Lại có thêm một cột mốc nữa; thậm chí còn hơn thế, đó là một "sự kiện" — một sự kiện gây ấn tượng sâu sắc ở nhiều nơi và để lại đằng sau một chuỗi những sự kiện nhỏ hơn. Đó là sự hiện diện tại Riverboro của Mục sư Amos Burch cùng vợ, những người vừa trở về sau thời gian làm truyền giáo ở Syria.

Hội Từ thiện đã triệu tập cuộc họp vào một ngày Thứ Tư nọ trong tháng Ba, năm mà Rebecca hoàn thành những ngày tháng học tập tại Riverboro để chuẩn bị bước vào bậc học ở Wareham. Trời hôm ấy lạnh buốt và lộng gió, tuyết phủ kín mặt đất và bầu trời như đang chực chờ những trận tuyết mới. Cả Miranda và Jane đều bị cảm lạnh và quyết định không thể rời khỏi nhà trong thời tiết thế này, sự sao nhãng bổn phận này khiến Miranda vô cùng bứt rứt, vì bà là một ủy viên của hội. Sau khi làm cho bàn ăn sáng trở nên căng thẳng đến mức khó chịu và than vãn đầy ấm ức rằng tại sao Jane cứ nhất định phải ốm đúng vào lúc bà ngã bệnh, bà quyết định rằng Rebecca phải thay mặt họ đến dự buổi họp. "Đi đại diện vẫn hơn là không có ai, hở Rebecca," bà vừa nói vừa ném ý nịnh nọt; "dì Jane của cháu sẽ viết giấy xin phép nghỉ học buổi chiều cho cháu; cháu có thể mang ủng cao su và đi vòng qua nhà nguyện để về nhà. Vị Mục sư Burch này, nếu dì nhớ không lầm, trước kia từng quen biết ông ngoại Sawyer của cháu, và đã từng trọ ở đây một thời gian khi ông ấy đi vận động tranh cử. Có lẽ ông ấy sẽ tìm chúng ta ở đó, và cháu cứ việc đến đó đại diện cho gia đình, chuyển lời thăm hỏi của chúng ta đến ông ấy. Cư xử cho cẩn thận đấy. Hãy cúi đầu khi cầu nguyện; hát tất cả các bài thánh ca, nhưng đừng hát quá to và át giọng; hỏi han về đứa con trai của bà Strout; thông báo cho mọi người biết chúng ta bị cảm nặng thế nào; nếu thấy cơ hội tốt, hãy lấy khăn tay lau sạch lớp bụi trên chiếc đàn melodeon trước khi buổi họp bắt đầu, và nhớ lấy hai mươi lăm xu trong hộp đựng diêm ở phòng khách phòng khi có quyên góp."

Rebecca vui vẻ nhận lời. Bất cứ điều gì cũng thu hút được sự chú ý của cô bé, ngay cả một buổi họp truyền giáo ở làng, và ý nghĩ được đại diện cho gia đình quả thực mang lại một cảm giác phấn khích đến khó tả.

Buổi lễ được tổ chức tại phòng học Trường Chúa nhật, và mặc dù Mục sư Burch đã có mặt trên bục giảng khi Rebecca bước vào, nơi đây chỉ có vỏn vẹn chừng một chục người tham dự. Cảm thấy hơi rụt rè và quá ư non nớt so với hội chúng này, Rebecca liền tìm kiếm sự che chở từ một gương mặt quen thuộc, và khi nhìn thấy bà Robinson ngồi ở một trong những hàng ghế bên cạnh gần phía trên, cô bé liền bước lên lối đi giữa và ngồi xuống cạnh bà.

"Cả hai người dì của cháu đều bị cảm nặng," cô bé thì thầm, "và đã cử cháu đến đây để đại diện cho gia đình."

"Đó là bà Burch ở trên bục cùng với chồng mình kìa," bà Robinson thì thầm đáp lại. "Bà ấy rám nắng quá phải không cháu? Nếu cô muốn cứu rỗi các linh hồn thì xem ra cô phải chấp nhận hy sinh cả làn da của mình thôi. Con Eudoxy Morton vẫn chưa đến; ta cầu trời cho nó đến, nếu không thì bà Phó tế Milliken sẽ xướng những nốt nhạc mà chúng ta có dùng thang cũng chẳng với tới được; cháu có thể xướng âm thay trước khi bà ấy kịp lấy hơi và hắng giọng không?"

Bà Burch là một người phụ nữ gầy gò, mảnh mai với mái tóc sẫm màu, vầng trán rộng thấp và đôi môi nhẫn nại. Bà mặc một chiếc áo lụa đen đã sờn cũ và trông mệt mỏi đến mức khiến trái tim Rebecca thổn thức vì đồng cảm.

Bà Robinson thì thầm: "Họ nghèo rớt mồng tơi; nhưng nếu cháu cho họ thứ gì, họ sẵn sàng quay lưng tặng lại ngay cho đám ngoại giáo. Giáo đoàn của ông ấy tuốt trên Parsonsfield đã góp tiền mua tặng ông ấy chiếc đồng hồ vàng đang mang trên người kìa; ta đoán chắc ông ấy cũng sẽ dâng nốt nó luôn rồi, chỉ tiếc là bọn ngoại giáo toàn xem giờ bằng mặt trời nên chẳng cần đồng hồ mà thôi. Eudoxy không đến rồi; lạy Chúa tôi, hở Rebecca, xin cháu hãy ra tay trước bà Phó tế Milliken và xướng âm thật thấp vào đấy nhé."

Buổi họp bắt đầu bằng lời cầu nguyện và sau đó Mục sư Burch xướng lên giai điệu bài Mendon:

"Hỡi Hội thánh Chúa, hãy vùng lên và tỏa sáng,

Rực rỡ với ánh hào quang của chân lý thiêng liêng:

Khi ấy ánh ngời từ Người sẽ tuôn trào muôn phương,

Rộng khắp như những dân tộc ngoại đạo ngoài kia.

Dân ngoại và các vua chúa sẽ ngắm nhìn ánh sáng Ngài,

Và sẽ ngưỡng mộ cũng như yêu mến Ngài;

Họ kéo đến như mây bay ngang qua bầu trời,

Như những cánh chim bồ câu tung bay về tổ."

"Có ai ở đây sẵn lòng giúp chúng ta chơi đàn không?" ông bất ngờ cất tiếng hỏi.

Mọi người nhìn nhau ngơ ngác và chẳng ai nhúc nhích; rồi bỗng có một giọng nói cất lên từ góc phòng tối phía xa một cách đầy tự phát: "Rebecca, sao cháu không lên đi?" Đó là bà Cobb. Rebecca có thể chơi bài Mendon ngay cả trong bóng tối, thế là cô bé tiến về phía chiếc đàn melodeon và hoàn thành nhiệm vụ một cách suôn sẻ mà chẳng chút ngượng ngùng, bởi chẳng có thành viên nào trong gia đình có mặt ở đó để khiến cô bé cảm thấy tự ti.

Bài diễn thuyết theo sau đó cũng diễn ra theo mô típ quen thuộc thường thấy. Mục sư Burch tha thiết kêu gọi truyền bá phúc âm, đồng thời khẩn khoản mong mỏi những ai không có điều kiện trực tiếp đến thăm những dân tộc đang sống trong tăm tối hãy rộng tay đóng góp tài chính để hỗ trợ những người làm được điều đó. Nhưng ông còn làm nhiều hơn thế. Ông là một diễn giả duyên dáng, nhiệt huyết, và ông đã đan xen bài giảng của mình với những câu chuyện về cuộc sống ở một vùng đất xa xôi — về phong tục, tập quán, ngôn ngữ, góc nhìn; thậm chí hé lộ cả những chuỗi ngày thường nhật, những công việc bình dị trong chính gia đình nhỏ của mình, công việc của người vợ tận tụy và bầy con nhỏ, tất cả đều được sinh ra dưới bầu trời Syria.

Rebecca ngồi chết lặng trong mê man, như thể vừa được trao cho chiếc chìa khóa mở ra một thế giới khác. Riverboro đã lùi vào dĩ vãng; căn phòng học Trường Chúa nhật, với chiếc khăn choàng ca-rô đỏ của bà Robinson, bộ tóc giả lệch lạc của Phó tế Milliken, những chiếc ghế băng trần trụi và những cuốn thánh ca rách rưới, những câu kinh treo tường cùng các tấm bản đồ, tất cả bỗng biến mất khỏi tầm mắt, và trước mặt cô bé hiện ra bầu trời xanh thẳm cùng những vì sao rực cháy, những chiếc khăn turban trắng cùng xiêm y rực rỡ; Mục sư Burch không nói rõ, nhưng có lẽ ở đó còn có cả đền thờ, miếu mạo, tháp giáo đường và những rặng chà là. Chắc hẳn bọn trẻ được sinh ra dưới bầu trời Syria ấy phải biết bao nhiêu là câu chuyện kỳ thú! Rồi cô bé được gọi lên để đệm đàn cho bài "Jesus shall reign where'er the sun" (Chúa sẽ trị vì khắp chốn mặt trời chiếu soi).

Hộp quyên góp được chuyền đi và Mục sư Burch dâng lời cầu nguyện. Khi mở mắt ra và xướng lên bài thánh ca cuối cùng, ông nhìn vào nhóm người thưa thớt, vào những đồng xu lẻ rải rác trong hộp quyên góp, và ngẫm nghĩ rằng sứ mệnh của ông không chỉ là thu thập quỹ để xây dựng nhà thờ, mà còn là giữ cho ngọn lửa tình yêu đối với sứ mệnh ấy luôn bùng cháy ở những vùng miền xa xôi, hiu hắt này — niềm hy vọng duy nhất cho những năm tháng mai sau.

"Nếu có vị nữ tu nào sẵn lòng tiếp đón," ông nói, "vợ chồng tôi và các con sẽ ở lại cùng quý vị đêm nay và ngày mai. Trong trường hợp đó, chúng tôi có thể tổ chức một buổi gặp mặt thân mật tại phòng khách. Vợ tôi và một đứa con của tôi sẽ mặc trang phục truyền thống, chúng tôi sẽ trưng bày một vài sản phẩm thủ công của người Syria, và kể cho quý vị nghe về phương pháp giáo dục trẻ em của chúng tôi. Những buổi họp mặt phòng khách mang tính thân tình này, cho phép đặt câu hỏi hoặc trò chuyện, thường là phương cách để thu hút những người vốn không thường xuyên lui tới các buổi lễ nhà thờ; thế nên tôi xin nhắc lại, nếu bất kỳ thành viên nào trong giáo đoàn mong muốn điều đó và ngỏ ý mở rộng lòng hiếu khách, chúng tôi sẽ vô cùng hoan hỉ ở lại và kể cho quý vị nghe nhiều hơn về công việc của Chúa."

Một bầu không khí im lặng nặng nề bao trùm lấy hội chúng nhỏ bé. Hẳn phải có lý do thuyết phục nào đó khiến mỗi "vị nữ tu" có mặt ở đây đều ngần ngại việc tiếp khách. Người thì không có phòng trống, người thì có chạn thức ăn trống hoác hơn ngày thường, người thì có người nhà đau ốm, người lại "mang ách chung với những kẻ ngoại đạo" vốn không ưa các vị mục sư lạ mặt. Những ngón tay gầy guộc của bà Burch bồn chồn mân mê chiếc váy lụa đen. "Sẽ chẳng ai lên tiếng sao!" Rebecca thầm nghĩ, trái tim đập rộn ràng vì đồng cảm. Bà Robinson cúi người sang bên và thì thầm đầy ẩn ý: "Các nhà truyền giáo xưa nay vẫn thường được tiếp đón tại ngôi nhà gạch; ông ngoại cháu khi còn sống tuyệt đối không cho phép họ ngủ ở bất cứ nơi nào khác." Bà nói điều này như một cách mỉa mai tính keo kiệt của cô Miranda, khi nhớ đến bốn căn phòng khách trống không bị khóa kín từ tháng Giêng cho đến tháng Mười Hai; nhưng Rebecca lại đinh ninh đó là một lời gợi ý. Nếu đó từng là thói quen trước kia, có lẽ các dì của cô bé cũng muốn cô làm đúng bổn phận; vì nếu không thì cô đại diện cho gia đình để làm gì? Thế là, vô cùng vui sướng vì bổn phận lại hướng về một việc thú vị nhường ấy, cô đứng dậy khỏi ghế và cất lên bằng chất giọng ngọt ngào cùng phong thái cổ điển — những điều đã giúp cô tách biệt hoàn toàn với tất cả những người trẻ tuổi khác trong làng: "Các dì của cháu, cô Miranda và cô Jane Sawyer, sẽ rất vui mừng được chào đón hai bác đến thăm ngôi nhà gạch, giống như các vị mục sư vẫn thường làm khi ông ngoại cháu còn sống. Hai dì đã nhờ cháu gửi lời thăm hỏi tới hai bác." Lời "thăm hỏi" ấy, khi được trao đi theo cách này, nghe chẳng khác nào quyền tự do của cả thành phố hay một bức tượng cưỡi ngựa vĩ đại, và chắc chắn các dì sẽ phải rùng mình nếu lường trước được cách truyền đạt của cô bé; nhưng nó lại tạo ấn tượng mạnh mẽ tột cùng đối với thính giả, khiến họ đinh ninh rằng hẳn Mirandy Sawyer đang bước đi với tốc độ chóng mặt để hướng về những chốn thiên thai, nếu không thì làm sao giải thích được sự thay đổi tâm tính đột ngột này?

Mục sư Burch cúi đầu lịch sự, chấp nhận lời mời "với đúng tinh thần mà nó được trao đi" và đề nghị Huynh trưởng Milliken dẫn dắt lời cầu nguyện.

Nếu đôi tai vĩnh hằng có thể mệt mỏi thì chắc chắn nó đã phải ngừng lắng nghe Phó tế Milliken từ lâu rồi, bởi ông đã cất lên ngai ơn phước cùng một lời cầu nguyện y hệt, chỉ khác biệt đôi chút, suốt ròng rã bốn mươi năm qua. Tiếp theo là bà Perkins; bà nắm giữ trong tay vài lời thỉnh cầu, cũng là những lời chân thành và tốt đẹp, nhưng có phần dập khuôn và nhàm chán, được chắp vá kỳ công từ những câu Kinh Thánh. Rebecca tự hỏi tại sao vào những thời điểm bình yên nhất, bà ấy lúc nào cũng kết thúc bằng câu cửa miệng: "Xin Chúa hãy ở cùng chúng tôi, hỡi Chúa của các đạo quân, trong lúc chúng tôi phấn đấu tiến bước như những người lính Cơ Đốc hiên ngang ra trận"; nhưng đối với cô bé ngày hôm nay, mọi thứ đều nghe thật chân thực, tâm trạng cô đang sùng kính và rất nhiều điều Mục sư Burch vừa chia sẻ đã lay động cô một cách sâu sắc. Khi cô ngẩng đầu lên, vị mục sư nhìn thẳng vào cô và nói: "Nữ tu trẻ của chúng ta sẽ khép lại buổi lễ bằng cách dẫn dắt chúng ta trong lời cầu nguyện chứ?"

Mọi giọt máu trong cơ thể Rebecca dường như ngưng chảy và trái tim cô suýt chút nữa thì ngừng đập. Tiếng thở đầy phấn khích của bà Cobb vang lên rõ mồn một trong không gian tĩnh lặng. Yêu cầu của Mục sư Burch chẳng có gì là bất thường cả. Trong những chuyến hành trình qua các giáo đoàn nông thôn, ông vẫn thường xuyên gặp gỡ các tín hữu trẻ tuổi, những người đã "trải nghiệm ơn cứu rỗi" và gia nhập hội chúng từ khi mới chín hay mười tuổi. Rebecca nay đã mười ba tuổi; cô bé đã chơi đàn melodeon, dẫn dắt lời ca, truyền tải lời mời của các dì với phong thái của một người đời từng trải, và ông, đinh ninh rằng cô bé hẳn là một trụ cột trẻ tuổi của nhà thờ, đã cất lời mời gọi cô với sự ngây thơ tột cùng.

Hoàn cảnh của Rebecca lúc này thật đáng thương. Làm sao cô có thể từ chối; làm sao cô có thể giải thích rằng mình không phải là "tín hữu chính thức"; làm sao cô dám cầu nguyện trước tất cả những người phụ nữ lớn tuổi kia! John Rogers trên giàn thiêu chắc cũng chẳng phải chịu đựng sự dằn vặt nào lớn hơn đứa trẻ tội nghiệp này trong khoảnh khắc cô đứng dậy, quên mất rằng các phụ nữ thường cầu nguyện khi ngồi, trong khi các phó tế thì đứng khi cầu nguyện. Tâm trí cô là một ma trận hỗn độn những khung hình mà Mục sư Burch vừa chiếu lên màn ảnh tâm tưởng. Dĩ nhiên cô thừa biết những văn phong quy chuẩn; đứa trẻ New England nào quen thuộc với những buổi họp tối Tư lại không biết chứ? Nhưng những lời cầu nguyện thầm kín của riêng cô lại hoàn toàn khác. Dẫu vậy, cô vẫn cất lời, chậm rãi và run rẩy:

— Lạy Cha chúng tôi ở trên trời, ... Ngài là Thiên Chúa ở Syria cũng y như ở Maine; ... ở đằng ấy hôm nay có bầu trời xanh thẳm, những vì sao vàng và ánh mặt trời rực cháy ... những tán cây lớn đang lay động trong làn gió ấm áp, trong khi ở đây tuyết dày đặc dưới chân chúng tôi, ... nhưng chẳng có khoảng cách nào là quá xa để Thiên Chúa bước qua và vì thế Ngài ở với chúng tôi tại đây cũng như ở với họ đằng ấy, ... và những suy nghĩ của chúng ta dâng lên Ngài "như những cánh chim bồ câu tung bay về tổ". ...

Chúng ta không thể đều là những nhà truyền giáo, dạy dỗ mọi người sống tốt, ... một số người trong chúng ta vẫn chưa học được cách làm sao để tự sống tốt cho bản thân, nhưng nếu vương quốc của Ngài phải đến và ý muốn của Ngài phải được thực thi dưới đất cũng như trên trời, thì mọi người đều phải cố gắng và mọi người đều phải phụ giúp, ... cả những người đã già nua mệt mỏi lẫn những người trẻ trung khỏe mạnh.... Những đứa trẻ nhỏ mà chúng ta vừa nghe kể, những đứa được sinh ra dưới bầu trời Syria, có những công việc kỳ lạ và thú vị phải làm cho Ngài, và một số người trong chúng ta muốn được đi đến những vùng đất xa xôi để làm những điều dũng cảm tuyệt vời vì người ngoại đạo và nhẹ nhàng gỡ bỏ những thần tượng bằng gỗ và bằng đá của họ. Nhưng có lẽ chúng ta phải ở lại nhà và làm những gì được giao phó cho mình ... đôi khi thậm chí là những điều chúng ta không thích, ... nhưng đó hẳn phải là ý nghĩa của bài thánh ca chúng ta vừa hát, khi nó nhắc đến hương thơm ngọt ngào bay lên cùng với mỗi sinh tế dâng hiến buổi sáng.... Đây là cách mà Thiên Chúa dạy chúng ta trở nên khiêm nhường và kiên nhẫn, và ý nghĩ rằng Ngài đã định đoạt như thế nên tước đi những nỗi sợ hãi của chúng ta và giúp chúng ta chịu đựng qua năm tháng. Amen.

Đứa trẻ tội nghiệp, dốt nát và đầy mộng tưởng! Lời thỉnh cầu của cô bé chỉ đơn thuần là sự nối tiếp của các câu thơ từ những bài thánh ca khác nhau, cùng những hình ảnh mà vị mục sư đã sử dụng trong bài giảng của mình, nhưng cô bé có cách riêng của mình trong việc kết hợp và áp dụng lại những điều đó, thậm chí sử dụng chúng trong một bối cảnh mới mẻ, để rồi chúng tạo nên một hiệu ứng kỳ lạ như thể chúng thực sự thuộc về cô bé. Lời nói của một số người thường có thể được viết ra kèm theo dấu trừ phía sau, dấu trừ có nghĩa là nhân cách của người nói đã làm giảm bớt, thay vì cộng thêm, sức nặng của lời nói đó; nhưng lời nói của Rebecca lúc nào cũng mang dấu cộng.

Khi tiếng "Amen" vừa dứt, cô ngồi xuống, hay đúng hơn là tưởng rằng mình đã ngồi xuống trên một chiếc ghế, và rồi lời chúc phước vang lên. Chỉ một lát sau, khi căn phòng ngừng quay cuồng, cô bước đến chỗ bà Burch, người đã âu yếm hôn cô và nói: "Cháu yêu của ta, ta thật vui mừng biết bao vì chúng ta sẽ được ở lại nhà cháu. Năm giờ rưỡi có phải là quá muộn để chúng ta đến không? Bây giờ đã là ba giờ rồi, và chúng ta phải ra ga lấy vali cùng các con. Chúng ta đã để chúng ở đó, vì không chắc là mình sẽ quay lại hay dừng chân ở đây."

Rebecca đáp rằng năm rưỡi là giờ ăn tối của gia đình, rồi nhận lời mời đi nhờ xe về nhà của bà Cobb. Khuôn mặt cô bé ửng đỏ và đôi môi mím lại theo một cách mà dì Sarah đã quá đỗi quen thuộc, thế nên quãng đường về nhà diễn ra hầu như trong sự im lặng tuyệt đối. Tuy nhiên, cơn gió lạnh buốt và sự hiện diện điềm tĩnh của dì Sarah đã kéo cô trở lại với thực tại, và cô vui vẻ bước vào ngôi nhà gạch. Vẫn còn quá nhiều chuyện để kể nên không thể chần chừ ở lối vào bên hông để cởi đôi ủng cao su, cô cẩn thận nhấc một chiếc thảm tết đặt vào phòng khách và đứng lên trên đó trong lúc bắt đầu tuôn trào mớ tin tức của mình.

"Giày của cháu đang được hơ ấm bên lò sưởi kìa," dì Jane nói. "Xỏ chân vào ngay đi rồi hãy nói chuyện."