Mi gozo en un pozo.

Những tên lính canh với bộ mặt gầm ghì đi lại đi lui trước cửa tòa thị chính, dùng báng súng đe dọa lũ trẻ táo tợn kiễng chân hoặc trèo lên người nhau để nhìn qua những chấn song.

Bản thân căn phòng không còn giữ được vẻ dễ chịu như khi chương trình hội hè đang được thảo luận — giờ đây nó thật ảm đạm và đầy vẻ điềm gở. Lực lượng cảnh sát vụ và dân vệ có mặt ở đó hầu như chẳng nói năng gì, nếu có thì chỉ thầm thì vài câu ngắn gọn. Bên chiếc bàn dài, vị thư ký nhỏ, hai nhân viên văn phòng và vài binh sĩ đang sột soạt lật giật đống giấy tờ, trong khi viên thiếu úy sải bước qua lại, đôi lúc trừng mắt nhìn ra cửa; một vị Themistocles kiêu hãnh đến mấy cũng khó lòng ra vẻ bề thế hơn thế tại Thế vận hội sau trận Salamis. Doña Consolacion ngáp dài trong một góc, để lộ cái hàm dơ bẩn và những chiếc răng sún, trong khi ánh mắt lạnh lùng, hiểm độc của nàng ta dán chặt vào cánh cửa nhà giam vốn đang chi chít những hình vẽ tục tĩu. Ả đã thành công trong việc thuyết phục người chồng — kẻ mà chiến thắng đã khiến trở nên niềm nở hơn — cho phép mình được chứng kiến cuộc thẩm vấn và có lẽ cả những màn tra tấn đi kèm. Con linh cẩu đã đánh hơi thấy mùi tử thi và liếm mép, lòng đầy sốt ruột vì sự chậm trễ.

Viên trưởng quan thị trấn tỏ ra vô cùng áy náy. Ghế của ông, chiếc ghế bành lớn đặt dưới bức chân dung của nhà vua, vẫn để trống, dường như được dành sẵn cho một ai đó. Khoảng chín giờ, vị linh mục bước tới, mặt mày tái mét và cau có.

— Chà, cha không để chúng tôi phải chờ lâu nhỉ! — viên thiếu úy cất lời chào.

[435]— Ta thà rằng không phải có mặt ở đây thì hơn — Padre Salvi đáp bằng giọng trầm thấp, chẳng màng tới vẻ chua chát trong lời tên thiếu úy. — Ta đang rất căng thẳng.

— Vì không có ai khác đến thay thế vị trí này, tôi nghĩ rằng sự hiện diện của cha... Cha thừa biết là chiều nay bọn chúng sẽ được chuyển đi rồi chứ.

— Cậu thanh niên Ibarra và viên phó lý trưởng á?

Viên thiếu úy hất cằm về phía nhà giam. — Có tám tên ở trển, — hắn nói. — Thằng Bruno đã chết lúc nửa đêm, nhưng lời khai của nó đã được lập biên bản.

Vị linh mục chào Doña Consolacion, ả đáp lại bằng một cái ngáp dài, rồi an tọa vào chiếc ghế bành lớn bên dưới bức chân dung của nhà vua. — Bắt đầu thôi — ông ta thông báo.

— Lôi hai tên đang bị cùm chân kia ra đây — viên thiếu úy ra lệnh bằng cái giọng mà hắn cố làm cho thật đáng sợ. Đoạn, quay sang vị linh mục, hắn đổi giọng bồi thêm: — Chúng bị khóa cùm cách nhau hai lỗ trống đấy.

Để những ai chưa rõ về công cụ tra tấn này được tường tận, chúng tôi xin nói rằng gông cùm là một trong những thứ vô hại nhất. Các lỗ để xỏ chân kẻ phạm tội cách nhau chừng hơn kém một thước; khi cách nhau thêm hai lỗ trống, người tù buộc phải rơi vào một tư thế khá gượng gạo, gây ra sự khó chịu đặc biệt ở cổ chân cùng khoảng cách chừng một thước giữa hai chi dưới. Đương nhiên, nó không giết chết ngay tức khắc như người ta có thể hình dung.

Tên ngục giam theo sau bởi bốn binh sĩ bật chốt rồi đẩy tung cánh cửa. Một thứ mùi xú uế cùng những luồng khí dày đặc, ẩm mốc từ bóng tối bên trong xộc ra, hòa lẫn với tiếng than khóc và thở dài. Một người lính đánh diêm, nhưng ngọn lửa đã bị bóp nghẹt trong bầu không khí hôi thối ấy, buộc họ phải chờ cho đến khi không khí loãng bớt.

Trong ánh nến lờ mờ, bóng dáng của vài con người dần hiện lên mang mác: những kẻ ôm gối hoặc giấu đầu giữa hai chân, kẻ nằm sấp, người đứng, kẻ quay mặt vào tường. Một tiếng động [436]cùng tiếng cọt kẹt khô khốc vang lên, kèm theo những lời nguyền rủa — cùm đã được mở. Doña Consolacion chồm người về phía trước, cơ cổ căng phồng và đôi mắt lồi trân trân dán vào cánh cửa hé mở.

Một thân hình tơi tả, Tarsilo — em trai của Bruno — bước ra giữa hai người lính. Cổ tay hắn bị công cùm và quần áo rách tươm, để lộ một vóc dáng khá vạm vỡ. Hắn ngẩng đôi mắt đầy vẻ xấc xược nhìn người đàn bà của viên thiếu úy.

— Đây là đứa chống trả can đảm nhất và là kẻ xúi giục đồng bọn tẩu thoát — viên thiếu úy nói với Padre Salvi.

Nối gót hắn là một kẻ khác với vẻ ngoài thảm hại, đang rên rỉ và khóc lóc như một đứa trẻ. Hắn khập khiễng lê bước, để lộ chiếc quần đẫm máu. — Xin xỏ ơn trên, xin tha mạng! Tôi không dám bén mảng ra sân nữa đâu — hắn nức nở.

— Đồ tiểu nhân — viên thiếu úy nhận xét với vị linh mục. — Hắn định tẩu thoát nhưng bị thương ở đùi. Đây là hai tên duy nhất chúng ta bắt sống được.

— Tên mi là gì? — viên thiếu úy hỏi Tarsilo.

— Tarsilo Alasigan.

— Don Crisostomo đã hứa hẹn gì với chúng mi để tấn công doanh trại?

— Don Crisostomo chưa bao giờ dính dáng gì đến chúng tôi.

— Đừng có chối! Chính vì thế nên chúng mày mới định đánh úp bọn tao.

— Các người nhầm rồi. Các người đã đánh đập cha chúng tôi đến chết và chúng tôi chỉ báo thù cho ông ấy, chẳng có gì hơn. Cứ đi tìm hai đồng bọn của các người mà xem.

Viên thiếu úy trân trân nhìn viên trung sĩ đầy ngạc nhiên.

— Bọn chúng ở đằng kia, dưới khe suối nơi chúng tôi vứt xác hôm qua và nơi chúng sẽ rữa nát. Giờ thì muốn giết thế nào tùy các người, sẽ chẳng mỏm nào moi thêm được gì đâu.

Sự kinh ngạc bao trùm cùng một khoảng lặng, rồi bị phá vỡ bởi viên thiếu úy. — Mày sẽ phải khai ra những đồng đảng khác của mày là ai — hắn đe dọa, quất vút chiếc roi mây trong tay.

Một nụ cười khinh bỉ thoáng hiện trên khóe môi người tù. Viên thiếu úy hội ý nhỏ với vị linh mục trong giây lát, [437]rồi quay sang đám lính. — Lôi cổ nó ra chỗ để xác chết — hắn truyền lệnh.

Trên một chiếc xe bò ở góc sân chất đống năm cỗ tử thi, được che phủ một nửa bằng mảnh chiếu rách rưới, hôi hám. Một tên lính đi lại quanh đó, chốc chốc lại nhổ nước bọt.

— Chúng mày có nhận ra tụi nó không? — viên thiếu úy hỏi, vừa xốc tấm chiếu lên.

Tarsilo không đáp. Hắn nhìn thấy thi thể người chồng của mụ đàn bà điên nằm cùng hai người khác: xác người anh trai với chi chít vết đâm thủng của lưỡi lê, và xác của Lucas với chiếcòng lọng vẫn còn quấn quanh cổ. Ánh mắt hắn tối sầm lại và một tiếng thở dài như trực trào từ lồng ngực.

— Mày có nhận ra chúng không? — hắn lại bị gặng hỏi, nhưng vẫn im lặng.

Không khí rít lên và roi mây quất phập xuống đôi vai. Hắn rùng mình, các cơ co rút lại. Những đòn roi giáng xuống dồn dập hơn, nhưng hắn vẫn trơ ra như đá.

— Quất cho đến khi nó hộc máu hoặc chịu mở miệng thì thôi! — viên thiếu úy tức tối thét lên.

— Khai mau đi — tên thư ký nhỏ khuyên nhủ. — Đằng nào thì tụi nó cũng giết anh thôi.

Bọn chúng lôi hắn trở lại phòng họp, nơi tên tù nhân kia với hàm răng lập cập và chân tay bần thần đang van xin các thánh thần.

— Mày có quen biết kẻ này không? — Padre Salvi hỏi.

— Đây là lần đầu tiên tôi thấy mặt hắn — Tarsilo đáp, liếc nhìn kẻ kia bằng ánh mắt đầy thương hại.

Viên thiếu úy xông vào đấm đá tơi bời. — Trói cổ nó vào băng ghế!

Không thèm tháo chiếc công sắt hãy còn đẫm máu, bọn chúng trói chặt hắn vào một chiếc ghế dài bằng gỗ. Cậu trai khốn khổ đưa mắt nhìn xung quanh như đang tìm kiếm thứ gì và chợt nhận ra Doña Consolacion, vừa trông thấy ả, hắn liền nhếch mép cười mỉa mai. Ngạc nhiên trước thái độ ấy, những kẻ có mặt liền hướng theo ánh nhìn của hắn và bắt gặp mụ đàn bà đang hơi cắn lấy bờ môi.

— Ta chưa từng thấy mụ đàn bà nào xấu xí hơn thế! — Tarsilo thốt lên giữa bầu không khí lặng ngắt như tờ. — Ta thà nằm [438]trên chiếc ghế dài thế này còn hơn là nằm cạnh ả ta như tên thiếu úy.

Nữ thần nguồn cảm hứng tái mặt đi.

— Các người có tra tấn tao đến chết đi chăng nữa, thưa ngài thiếu úy, — hắn nói tiếp, — nhưng tối nay đàn bà của ngài sẽ trả thù thay tao bằng cách ôm ấp ngài cho mà xem.

— Nhét giẻ vào mồm nó ngay! — viên thiếu úy lồng lộn thét lên, run lẩy bẩy vì giận dữ.

Tarsilo có vẻ như đang mong đợi miếng giẻ đó, bởi ngay sau khi nó được nhét vào miệng, đôi mắt hắn lại ánh lên vẻ thỏa mãn. Theo hiệu lệnh của viên thiếu úy, tên lính canh tay cầm roi mây bắt đầu công việc rùng rợn của mình. Toàn thân Tarsilo co quắp lại, và một tiếng kêu nghẹn ngào, kéo dài phát ra bất chấp mảnh vải đang bít chặt miệng hắn. Đầu hắn gục xuống và quần áo đẫm máu.

Padre Salvi, mặt cắt không còn giọt máu với ánh mắt hoang mang, chật vật đứng dậy, ra hiệu bằng tay rồi lảo đảo bước ra khỏi phòng. Ngoài đường, ông ta bắt gặp một người phụ nữ trẻ đang tựa lưng vào bức tường, cứng đờ, bất động, chăm chú lắng nghe, đờ đẫn nhìn khoảng không vô tận với đôi bàn tay siết chặt buông xuôi dọc theo bức tường. Ánh nắng thiêu đốt dường như đang nện xuống người cô ta không thương tiếc. Cô ta dường như đang nín thở đếm từng nhịp đập khô khốc, nặng nề cùng những tiếng rên rỉ xé lòng ấy. Đó chính là em gái của Tarsilo.

Trong khi đó, cảnh tượng trong phòng vẫn tiếp diễn. Cậu thanh niên khốn khổ, kiệt quệ vì đau đớn, lặng lẽ chờ đợi những kẻ hành hình mỏi tay thì thôi. Cuối cùng, tên lính thở hồng hộc buông thõng cánh tay xuống, và viên thiếu úy, mặt tái đi vì tức giận lẫn kinh ngạc, ra hiệu cho họ cởi trói cho hắn. Lúc bấy giờ, Doña Consolacion đứng dậy thầm thì vài điều vào tai chồng, gã gật đầu ra chiều đã hiểu.

— Ném nó xuống giếng! — gã ra lệnh.

Người Philippines thừa hiểu điều này có nghĩa là gì: bằng tiếng Tagalog, họ gọi đó là timbaín. Chúng tôi không rõ ai đã phát minh ra thủ pháp này, nhưng có lẽ nó phải có từ rất lâu đời. Chân lý nằm đáy giếng đôi khi lại mang một ý nghĩa mỉa mai đến thế.

[439]Giữa sân nổi lên bức thành giếng nên thơ, được đẽo thô sơ từ tảng đá nguyên khối. Một bộ máy thô sơ làm bằng tre theo dạng đòn gánh nước dùng để kéo thứ nước đặc quánh, nhờ nhờ và hôi hám lên. Những mảnh gốm vỡ, phân bón cùng các loại rác rưởi khác đều được gom lại đây, bởi cái giếng này cũng giống như nhà giam, là nơi chứa đựng những gì xã hội thải loại hoặc coi là vô tích sự, và bất cứ thứ gì rơi xuống đó, dẫu có giá trị đến đâu đi nữa, thì cũng coi như mất hút. Thế nhưng người ta chưa bao giờ lấp nó lại, thậm chí có những lúc các tù nhân còn bị kết án phải xuống dưới đó để vét sâu thêm, không phải vì người ta mảy may nghĩ đến việc thu lợi gì từ hình phạt ấy, mà chính vì những trở ngại cam go mà công việc đó mang lại. Một tên tù nhân khi đã đặt chân xuống đó chắc chắn sẽ nhiễm phải cơn sốt rừng có thể cướp đi sinh mạng bất cứ lúc nào.

Tarsilo trân trân nhìn mọi sự chuẩn bị của bọn lính với ánh mắt bất động. Hắn tái mét, đôi môi run rẩy như đang lẩm bẩm cầu kinh. Sự kiêu hãnh đến cùng cực của hắn dường như đã biến mất, hoặc ít ra, đã suy yếu đi phần nào. Vài lần hắn gục chiếc cổ cứng đờ xuống và dán mắt xuống mặt đất như thể đã phó mặc cho số phận đớn đau. Chúng áp giải hắn đến thành giếng, theo sau là ả Doña Consolacion đang cười cợt. Trong cơn khốn cùng, hắn thoáng liếc nhìn đống tử thi với ánh mắt đầy ganh tị và một tiếng thở dài thoát ra từ lồng ngực.

— Khai mau đi — tên thư ký nhỏ lại lên tiếng khuyên nhủ. — Đằng nào anh cũng bị treo cổ thôi. Ít ra thì anh cũng chết bớt đi phần cay đắng.

— Mày có ngoi lên thì cũng chỉ để chịu chết — một tên dân vệ bồi thêm.

Chúng giật lấy miếng giẻ bịt miệng rồi treo ngược hắn lên bằng đôi chân, bởi hắn phải lao đầu xuống trước và ngâm mình dưới nước một khoảng thời gian nhất định, hệt như chiếc gàu múc nước, chỉ có điều con người thì bị ngâm lâu hơn nhiều. Trong lúc viên thiếu úy đi tìm chiếc đồng hồ để đếm từng phút, Tarsilo lơ lửng với mái tóc dài rũ rượi và đôi mắt nhắm nghiền một nửa.

— Nếu các người là Kitô hữu, nếu trong lồng ngực còn chút tình người, — hắn khẩn khoản bằng giọng thều thào, — hãy thả tôi xuống mau hoặc đập đầu tôi vào thành giếng cho tôi chết quách đi. Chúa sẽ [440]độ trì cho việc thiện này — biết đâu có ngày các người cũng lâm vào hoàn cảnh như tôi bây giờ!

Viên thiếu úy quay lại, tay cầm chiếc đồng hồ để trực tiếp giám sát việc thả người xuống.

— Từ từ thôi, từ từ! — Doña Consolacion gào lên, mắt không rời khỏi kẻ khốn khổ. — Cẩn thận đấy!

Cây đòn gánh tre nhẹ nhàng hạ xuống. Tarsilo cọ xát vào những mỏm đá lởm chởm và đám cỏ dại hôi hám mọc trong các kẽ nứt. Rồi đòn gánh khựng lại trong lúc viên thiếu úy đếm từng giây.

— Kéo nó lên! — hắn ra lệnh khi thời gian nửa phút vừa điểm. Tiếng nước nhỏ giọt lách tách lanh lảnh, hài hòa vọng lại báo hiệu sự trở lại ánh sáng của người tù. Khi chiếc đòn gánh nặng hơn, hắn được kéo lên nhanh chóng. Những mảnh đá vụn và sỏi cát bong ra từ vách tường rơi lộp độp. Với trán và mái tóc bết bùn nhơ nhớp, khuôn mặt chằng chịt vết cắt bầm dập, thân hình ướt sũng nước rỏ tong tòng, hắn hiện ra trước mắt đám đông lặng ngắt. Gió lùa khiến hắn run lẩy bẩy vì lạnh.

— Mày có chịu khai không? — hắn bị gặng hỏi.

— Hãy chăm sóc em gái tôi — kẻ khốn số thều thào, đưa ánh mắt vannài nhìn về phía một tên dân vệ.

Cần cẩu tre lại cọt kẹt chuyển động, và kẻ tử tội một lần nữa biến mất dưới lòng sâu. Doña Consolacion nhận thấy mặt nước hoàn toàn phẳng lặng. Viên thiếu úy đếm tròn một phút.

Khi Tarsilo được kéo lên lần nữa, các đường nét trên mặt hắn đã co rút lại và tím tái. Với đôi mắt trợn ngược, vằn những tia máu nhìn chằm chằm vào những kẻ đứng quanh.

— Mày có chịu há miệng ra không? — viên thiếu úy lại quát hỏi đầy vẻ bất an.

Tarsilo lắc đầu, và chúng lại tiếp tục nhấn hắn xuống. Mí mắt hắn cụp dần trong khi tròng đen vẫn trân trân hướng về bầu trời nơi những đám mây trắng bồng bềnh; hắn cố ngẩng ngoặc cổ để vớt vát chút ánh ban mai, nhưng rồi quá đỗi nhanh chóng, hắn phải lao đầu vào làn nước, và bức màn hôi thối ấy đã cắt đứt vĩnh viễn tầm nhìn của hắn với thế gian.

Một phút trôi qua. Nữ thần nguồn cảm hứng đang chăm chú quan sát liền thấy những bong bóng nước lớn [441]sủi lên mặt nước. — Nó đang khát nước đấy — ả cất tiếng cười cợt bình phẩm. Mặt nước lại tĩnh lặng trở lại.

Lần này, viên thiếu úy đợi đến một phút rưỡi mới ra hiệu. Những đường nét trên khuôn mặt Tarsilo lúc này không còn co giật nữa. Mí mắt hé mở để lộ phần lòng trắng dã, từ khóe miệng trào ra thứ nước bùn lẫn những vệt máu tươi, nhưng thân hình hắn đã chẳng còn run rẩy trước cơn gió lạnh buốt.

Tái mét và hoảng sợ, đám đông lặng ngắt đưa mắt nhìn nhau. Viên thiếu úy ra hiệu hạ thi thể xuống rồi đăm chiêu bước đi nơi khác. Doña Consolacion châm đầu điếu xì gà đang cháy dở dí vào đôi chân trần của hắn, nhưng da thịt chẳng hề giật mình co giật và ngọn lửa cứ thế lụi tàn.

— Nó tự siết cổ mình rồi — một tên dân vệ lầm bầm. — Nhìn kìa, nó thụt lưỡi vào trong như thể đang cố nuốt lấy nó vậy.

Tên tù nhân còn lại, kẻ vừa chứng kiến toàn bộ sự việc trong mồ hôi vã đầm đìa và cơn run lẩy bẩy, lúc này đang trợn trừng đôi mắt ngây dại nhìn tứ phía. Viên thiếu úy ra lệnh cho gã thư ký nhỏ tiến hành thẩm vấn.

— Bẩm quan lớn, bẩm quan lớn, — hắn rên rỉ, — con sẽ khai tất cả những gì quan lớn muốn biết ạ.

— Tốt! Nào, tên mi là gì?

— Dạ thưa, con là Andong!1

— Bernardo — Leonardo — Ricardo — Eduardo — Gerardo — hay cái quái gì khác?

— Dạ thưa, Andong ạ! — kẻ đần độn lặp lại.

— Cứ ghi vào biên bản là Bernardo, hay bất cứ tên gì cũng được — viên thiếu úy đọc chính tả.

— Họ gì?

Gã đàn ông ngước nhìn hắn đầy kinh hoàng.

— Mày còn cái tên nào gắn liền với cái tên Andong nữa không?

— Ạ thưa quan lớn! Con là Andong Khờ Khạo ạ!

Những người có mặt không thể kìm được nụ cười. Ngay cả viên thiếu úy cũng phải dừng bước chân đang đi qua đi lại.

[442]— Nghề nghiệp?

— Dạ thưa, con trèo dừa hái quả và làm ôsin cho mẹ vợ ạ.

Do đâu mà mày dám xông vào tấn công doanh trại?

— Dạ thưa, chẳng do ai cả ạ!

— Sao lại không có ai? Đừng có mà giở thói dối trá nếu không muốn xuống giếng chơi đấy nhé! Ai xúi giục mày? Khai thật ra mau!

— Dạ thưa con xin khai thật ạ!

— Ai?

— Dạ thưa ai ạ!

— Ta đang hỏi mày kẻ nào đã xúi giục mày gây ra cuộc nổi dậy này?

— Cuộc nổi dậy nào cơ ạ thưa quan lớn?

— Chính là cái vụ này, vì đêm qua mày đã lảng vảng ở cái sân ngay sát doanh trại đấy thôi.

— Ái chà, thưa quan lớn! — Andong thốt lên, đỏ bừng mặt.

— Thế kẻ nào phải chịu trách nhiệm về chuyện đó?

— Dạ thưa mẹ vợ con ạ!

Sự ngạc nhiên nối tiếp những tràng cười rộ lên sau câu nói đó. Viên thiếu úy dừng bước, nhìn chằm chằm với ánh mắt không mấy ác cảm vào kẻ khốn khổ. Gã này tưởng rằng lời khai của mình vừa tạo nên hiệu ứng tốt, liền hăng hái nói tiếp: — Vâng thưa quan lớn, mẹ vợ con chẳng bao giờ cho con ăn cái gì ra hồn ngoài mấy thứ thiu thối không tài nào nuốt nổi, thế nên tối qua lúc con đi ngang qua đây với cái bụng đói cồn cào, con mới thấy cái sân doanh trại ở ngay cạnh bèn tự nhủ: "Trời tối thế này chắc chẳng ai nhìn thấy mình đâu". Thế là con bước vào — rồi bỗng có bao nhiêu là tiếng súng nổ rền vang—

Một đòn roi mây giáng xuống cắt đứt ngang câu chuyện.

— Tống giam! — viên thiếu úy ra lệnh. — Chiều nay, áp giải về tỉnh lỵ!

[443]

1 Một biệt danh thông dụng. Xem phần Bảng chú giải mục Biệt danh. — ND.