ngọn đèn trên tháp chuông không? Đó chính là đứa con Basilio của tôi đang trượt xuống bằng sợi thừng đấy! Cậu có nhìn thấy ánh đèn trong tu viện kia không? Đó là Crispin, con trai tôi! Nhưng tôi chẳng đời nào thèm gặp chúng đâu, bởi lão cha xứ đang đau ốm và mang theo rất nhiều đồng tiền vàng, và lũ tiền vàng ấy đã mất tích rồi! Nào cầu nguyện đi, hãy cầu nguyện cho linh hồn của cha xứ! Tôi từng mang dâng ngài những thứ quả ngon ngọt nhất, vì khu vườn của tôi ngập tràn hoa trái và tôi có hai đứa con trai! Tôi từng có một khu vườn, tôi vẫn hay chăm chút cho từng đóa hoa, và tôi có tận hai đứa con trai cơ mà!"

Đoạn, buông thõng tay khỏi gã cùi, mụ cất giọng hát hò rồi nguầy nguậy bỏ đi: "Tôi có một khu vườn rợp bóng hoa, tôi có hai đứa con trai, một khu vườn, và những đóa hoa!"

Maria Clara cất lời hỏi Ibarra: "Cậu đã làm được những gì cho người phụ nữ đáng thương ấy rồi?"

Chàng thanh niên có phần bối rối đáp: "Chẳng làm được gì cả! Dạo gần đây mụ biến mất khỏi chốn quen thuộc và chẳng tài nào tìm thấy. Hơn nữa, anh cũng quá ư bận rộn. Nhưng em đừng bận lòng làm gì. Cha xứ đã hứa sẽ giúp đỡ anh, tuy nhiên ngài khuyên anh nên tiến hành mọi chuyện thật khéo léo và cẩn trọng, bởi lực lượng Cảnh sát vụ dường như cũng nhúng tay vào chuyện này. Cha xứ rất quan tâm đến hoàn cảnh của mụ."

"Thế viên đại úy cảnh sát không hứa sẽ cho người đi tìm các con của mụ ấy hay sao?"

"Có chứ, nhưng ngặt nỗi lúc đó lão ta đang hơi... say xỉn." Ibarra vừa dứt lời thì họ bắt gặp cảnh tượng mụ điên đang bị một gã lính lôi kéo, hay nói đúng hơn là kéo lê xềnh xệch đi. Sisa đang điên cuồng giãy giụa chống cự.

Ibarra lên tiếng hỏi: "Sao các anh lại bắt giữ mụ ấy? Mụ đã gây ra tội gì cơ chứ?"

Kẻ gìn giữ trị an lạnh lùng đáp gọn lỏn: "Thì các người không thấy mụ ta đang làm loạn lên đấy à?"

Gã cùi vội vã vơ lấy chiếc giỏ rồi ba chân bốn cẳng tháo chạy thục mạng.

Maria Clara cảm thấy mọi niềm vui thú và tinh thần sảng khoái đều đã bay biến sạch, nàng chỉ muốn quay về nhà ngay lập tức. Nàng lẩm bẩm: "Hóa ra trên đời này vẫn có những mảnh đời chẳng hề hạnh phúc." Khi đặt chân đến trước ngưỡng cửa nhà, nỗi buồn trong lòng nàng càng nhân lên gấp bội khi vị hôn phu của nàng từ chối bước vào bên trong, với cái cớ bận bịu việc nhà không thể chối từ. Maria Clara nặng nề bước lên lầu, trong lòng thầm nghĩ sao mà mấy ngày lễ hội với sự viếng thăm của đám người xa lạ lại tẻ nhạt và phiền toái đến thế.