Chuyến đi chơi Milltown của Rebecca quả thực tuyệt đẹp đúng như những gì trí tưởng tượng phong phú của cô bé từng mường tượng, chỉ có điều những trang sách đọc gần đây về Rome và Venice khiến cô bé đâm ra ngờ ngợ rằng hai thành phố ấy có lẽ còn lấn lướt Milltown ở khoản phong cảnh hữu tình. Thật nhanh làm sao, tâm hồn con người ta cứ lớn vượt ra khỏi những chiếc vỏ bọc cũ; để rồi ngay sau khi đã tận mắt thấy Milltown, tâm trí Rebecca lại bay bổng ngóng chờ đến ngày được đặt chân tới Portland. Bởi thành phố ấy, với những hòn đảo, bến cảng cùng hai công trình tượng đài công cộng, chắc chắn sẽ còn kiều diễm hơn Milltown nhiều - một nơi mà, cô bé cảm thấy, sẽ ngẩng cao đầu chiếm lấy một vị trí uy nghi giữa cõi đời này nhờ vào sự nhộn nhịp đến chóng mặt của thương trường chứ chẳng phải vì bất kỳ sức hút kỳ diệu nào đối với trí tưởng tượng.

Sẽ là bất khả thi nếu có hai đứa trẻ nào đó nhìn ngắm nhiều hơn, la cà nhiều hơn, đi bộ nhiều hơn, nói chuyện nhiều hơn, ăn uống nhiều hơn, hay đặt ra lắm câu hỏi hơn hai cô bé Rebecca và Emma Jane trong ngày thứ Tư đáng nhớ ấy.

"Đó là đứa trẻ làm tao thấy vui nhất trong suốt cả cuộc đời này," bà Cobb nói với chồng vào buổi tối hôm đó. "Hôm nay chúng ta chẳng có lấy một phút nào tẻ nhạt. Con bé lại còn rất mực lịch sự; chẳng hề vòi vĩnh bất cứ thứ gì, và được cho cái gì cũng biết ơn khôn xiết. Anh có để ý nét mặt của nó khi chúng ta bước vào cái rạp diễn kịch Uncle Tom's Cabin không? Rồi anh có nhận ra cái cách nó kể cho chúng ta nghe về cuốn sách lúc ngồi ăn kem không nào? Tôi dám cá ngay cả bản thân Harriet Beecher Stowe cũng chẳng thể làm cho tác phẩm ấy rạng danh hơn được đâu."

ông Cobb đáp lời vợ, vẻ vô cùng hài lòng vì "bà nhà" đã có chung quan điểm với mình về Rebecca: "Tôi đã thu nhận hết mọi chuyện. Tôi chỉ không chắc liệu con bé sau này có làm nên cơm cháo gì lớn lao không — một ca sĩ, một nhà văn, hay một nữ bác sĩ kiểu như cô Parks ở tận Cornish."

"Các nữ bác sĩ toàn là theo trường phái chữa bệnh tại nhà phải không anh?" bà Cobb hỏi, thiết tưởng cũng không cần phải nói thêm rằng bà vốn thuộc tuýp người cổ hủ chính hiệu trong chuyện y dược.

"Trời đất, không đâu bồ ạ; chẳng có chút trường phái tại nhà nào ở cô Parks cả — cô ấy lái xe đi khám khắp cả một vùng rộng lớn."

Bà Cobb trầm ngâm: "Dù thế nào đi nữa, tôi vẫn không tài nào hình dung nổi Rebecca trong vai trò một nữ bác sĩ. Cái tài ăn nói của con bé mới là thứ làm nên sự nghiệp của nó sau này; biết đâu nó sẽ đi diễn thuyết, hoặc ngâm thơ, giống như cái cô nghệ sĩ ngâm tụng ở Portland từng đến đây dự bữa tiệc mừng thu hoạch."

ông Cobb tự tin phỏng đoán: "Tôi đoán con bé tự viết được cả những bài diễn thuyết của riêng mình ấy chứ; nó bịa chuyện còn nhanh hơn là đọc chúng từ trong sách ra."

"Thật tiếc vì con bé trông lại nhạt nhòa quá," bà Cobb nhận xét trong lúc thổi tắt ngọn nến.

Chồng bà liền kêu lên kinh ngạc: "NHẠT NHÒA HẢ, mình? Hãy nhìn vào đôi mắt của nó xem; nhìn mái tóc, nụ cười và cả cái lúm đồng tiền ấy nữa chứ! Thử ngắm nghía cô bé Alice Robinson xem nào, người vẫn được ca tụng là đứa trẻ xinh xắn nhất dọc theo bờ sông ấy, để rồi thấy Rebecca làm cho lu mờ tịt đi đến mức nào! Tôi chỉ mong Mirandy sẽ đồng ý cho con bé sang nhà chúng ta chơi thật thường xuyên, bởi nó sẽ giúp xả bớt hơi nước trong nồi áp suất ở đây, và ngôi nhà gạch chắc chắn sẽ an toàn hơn đáng kể cho tất cả mọi người. Chúng ta cũng từng biết cảnh nuôi dạy trẻ con ra sao, dẫu cho chuyện đó đã qua đi hơn ba mươi năm trước, thế nên chúng ta hoàn toàn có thể châm chước được."

Bất chấp những lời ngợi ca hết lời từ phía ông bà Cobb, dạo này Rebecca lại tỏ ra vô cùng lóng ngóng trong việc tập làm văn. Cô giáo Dearborn giao cho em đủ mọi thể loại đề bài mà chính cô ngày trước từng phải đối mặt: Tranh vẽ mây trời; Abraham Lincoln; Thiên nhiên; Lòng nhân ái; Nô lệ; Thói nghiện ngập; Niềm vui và Bổn phận; Sự cô độc; thế nhưng dường như chẳng có đề tài nào là Rebecca có thể vật lộn để hoàn thành một cách thỏa đáng.

"Hãy viết như cách em vẫn hay nói đi, Rebecca," cô Dearborn tội nghiệp nài nỉ, trong thâm tâm cô thừa biết bản thân mình chẳng bao giờ có thể xoay sở nổi một bài văn cho ra hồn.

"Nhưng lạy Chúa tôi, cô Dearborn ạ! Em đâu có nói chuyện về thiên nhiên hay nô lệ bao giờ. Em chẳng thể viết nổi trừ khi bản thân có điều gì đó để nói, đúng không thưa cô?"

Cô Dearborn đáp lại với giọng đầy hoài nghi: "Đó chính là mục đích của các bài tập làm văn chứ sao; cốt để ép em phải tìm ra điều gì đó để nói. Lấy bài viết vừa rồi của em về sự cô độc làm ví dụ nhé, em chẳng hề bày tỏ được điều gì thú vị cả, lại còn biến nó trở nên quá đỗi bình dân và tầm thường đến mức nghe chẳng lọt tai chút nào. Có quá nhiều từ 'em' với 'của em' xuất hiện trong đó; thỉnh thoảng em phải dùng từ 'người ta' chứ, như thế mới giống văn phong trau chuốt hơn chứ lị. Tỷ như: 'Người ta mở một cuốn sách yêu thích ra'; 'Những suy nghĩ của người ta là một niềm an ủi lớn lao trong sự cô độc', cứ thế mà phát triển lên."

Rebecca càu nhàu: "Tuần này em chẳng hiểu biết gì về sự cô độc hơn là tuần trước em hiểu về niềm vui và bổn phận cả."

Cô Dearborn quở trách: "Hôm ấy em đã cố tỏ ra hài hước về chủ đề niềm vui và bổn phận; thế nên dĩ nhiên là em thất bại rồi."

Rebecca nở một nụ cười ngượng ngùng khi nhớ lại: "Em có biết là cô bắt đọc to mấy thứ đó lên trước lớp đâu."

Niềm vui và Bổn phận từng là một đề tài đầy cảm hứng được giao cho nhóm học sinh lớn tuổi hơn để viết thành một đoạn văn ngắn trong vòng năm phút.

Rebecca đã phải oằn mình vật lộn, giãy giụa và đổ mồ hôi hột trong vô vọng. Đến lượt mình đứng lên đọc, em đành ngậm ngùi thú nhận rằng bản thân chẳng viết nổi một chữ nào.

Cô giáo kiên quyết: "Rebecca, em ít ra cũng phải có được hai dòng chứ, vì cô nhìn thấy chúng nằm trên bảng con của em cơ mà."

Rebecca nài nỉ: "Thưa cô, em xin phép không đọc; chúng không hay chút nào đâu ạ."

Cô giáo không khoan nhượng: "Có gì thì đọc nấy, dở hay, ngắn dài gì cũng được; cô không miễn chuẩn cho bất kỳ ai đâu."

Rebecca đứng dậy, trong lòng trĩu nặng sự pha trộn giữa nỗi buồn cười thầm kín, sự hoảng sợ và niềm xấu hổ ê chề; rồi bằng một giọng lí nhí, em đọc lên câu thơ đôi:—

Khi Niềm vui và Bổn phận đánh nhau

Hãy cứ để Bổn phận tiêu đời mau mau.

Cái đầu của Dick Carter lập tức chui tọt xuống dưới gầm bàn, trong khi Living Perkins thì đang nghẹn họng vì cười nấc nẻ.

Cô Dearborn cũng phì cười theo; cô cũng chẳng lớn hơn học trò là bao, và công việc huấn luyện những bộ óc non trẻ hiếm khi nào khơi gợi nổi khiếu hài hước của cô.

Cô nói, miệng vẫn mỉm cười: "Rebecca, em sẽ phải ở lại lớp sau giờ học để làm lại bài này đấy. Những vần thơ của em mang ý nghĩa chẳng đẹp đẽ gì cho cam đối với một cô bé ngoan ngoãn lẽ ra phải biết yêu quý bổn phận."

Rebecca phân trần: "Đó đâu phải ý của ĐÂY. Em mới chỉ kịp nghĩ ra dòng đầu tiên thì thấy cô chuẩn bị rung chuông báo hết giờ. Lúc ấy em vừa viết xong từ 'đánh nhau', và chẳng tài nào nghĩ ra vần nào khác ngoài từ 'mau mau' hay 'sầu đau' nữa. Em sẽ sửa lại thế này ạ:—

Khi Niềm vui và Bổn phận đánh nhau,

Ấy là Niềm vui phải chịu nỗi khổ đau."

Cô Dearborn đáp: "Như thế khá hơn rồi đấy, dẫu cho cô vẫn không thể coi việc 'phải chịu nỗi khổ đau' là một cụm từ hay ho để đưa vào thơ ca."

Sau khi đã được chỉ dẫn về cách sử dụng đại từ bất định "người ta" như một thủ pháp mang lại nét tinh tế và tao nhã cho các nỗ lực văn chương, Rebecca vô cùng tỉ mẩn viết lại bài văn về sự cô độc của mình, tận dụng triệt để mọi gợi ý từ cô Dearborn. Kết quả là nó xuất hiện dưới một hình thức thế này, thứ mà hầu như chẳng thể làm vừa lòng nổi cả cô giáo lẫn học trò:

SỰ CÔ ĐỘC

Thật sai lầm khi cho rằng người ta có thể cảm thấy cô đơn một khi người ta đã có những suy nghĩ đáng yêu của mình để bầu bạn. Người ta ngồi một mình, điều đó đúng vậy, nhưng người ta suy ngẫm; người ta mở cuốn sách yêu thích của mình ra và đọc câu chuyện yêu thích của mình; người ta trò chuyện với người dì hoặc người anh em của mình, vuốt ve chú mèo của mình, hay ngắm nghía cuốn album ảnh của mình. Rồi còn cả công việc của người ta nữa chứ: đó mới là một niềm vui sướng nhường nào đối với người ta, nếu như ngẫu nhiên người ta lại là kẻ ưa thích công việc. Tất cả những nhiệm vụ nhỏ nhặt trong nhà của người ta giúp cho người ta khỏi phải rơi vào cảnh quạnh hiu. Liệu có bao giờ người ta cảm thấy bị tước đoạt điều gì khi người ta nhặt những thanh củi vụn để nhóm lên ngọn lửa cho bữa ăn chiều của mình hay không? Hoặc khi người ta rửa cái thùng đựng sữa trước lúc vắt sữa cô bò của mình? Chắc hẳn là người ta sẽ không bao giờ nghĩ thế đâu.

R. R. R.

Rebecca thở dài sườn sượt khi đọc to bài văn lên sau giờ tan học: "Trông nó thực sự kinh khủng quá đi mất. Cứ nhét chữ 'người ta' vào suốt dọc bài chẳng làm cho nó nghe giống văn sách hơn chút nào cả, mà trái lại trông còn có vẻ ngớ ngẩn nữa chứ."

Cô Dearborn phản bác: "Em toàn thốt ra những điều kỳ cục. Cô không tài nào hiểu nổi điều gì xui khiến em làm thế. Tại sao em lại cứ nhét cái thứ bình dân như chuyện nhặt củi vụn vào bài làm gì chứ?"

"Bởi vì ở câu trước em đang bàn về 'những nhiệm vụ trong nhà', và việc đó ĐÚNG LÀ một trong những nhiệm vụ nhà cửa của em mà. Chẳng lẽ cô không thấy gọi bữa tối là 'bữa ăn chiều' nghe rất hay sao? Hơn nữa từ 'bị tước đoạt' chẳng phải là một từ rất đẹp đấy chứ?"

"Ừ thì, phần đó tạm ổn. Chỉ có con mèo, đống củi vụn và cái thùng sữa là những thứ cô không tài nào ngửi nổi."

Rebecca thở dài: "Thôi được rồi! Cho chúng bay biến đi hết vậy; Thế còn con bò thì sao hả cô, nó có phải cuốn xéo luôn không?"

"Đúng thế, cô không thích hình ảnh một con bò xuất hiện trong bài tập làm văn chút nào," cô giáo khó tính Dearborn phán quyết.

Chuyến đi Milltown hóa ra lại để lại những hậu quả bi hài mang quy mô nhỏ bé; bởi vì vào tuần tới đó, mẹ của Minnie Smellie đã mách với Miranda Sawyer rằng bà tốt nhất nên quản lý Rebecca cho chặt vào, vì con bé có thói quen "chửi thề và văng tục"; rằng người ta đã tận tai nghe thấy nó thốt ra những lời lẽ khủng khiếp ngay vào cái buổi chiều hôm ấy, thốt ra ngay trước mặt Emma Jane cùng Living Perkins, những kẻ chẳng những không can ngăn mà còn hùa theo cười cợt rồi chống cả tay chân xuống đất để rượt đuổi con bé.

Khi bị đối chất và buộc tội cho hành vi phạm lỗi đó, Rebecca đã giận dữ kịch liệt chối bay chối biến, và dì Jane thì đã tin tưởng em.

Dì nài nỉ: "Rebecca, hãy lục lại trí nhớ của mình xem nào, ráng mà nghĩ xem Minnie đã nghe thấy em nói những gì. Đừng có bướng bỉnh cứng đầu nữa, hãy vắt óc suy nghĩ cho thật kỹ vào. Bọn chúng rượt đuổi em chạy dọc con đường đó vào lúc nào, và khi ấy em đang làm gì?"

Một tia sáng chợt lóe lên trong mớ hỗn độn của Rebecca.

Em reo lên: "À! Giờ thì em hiểu rồi! Cô biết đấy, trời đã đổ mưa tầm tã suốt cả buổi sáng, và đường xá thì ngập đầy những vũng nước lớn. Em, Emma Jane và Living đang đi bộ trên đường, và em đi ở phía trước. Em thấy dòng nước đang cuồn cuộn chảy tràn qua mặt đường hướng về phía rãnh nước bên đường, và cảnh tượng đó lập tức làm em nhớ đến vở kịch Uncle Tom's Cabin ở Milltown, đoạn mà Eliza bồng theo đứa con nhỏ chạy trốn băng qua dòng Mississippi trên những tảng băng trôi, bị truy đuổi sát gót bởi bầy chó săn. Sau khi bước ra từ cái rạp ấy, chúng em cứ cười ngất đi mãi không thôi vì sân khấu quá đỗi chật chội khiến Eliza cứ phải chạy vòng tròn mãi, có lúc thì con chó duy nhất của đoàn diễn đuổi theo cô ấy, có lúc thì chính cô ấy lại phải quay sang đuổi theo con chó. Em biết chắc Living cũng sẽ nhớ lại chuyện đó, thế nên em liền cởi chiếc áo chống thấm nước của mình ra rồi bọc nó quanh đống sách vở để làm một đứa bé; đoạn em thét lên: 'LẠY CHÚA TÔI! CON SÔNG KÌA!' cứ y như thế — y hệt như những gì Eliza đã làm trên sân khấu; rồi em cứ thế nhảy lò cò từ vũng nước này sang vũng nước khác, còn Living và Emma Jane thì bám đuổi theo em hệt như bầy chó săn vậy. Thật đúng là cái đồ ngốc Minnie Smellie chẳng biết thế nào là một trò chơi khi nhìn thấy nó. Hơn nữa, Eliza lúc thốt lên câu 'Lạy Chúa tôi! Con sông kìa!' đâu phải là đang chửi thề. Nghe nó có vẻ giống như đang cầu nguyện hơn cơ."

Miranda kết luận: "Thôi đi, em chẳng có lý do gì để mà cầu nguyện, hay thậm chí là chửi thề, ở ngay giữa đường cái quan cả; nhưng dẫu sao thì tôi cũng thấy mừng vì mọi chuyện không quá tồi tệ. Sinh ra ở đời là em đã gắn liền với rắc rối rồi, hệt như những tia lửa bay vút lên trời vậy, và tôi e rằng em sẽ mãi mãi như thế cho đến khi nào học được cách kiềm chế cái cái lưỡi ngổ ngáo của mình."

Rebecca lầm bầm trong lúc bước đi để dọn bàn chuẩn bị cho bữa tối: "Đôi khi em thực sự ước gì mình có thể kiềm chế được cả cái lưỡi của con bé Minnie nữa cơ."

Miranda tháo cặp kính lão ra, đặt đống đồ đang vá dở xuống và thốt lên: "Tôi tuyên bố con bé ĐÚNG LÀ một sinh linh kỳ quái nhất trên đời! Jane này, cô có nghĩ là con bé có hơi hướm bị điên không đấy?"

Jane trầm ngâm đáp lại, trên khuôn mặt dễ mến thoáng chút nét âu lo: "Em không nghĩ là con bé giống như phần còn lại của chúng ta đâu; nhưng việc đó là phúc hay là họa thì em khó lòng mà đoán định được cho đến khi nó trưởng thành. Rebecca có đủ tố chất để trở thành bất cứ thứ gì trên đời này; nhưng đôi khi em lại có cảm giác rằng chúng ta chẳng đủ tầm để mà đối phó nổi với nó đâu."

Miranda gạt phăng đi: "Nhảm nhí và vớ vẩn! Cứ nói thay cho một mình cô đi. Tôi thì tôi thấy mình hoàn toàn đủ sức để trị bất kỳ đứa trẻ nào từng được sinh ra trên cõi đời này!"

Jane mỉm cười đáp: "Em biết là chị nghĩ thế đấy, Mirandy ạ; nhưng điều đó đâu có CÓ NGHĨA LÀ chị thực sự làm được thế đâu."

Thói quen nói thẳng suy nghĩ của mình quả thực đang ngày càng ngấm sâu vào người Jane với một mức độ khiến người ta phải khiếp vía.