"Đứa cháu gái của bà quả là cô bé kỳ lạ nhất mà tôi gặp trong nhiều năm nay," ông Burch nói khi cánh cửa vừa khép lại.

"Dạo này nó có vẻ khôn ngoan ra phết, nhưng lại khá bồng bột," Miranda đáp, "lại còn hiếu động quá mức."

"Chúng ta phải nhớ rằng chính sự thiếu hụt sức sống, chứ không phải sự dồi dào của nó, mới là cội nguồn của mọi rắc rối lớn trên đời này," ông Burch đáp lời.

"Con bé sẽ trở thành một nhà truyền giáo tuyệt vời," bà Burch nói; "với giọng nói, sức hút và năng khiếu ngôn ngữ của nó."

"Nếu buộc phải đoán xem nó hợp với vai trò nào hơn, tôi dám chắc nó sẽ làm một kẻ ngoại đạo cừ khôi hơn đấy," Miranda cụt lủn nhận xét.

"Chị tôi không có thói quen nịnh bợ trẻ con," Jane vội vã đan xen vào lời, liếc nhìn bà Burch – người có vẻ hơi sốc và đang định hé môi hỏi xem Rebecca có phải là một "tín đồ thuần thành" hay không.

Bà Cobb đã ngóng chờ câu hỏi này suốt cả buổi tối và vô cùng e sợ những ẩn ý rằng đứa cháu cưng của bà có năng khiếu cầu nguyện. Ngay từ buổi chiều, bà đâm ra ác cảm một cách vô lý với mục sư Burch chỉ vì ông đã gọi Rebecca lên "dẫn dắt" buổi lễ. Bà đã nhìn thấy gương mặt tái đi của cô bé, ánh mắt đầy hoảng hốt, và hàng mi run rẩy trên đôi má, để rồi thấu hiểu cơn thử thách mà con bé phải trải qua. Định kiến của bà đối với vị mục sư đã dịu bớt nhờ sự niềm nở và hiện diện của ông, nhưng cảm thấy bà Burch sắp chạm vào vùng đất nguy hiểm, bà vội vàng hỏi đối phương rằng đi từ Riverboro đến Syria có phải đổi tàu nhiều lần không. Bà thừa nhận đó không phải là một câu hỏi thật sự phù hợp, nhưng ít ra nó cũng giải nguy được cho tình thế lúc bấy giờ.

Trong lúc ấy, Phó tế Milliken quay sang nói với cô Sawyer: "Mirandy, cô có biết Rebecky làm tôi nhớ đến ai không?"

"Tôi đoán được kha khá đấy," cô đáp.

"Thế ra cô cũng nhận ra rồi sao! Ban đầu, cứ thấy nó bề ngoài giống hệt bố nó, tôi tưởng nó giống cha dứt khoát từ trong ra ngoài; nhưng hóa ra không phải, nó giống bố cô cơ, ông Israel Sawyer ấy."

Miranda hết sức ngạc nhiên: "Tôi chẳng hiểu anh nói thế là thế nào."

"Tôi chợt nhận ra điều đó chiều nay khi nó đứng lên chuyển lời mời của cô trong buổi họp mặt. Thật là kỳ lạ, nó lại ngồi đúng chiếc ghế mà ông cụ từng ngồi hồi còn làm thủ lĩnh trường Chúa Nhật. Cô còn nhớ cái dáng quen thuộc của cụ: ngẩng cằm lên và hơi hếch đầu ra đằng sau mỗi khi đứng lên phát biểu chứ? Chà, con bé y hệt như đúc; chẳng phải chỉ có một mình tôi nhận ra điều đó đâu."

Những vị khách ra về trước chín giờ, và vào giờ khắc đó (vốn là một sự buông thả không tưởng đối với ngôi nhà gạch), cả gia đình đi ngủ. Khi Rebecca mang ngọn nến lên lầu cho bà Burch và phút chốc thấy mình chỉ còn ở lại một mình với bà, cô rụt rè lên tiếng: "Xin bà hãy nói với ông Burch rằng cháu không phải là tín đồ hội thánh được không ạ? Cháu chẳng biết phải làm sao khi ông ấy bảo cháu cầu nguyện vào chiều nay. Cháu không đủ can đảm để thú nhận rằng cháu chưa từng làm điều đó lớn tiếng trước đám đông và chẳng biết cách nào. Trí óc cháu trống rỗng; và cháu sợ hãi đến mức chỉ muốn sụp xuống sàn nhà. Cháu thấy thật táo bạo và tội lỗi khi lại cất lời cầu nguyện trước tất cả những bô lão trong hội thánh ấy, rồi giả vờ như mình đạo đức hơn thực chất con người mình; nhưng mặt khác, liệu Chúa có nghĩ rằng cháu thật tội lỗi khi không chịu cầu nguyện lúc được một vị mục sư cất lời ngỏ ý hay không?"

Ánh nến hắt lên gương mặt ửng hồng và nhạy cảm của Rebecca. Bà Burch cúi xuống đặt một nụ hôn chúc cô bé ngủ ngon. "Đừng bận tâm nữa cháu yêu," bà nói. "Ta sẽ nói lại với ông Burch, và ta tin là Chúa sẽ thấu hiểu."

Rebecca tỉnh giấc trước sáu giờ sáng hôm sau, đầu óc bận rộn với những lo toan gia đình đến mức chẳng thể ngủ tiếp. Cô bước ra cửa sổ nhìn ra ngoài; trời vẫn còn tối mịt, một ngày gió bão cuồng phong.

"Dì Jane bảo dì ấy sẽ dậy lúc sáu giờ rưỡi và ăn sáng lúc bảy giờ rưỡi," cô thầm nghĩ; "nhưng tôi dám cá là cả hai dì đều đang mệt vì cảm lạnh, và dì Miranda sẽ lại cáu kỉnh khi nhà có đông người thế này. Chắc tôi phảiónh lén xuống dưới ấy chuẩn bị mọi thứ để gây bất ngờ mới được."

Cô mặc chiếc áo choàng bông cùng đôi dép lê, lặng lẽ bước xuống chiếc cầu thang trước vốn là chốn cấm kỵ, cẩn thận khép cửa nhà bếp lại phía sau để không tiếng động nào đánh thức những người khác trong nhà, bận rộn suốt nửa tiếng đồng hồ với công việc buổi sáng sớm mà cô đã quá đỗi quen thuộc, rồi mới quay trở lại phòng mình để thay đồ trước khi gọi lũ trẻ dậy.

Trái với dự đoán, cô Jane – người vào tối hôm trước còn cảm thấy khỏe hơn Miranda – lại trở bệnh nặng hơn trong đêm, và sáng ra hoàn toàn không thể rời khỏi giường. Miranda lầm bầm không ngớt suốt quá trình vội vã sửa soạn, đổ lỗi cho tất cả mọi người trên đời vì những tai ương mà cô đã và đang phải gánh chịu trong ngày; cô thậm chí còn trút giận lên cả Hội đồng Truyền giáo – những kẻ đã đưa gia đình nhà Burch đến Syria, và đưa ra một nhận định khách quan rằng những ai đến các xứ sở xa xôi với mục đích cứu rỗi kẻ ngoại đạo thì nên ở lại đó mà cứu rỗi chúng, chứ đừng có lăng xăng khắp mặt đất cùng với cả một bầy trẻ con, đi thăm thú những kẻ chẳng hề mong muốn hay thèm đếm xỉa gì đến họ.

Jane nằm trên giường đầy lo âu và bồn chồn với cái đầu đau nhức vì sốt, tự hỏi không biết chị mình sẽ xoay sở ra sao khi thiếu vắng cô.

Miranda bước đi cứng nhắc qua phòng ăn, trùm một chiếc khăn lên đầu để tránh gió lùa, với ý định nhóm lửa nấu bữa sáng rồi gọi Rebecca xuống, sai con bé làm việc, nhân tiện dạy cho nó vài điều rõ ràng về cách thể hiện phép tắc của gia đình trong một buổi họp truyền giáo.

Cô đẩy cửa nhà bếp và ngẩn ngơ đứng nhìn xung quanh, tự hỏi không biết mình có vô tình đi nhầm nhà hay không.

Các tấm rèm đã được kéo lên, trong lò sưởi ngọn lửa đang bập bùng cháy rực; chiếc ấm trà reo sủi tăm sục sôi từng đám hơi nước trắng xóa, và chặn ngay trên chiếc vòi phúng phính của nó là nửa tờ giấy ghi chú với dòng chữ nguệch ngoạc: "Quà biếu từ Rebecca". Bình cà phê đã được tráng nước sôi, cà phê được đong sẵn trong một chiếc bát, còn những vỏ trứng vụn dùng để lắng bã cũng được đặt ngay gần đó. Khoai tây nguội và thịt bò muối nằm gọn trong chiếc khay gỗ, và tấm biển "Thân mến gửi từ Rebecca" dắt hờ trên con dao thái thịt. Ổ bánh mì nâu đã được dọn ra, ổ bánh mì trắng đã được dọn ra, giá đựng bánh mì nướng đã được dọn ra, bánh rán ngọt đã được dọn ra, sữa đã được hớt váng, bơ đã được mang từ phòng lạnh lên.

Miranda tháo chiếc khăn trùm đầu ra và ngã người xuống chiếc ghế bập bênh trong nhà bếp, lẩm bẩm trong cổ họng: "Đúng là một con bé kỳ lạ nhất đời! Ta dám cá nó hoàn toàn mang dòng máu nhà Sawyer!"

Ngày hôm đó và buổi tối diễn ra tốt đẹp trong niềm vinh dự và sự hài lòng của tất cả mọi người có mặt, thậm chí cả Jane – người đã rất khôn ngoan khi tự hồi phục thay vì trở nặng thêm để làm chùng xuống niềm vui chung. Nhà Burch ra về với sự tiếc nuối khôn nguôi, và những đứa trẻ nhà truyền giáo, đẫm nước mắt, đã thề nguyền tình bạn đời đời kiếp kiếp với Rebecca – người đã nhét vào tay chúng trước lúc chia tay một bài thơ được sáng tác từ trước giờ điểm tâm.

GỬI MARY VÀ MARTHA BURCH

Sinh dưới bầu trời xứ Syria,

Dưới vòm trời nắng gắt hơn xứ chúng ta;

Những đứa trẻ lớn lên và nở rộ,

Tựa những đóa hoa chốn nhiệt đới nhỏ.

Khoảnh khắc chúng lần đầu thấy ánh sáng,

Ấy là trên mảnh đất ngoại đạo ngập tràn.

Chẳng phải những ngọn núi băng giá xứ Greenland,

Cũng chẳng phải bờ biển san hô Ấn Độ,

Mà là một vùng đất huyền bí nào đó

Nơi con người gần như da đen sì

Và nơi tôn đức thực sự

Là thứ thiếu thốn đến đau lòng.

Vậy hãy nhanh chân giúp đỡ Hội đồng Truyền giáo,

Tìm kiếm những kẻ ngoại đạo da ngăm,

Và dạy cho chúng về Chúa tể của họ.

Rebecca Rowena Randall.

Dễ dàng nhận thấy chuyến thăm của những nhà truyền giáo trở về Riverboro này đã để lại những hệ quả sâu sắc. Bản thân ông bà Burch cũng nhìn lại nó như một trong những niềm vui hiếm hoi trong nửa năm họ về thăm quê nhà. Xóm giềng bàn tán sôi nổi về sự kiện ấy với biết bao cuộc tranh luận, phản biện, nghi ngờ, quả quyết, hoài niệm và tiên đoán. Phó tế Milliken đã quyên góp mười đô la cho công cuộc cải đạo xứ Syria sang hệ phái Trưởng lão, còn bà Milliken thì ngã bệnh một trận ra trò trước sự hào phóng đến mức liều lĩnh của chồng mình.

Sẽ thật tuyệt vời nếu có thể khẳng định rằng Miranda Sawyer sau đó đã trở thành một người hoàn toàn thay đổi, nhưng sự thật không phải vậy. Cái cây đã bị uốn cong suốt hai mươi năm trời thì chẳng thể nào thẳng lại chỉ trong nháy mắt. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn rằng, dẫu sự khác biệt trước mắt người đời là vô cùng nhỏ bé, nó vẫn thực sự tồn tại; và bà đã bớt khắt khe hơn trong cách đối xử với Rebecca, bớt cay nghiệt hơn trong những phán xét, đồng thời nuôi nhiều hy vọng hơn về sự cứu rỗi cuối cùng dành cho cô bé. Điều này phần lớn bắt nguồn từ nhận thức chợt lóe lên trong bà rằng suy cho cùng, Rebecca vẫn thừa hưởng ít nhất là một phần dòng máu từ họ hàng nhà Sawyer, chứ không hề thuộc về dòng dõi nhà Randall đáng khinh miệt kia cả về tâm hồn, thể xác lẫn trí tuệ. Mọi nét thú vị ở Rebecca, mọi minh chứng về năng lực, tài cán hay tài năng mà con bé bộc lộ sau đó đều được Miranda quy công cho nền giáo dục trong ngôi nhà gạch, và điều này mang lại cho bà niềm kiêu hãnh chân chính – niềm kiêu hãnh của một người thợ bậc thầy đã tạo nên thành công từ thứ nguyên liệu vô vọng nhất; nhưng chưa bao giờ, cho đến tận cùng, ngay cả khi sức khỏe suy giảm làm lỏng đi cái kìm sắt và làm suy yếu khả năng kìm nén của bà, chưa một lần nào bà thể hiện niềm kiêu hãnh ấy hay có dù chỉ một cử chỉ biểu lộ tình cảm.

Tội nghiệp Lorenzo de Medici Randall lạc lõng và bị xem thường, bị những kẻ xung quanh coi là lố bịch và vô tích sự chỉ vì chẳng có điểm nào giống họ! Nếu Riverboro bỗng chốc bị ném vào một cộng đồng lớn hơn với những quan điểm khác biệt và cởi mở hơn, anh có lẽ là nhân vật duy nhất trong toàn bộ dân số nơi ấy thu hút được chút ít sự chú ý. Thật may mắn cho cô con gái của anh khi đã được ban cho một chút năng lực thực tế từ gia đình bên ngoại, nhưng nếu Lorenzo chưa từng làm được bất kỳ điều gì khác trên cõi đời này đi chăng nữa, anh cũng có thể tự hào vì đã ngăn không cho Rebecca trở thành một người hoàn toàn mang bản chất nhà Sawyer. Dẫu là một kẻ thất bại hoàn toàn và triệt để, anh vẫn hào phóng truyền lại cho con bé tất cả những gì tốt đẹp nhất ở bản thân mình, và khôn ngoan giữ lại cho riêng mình mọi thứ kém cỏi. Mấy ông bố trên đời này mấy ai có được sự phân định tinh tế nhường ấy.

Ngôi nhà gạch không vì thế mà nhanh chóng biến thành một kiểu quán trọ ven đường, một chốn vui chơi hồn nhiên và chào đón hân hoan; nhưng phái đoàn truyền giáo ấy chính là chiếc nêm mở đường, và Miranda đã đồng ý cho bày biện một chiếc giường dành cho khách "đề phòng có chuyện bất trắc xảy ra", trong khi những chiếc ly thủy tinh pha lê được xếp ở ngăn thứ hai từ trên xuống thay vì tít tận ngăn trên cùng trong tủ chén. Xưa kia Rebecca phải kiễng chân đứng lên ghế mới với tới chúng; giờ đây con bé chỉ cần rướn người là lấy được; và điều này tượng trưng cho cách mà cô bé đã vô tình chinh phục những bức tường thành mang tính giáo điều và định kiến của cô Miranda.

Miranda thậm chí còn đi xa đến mức thổ lộ rằng cô không phiền lòng nếu nhà Burch thỉnh thoảng lại ghé qua, chỉ ngặt nỗi sợ ông ta sẽ loan truyền tin tức về chuyến viếng thăm của mình, để rồi các gia đình nhà truyền giáo sẽ cứ bám riết lấy nhà cô mãi không thôi. Lấy một ví dụ điển hình, cô duyên dáng viện dẫn thực tế rằng nếu một gã lang thang nhận được bữa ăn tử tế ở cửa sau nhà ai đó, người ta đồn rằng hắn sẽ để lại một thứ ký hiệu nào đó để tất cả những kẻ lang thang khác biết được nơi nào họ có thể nhận được sự đối xử tương tự.

E rằng có một chút sự thật đắng cay trong cách ví von mộc mạc ấy, và nỗi sợ hãi của cô Miranda về những trách nhiệm trong tương lai của mình không phải là không có cơ sở, dẫu không theo đúng nghĩa đen mà cô đang nghĩ tới. Tâm hồn con người ta vun bồi những thói quen tốt lành cũng dễ dàng chẳng kém gì những thói quen xấu xa, và ngay khoảnh khắc một cuộc đời bắt đầu đơm hoa kết trái bằng những lời ăn tiếng nói và hành động đẹp đẽ, thì ngay khoảnh khắc ấy, một chuẩn mực ứng xử mới được thiết lập, và những người hàng xóm háo hức của bạn sẽ luôn mong đợi ở bạn sự biểu hiện liên tục của niềm vui sống, lòng trắc ẩn, sự dí dỏm nhạy bén, tình đồng chí, hay nguồn cảm hứng mà chính bạn đã từng chứng tỏ mình có khả năng mang lại. Hãy trổ trái vả trong một hoặc hai mùa, và thế giới bên ngoài khu vườn ấy sẽ chẳng đời nào chịu để bạn trổ quả gai đâu.

Ảnh hưởng từ chuyến viếng thăm của nhà Burch đối với Rebecca không dễ gì diễn tả hết bằng lời. Dẫu vậy, khi nhìn lại nó từ lăng kính của những năm tháng sau này, cô cảm thấy khoảnh khắc ông Burch đề nghị cô "dẫn đầu lời cầu nguyện" đã đánh dấu một cột mốc quan trọng trong cuộc đời cô.

Nếu bạn từng quan sát thấy mình trở nên lịch thiệp, duy nhã và nhã nhặn nhường nào khi khoác lên mình một chiếc áo mới đẹp đẽ; nếu bạn từng nhận ra cảm giác tôn kính đang len lỏi trong tâm hồn khi bạn khép đôi mắt lại, đan chặt hai bàn tay và cúi đầu; nếu bạn từng chứng kiến sự ghê tởm của mình đối với một sinh linh đồng loại tan biến đi đôi chút dưới những hành động tử tế thường ngày, bạn có thể hiểu được cách thức mà việc tiếp thu những biểu hiện bề ngoài và hữu hình ấy lại ẩn chứa một thứ sức mạnh kỳ lạ trong việc nuôi dưỡng đời sống nội tâm và tâm linh – thứ vốn là nguồn cội của những biểu hiện đó.

Chỉ khi con người ta trở nên già nua và mụ mẫm thì tâm hồn mới trở nên nặng nề và từ chối cất cánh bay cao. Tâm hồn tuổi trẻ lúc nào cũng mang đôi cánh; chỉ một hơi thở cũng đủ khuấy động nó bay vút lên trời cao. Rebecca được yêu cầu làm chứng cho một trạng thái tâm trí hay cảm xúc mà bản thân cô chỉ có sự nhận thức mơ hồ nhất. Cô đã vâng lời, và khi cô thốt lên những lời đó, chúng trở thành sự thật ngay trong lúc được cất lên; khi cô cất tiếng nói lên những khát vọng, chúng lắng đọng lại thành những thực tại.

Tựa như "chú chim bồ câu bay về khung cửa sổ", tâm hồn cô vút bay hướng về một luồng ánh sáng rực rỡ, ban đầu còn mờ ảo nhưng càng lúc càng rực rỡ hơn khi cô đến gần nó hơn. Trở nên nhạy cảm với sự hòa hợp cùng trái tim Thần thánh trước khi bất kỳ cảm giác chia lìa nào kịp nảy sinh, đó chắc chắn là con đường đẹp đẽ nhất để một đứa trẻ tìm thấy Thiên Chúa.