Thời khắc được mong chờ bấy lâu cuối cùng đã đến, Rebecca trở thành nữ sinh trường Wareham. Những ai từng được nếm trải sự choáng ngợp và lợi thế của tầng lớp thượng lưu tại các triều đình phương Tây, hoặc từng đắm mình trong bầu không khí tri thức của các đại học lớn, có lẽ sẽ chẳng thấy việc học ở Wareham có gì đặc biệt; nhưng với Rebecca, đó là một bước tiến xa hơn so với Riverboro, cũng giống như cách mà ngôi làng ấy từng là bước tiến so với Nông trại Sunnybrook.

Rebecca dự định hoàn thành khóa học bốn năm chỉ trong ba năm, bởi tất cả những người liên quan đều hiểu rằng khi đã bước sang tuổi mười bảy, cô bé phải sẵn sàng tự lập để kiếm sống và đỡ đần việc học hành cho các em. Trong khi Rebecca trăn trở làm sao để thực hiện điều này một cách suôn sẻ, thì một vài cô gái khác lại đang mải mê tính toán xem làm thế nào để dạo chơi qua bốn năm học mà cuối cùng chẳng thu nạp thêm được chút kiến thức nào so với ngày đầu. Nghe thì có vẻ khó khăn, gần như không thể, nhưng thực tế việc ấy vẫn thường xảy ra, không chỉ ở một nơi khiêm tốn như Wareham.

Rebecca sẽ đi về bằng tàu hỏa hàng ngày từ tháng Chín đến Giáng sinh, rồi sau đó trọ lại Wareham trong ba tháng lạnh nhất. Cha mẹ Emma Jane luôn nghĩ rằng chỉ cần học một hoặc hai năm tại trường trung học Edgewood (cách Riverboro ba dặm) là quá đủ cho con gái họ, giúp cô bé bước vào đời với chút vốn liếng tri thức vừa vặn. Cho đến lúc này, Emma Jane vẫn nhiệt tình đồng tình với ý kiến đó, bởi nếu có điều gì mà cô ghét cay ghét đắng thì đó chính là việc phải học bài. Trong mắt cô, cuốn sách nào cũng tệ như nhau; cô sẵn lòng nhìn toàn bộ thư viện thế giới chìm xuống đáy đại dương mà vẫn thản nhiên dùng bữa ngon lành. Thế nhưng, tình hình thay đổi hẳn khi Emma Jane bị gửi đến Edgewood còn Rebecca lại đến Wareham. Cô bé chỉ chịu đựng được một tuần—bảy ngày đằng đẵng vắng bóng người bạn thân thiết, người mà cô chỉ có thể gặp vào buổi tối khi cả hai đều bận rộn với bài vở. Chủ nhật đến, cô tranh thủ trình bày nguyện vọng với cha, nhưng ông vốn là người cứng nhắc. Ông không tin vào giáo dục và nghĩ con gái mình đã học đủ rồi. Khi cho thuê trang trại để chuyển đến Riverboro, ông chưa bao giờ định từ bỏ nghề "thợ rèn" vĩnh viễn, mà dự tính sẽ sớm quay lại với nó, và đến lúc đó Emma Jane cũng đã học xong, sẵn sàng giúp mẹ việc nhà.

Một tuần nữa lại trôi qua. Emma Jane héo hon trông thấy, tiếng thở dài cũng nhiều hơn. Sắc diện cô nhợt nhạt, còn sự ngon miệng (trong các bữa ăn) thì gần như biến mất.

Mẹ cô than vãn rằng nhà Perkins vốn có tiền sử ốm yếu, rằng bà luôn sợ vẻ ngoài xinh xắn của Emma Jane lại không đi đôi với sức khỏe, rằng đáng lẽ đàn ông phải tự hào khi có một đứa con gái đầy hoài bão và sẵn lòng cho nó những cơ hội tốt nhất; rằng bà lo việc đi lại hàng ngày đến Edgewood sẽ quá sức với bản thân mình và ông Perkins sẽ phải thuê một cậu bé để đưa đón Emma Jane; và cuối cùng, khi một cô gái khao khát học hành như Emma Jane, thì việc ngăn cản nguyện vọng của con chẳng khác nào hành động độc ác.

Ông Perkins chịu đựng điều này suốt mấy ngày cho đến khi cả tâm trạng, hệ tiêu hóa và khẩu vị của ông đều bị ảnh hưởng rõ rệt; rồi ông đành cúi đầu chấp nhận chuyện đã rồi. Emma Jane bay đến bên người bạn thân như một tù nhân được trả tự do. Sự can đảm của cô không hề suy giảm, dù phải đối mặt với những thử thách khủng khiếp khi bước vào chốn học đường Wareham. Cô chỉ đỗ hai môn, nhưng vẫn vui vẻ bước vào lớp dự bị với năm "môn nợ", dự định để dòng chảy giáo dục lướt nhẹ qua bề mặt trí tuệ của mình mà không để bản thân bị ảnh hưởng nhiều nhất có thể. Không thể phủ nhận một sự thật rằng Emma Jane khá chậm hiểu; nhưng sự trung thành bền bỉ, không lay chuyển cùng tấm lòng tận tụy, vị tha—xét cho cùng, đó cũng là những tài năng, và có lẽ chúng còn giá trị hơn trên thế giới này so với khả năng tính toán hay năng khiếu ngôn ngữ.

Wareham là một ngôi làng xinh xắn với con phố chính rộng rãi, rợp bóng cây phong và cây du cổ thụ. Nơi đây có tiệm thuốc, xưởng rèn, thợ sửa ống nước, vài ba cửa hiệu, hai nhà thờ và nhiều nhà trọ; nhưng mọi sự chú ý đều đổ dồn vào chủng viện và học viện của làng. Những cơ sở giáo dục này chẳng hơn hay kém gì các trường cùng loại, nhưng hiệu quả đào tạo lại khác nhau tùy thuộc vào vị hiệu trưởng đương nhiệm là người có uy lực, biết truyền cảm hứng hay ngược lại. Học sinh nam nữ từ khắp các vùng miền đổ về, xuất thân, địa vị, giàu nghèo đủ cả. Ở đây có nhiều cơ hội để hành xử khờ khạo, thiếu chín chắn, nhưng nhìn chung, hiếm ai tận dụng những cơ hội đó. Trong số học sinh năm thứ ba và thứ tư, thỉnh thoảng có cảnh từng đôi một đi tàu cùng nhau; các chàng trai xách giúp sách vở nặng nề lên đồi cho các bạn nữ, hay những cơn hâm hấp dở người của mấy cô nàng vô tư lự, mới lớn mà đã già đời, trong đó có Huldah Meserve. Cô nàng khá thân thiết với Emma Jane và Rebecca, nhưng theo thời gian thì ngày càng xa cách. Huldah cực kỳ xinh đẹp với mái tóc màu hung rực rỡ và vài nốt tàn nhang nhỏ xíu, thứ mà cô luôn miệng nhắc đến, bởi chẳng ai có thể phát hiện ra chúng mà không để ý tới làn da trắng như sứ và hàng mi cong vút của cô. Huldah có đôi mắt lém lỉnh, thân hình hơi đậm đà so với tuổi, và được đồn đại là có cách cư xử đầy quyến rũ. Vì Riverboro vốn thiếu vắng bóng dáng các chàng trai, nên cô dự định tận hưởng trọn vẹn bốn năm tại Wareham hết mức có thể. Quan niệm về niềm vui của Huldah là một vòng tròn những kẻ ái mộ luôn thay đổi để chiều chuộng, sai bảo mình, càng công khai càng tốt; những lời trêu chọc không dứt, tiếng cười đùa rôm rả và những cuộc trò chuyện sinh động, càng thêm phần lôi cuốn nhờ những cái liếc mắt đưa tình và ánh nhìn đầy ẩn ý. Cô có thói quen tâm sự về các chiến tích tình trường của mình với những cô bạn kém may mắn hơn, rồi than vãn về những rắc rối, đau khổ mà mình vô tình gây ra; một thiệt hại mà cô luôn khẳng định mình ngây thơ chẳng khác nào một chú cừu mới sinh. Chẳng cần nhiều những chuyện như thế là đủ để phá hủy một tình bạn bình thường, nên chẳng bao lâu sau, Rebecca và Emma Jane ngồi ở một toa tàu khi đi về Riverboro, còn Huldah chiếm lĩnh toa khác cùng đám tùy tùng của mình. Đôi khi vòng tròn ấy rực rỡ không từ nào tả xiết, bao gồm cả một cậu thanh niên giống như Monte Cristo, người vào các ngày thứ Sáu lại chịu chi ba mươi xu cho một vé khứ hồi, lặn lội từ Wareham đến Riverboro chỉ để được ở gần Huldah; đôi khi, vòng tròn ấy chỉ còn lại cậu bé bán bỏng ngô và đậu phộng trên tàu, người dường như đáp ứng mọi mục đích khi không còn "con mồi" nào khá hơn.

Rebecca vẫn đang ở cái tuổi vô tư hồn nhiên; với cô, các cậu con trai chỉ là bạn bè tốt, chẳng hơn không kém. Cô thích học cùng lớp với họ vì mọi thứ dường như trôi chảy hơn; nhưng nhờ có những lý tưởng cao đẹp, cô tránh xa được những kiểu tán tỉnh tầm thường và già trước tuổi. Cho đến nay, chẳng có chàng trai nào cô gặp có thể đánh thức trí tưởng tượng của cô, vì tâm hồn cô vốn dĩ đã được nuôi dưỡng bởi những điều tốt đẹp hơn. Những chuyện tình cảm kiểu học trò của Huldah, với vô vàn chi tiết tầm thường, không phải là chất liệu tạo nên những giấc mơ của cô, ngay cả khi những giấc mơ ấy thoáng qua tâm trí nhạy cảm của cô.

Trong số các giáo viên tại Wareham, có một người ảnh hưởng sâu sắc đến Rebecca: cô Emily Maxwell, người dạy cô môn văn học và tập làm văn. Là cháu gái của một cựu thống đốc bang Maine và con gái của một giáo sư tại Bowdoin, cô Maxwell là nhân vật đáng chú ý nhất ở Wareham, và việc cô dạy đúng vào thời điểm Rebecca theo học là cơ hội may mắn nhất trong tất cả những cơ hội. Mối quan hệ giữa họ nảy nở không chút do dự hay chậm trễ; trái tim Rebecca lao vút đi như mũi tên tới đích, và tâm trí cô, khi gặp được người ưu tú hơn mình, lập tức an trú trong thái độ tôn kính ngưỡng mộ.

Người ta đồn rằng cô Maxwell "có viết lách", một cụm từ mà khi thốt ra với tông giọng nhất định, được hiểu không phải là người đó có nét chữ đẹp kiểu Spencerian hay gì khác, mà là các tác phẩm của cô đã được in ấn.

"Cô ấy sẽ thích cậu đấy; cô ấy có viết lách," Huldah thì thầm với Rebecca vào buổi cầu nguyện sáng đầu tiên, nơi các giáo viên ngồi thành hàng đầy uy nghiêm ở hàng ghế đầu. "Cô ấy viết lách; còn tớ thì thấy cô ấy chảnh chọe."

Dường như chẳng ai có thông tin chính xác để thỏa mãn trí tò mò, nhưng người ta tin rằng có ít nhất một người đã tận mắt nhìn thấy một bài tiểu luận của cô Maxwell trên tạp chí. Thành tựu đỉnh cao này khiến Rebecca có phần e dè trước cô, nhưng ánh mắt cô bé lại luôn lộ vẻ ngưỡng mộ; điều mà hầu hết cả lớp không thể làm được với những cơ quan thị giác kém thỏa đáng mà Mẹ Thiên nhiên ban tặng. Ánh nhìn của cô Maxwell luôn bắt gặp đôi mắt đen láy đầy háo hức; mỗi khi cô nói điều gì đặc biệt hay, cô lại tìm kiếm sự tán đồng từ góc băng ghế thứ hai, nơi mọi sắc thái tình cảm cô muốn khơi gợi đều được phản chiếu trên gương mặt non trẻ đầy nhạy cảm kia.

Một ngày nọ, khi bài tiểu luận đầu tiên của lớp được đem ra thảo luận, cô yêu cầu mỗi học sinh mới mang đến một bài làm từ năm trước, để cô có thể đánh giá năng lực và biết chính xác mình đang làm việc với chất liệu gì. Rebecca nán lại sau khi mọi người đã ra về, rụt rè tiến lại phía bàn giáo viên.

"Em không có bài làm nào ở đây, thưa cô Maxwell, nhưng khi về nhà vào thứ Sáu, em sẽ tìm một bài. Chúng được đóng gói trong một cái hộp trên gác mái ạ."

"Có được buộc cẩn thận bằng ruy băng hồng và xanh không?" cô Maxwell hỏi với nụ cười hóm hỉnh.

"Không ạ," Rebecca lắc đầu quả quyết; "Em đã muốn dùng ruy băng lắm, vì các bạn khác đều dùng và trông chúng rất đẹp, nhưng em cố tình buộc các bài luận của mình bằng dây thừng; còn bài về sự tĩnh lặng thì em buộc bằng dây giày cũ chỉ để cho nó thấy em nghĩ gì về nó thôi ạ!"

"Sự tĩnh lặng!" cô Maxwell bật cười, nhướng mày. "Em tự chọn đề tài đó sao?"

"Dạ không; cô Dearborn nghĩ rằng chúng em chưa đủ lớn để tìm được đề tài hay."

"Thế những đề tài khác là gì?"

"Hồi ức bên lò sưởi, Grant vị tướng quân, Suy ngẫm về cuộc đời P. T. Barnum, Những thành phố bị vùi lấp; em không nhớ thêm được gì nữa ạ. Tất cả đều rất tệ, và em không nỡ mang ra cho cô xem; em viết thơ dễ hơn và hay hơn ạ, thưa cô Maxwell."

"Thơ ư!" cô thốt lên. "Cô Dearborn có bắt em viết không?"

"Ồ không, em luôn tự viết ngay cả khi còn ở trang trại. Em có nên mang tất cả những gì em có đến không ạ? Cũng không nhiều lắm đâu."

Rebecca lấy cuốn sổ trắng nơi cô lưu lại các sáng tác của mình và để lại trước cửa nhà cô Maxwell, hy vọng rằng mình sẽ được mời vào trong để có một cuộc trò chuyện riêng tư; nhưng một người hầu đã ra mở cửa, và cô chỉ có thể lủi thủi bỏ đi trong thất vọng.

Vài ngày sau, cô nhìn thấy cuốn sổ bìa đen trên bàn của cô Maxwell và biết rằng khoảnh khắc đáng sợ của việc phê bình đã đến, nên cô không ngạc nhiên khi được yêu cầu nán lại sau giờ học.

Căn phòng tĩnh mịch; những chiếc lá đỏ xào xạc trong gió bay vào qua cửa sổ mở, mang theo những lời chào đầu mùa. Cô Maxwell đến ngồi cạnh Rebecca trên băng ghế.

"Em có nghĩ những bài này hay không?" cô hỏi, đưa lại những vần thơ cho cô bé.

"Cũng không hay lắm ạ," Rebecca thú nhận; "nhưng rất khó để tự đánh giá một mình. Nhà Perkins và nhà Cobb luôn bảo chúng thật tuyệt vời, nhưng khi bà Cobb nói bà ấy nghĩ chúng hay hơn cả thơ của ông Longfellow thì em thấy lo lắm, vì em biết điều đó không thể là sự thật."

Nhận xét ngây thơ này củng cố thêm quan điểm của cô Maxwell về Rebecca: một cô gái biết lắng nghe sự thật và rút ra bài học từ đó.

"Được rồi, cô bé của ta," cô mỉm cười nói, "bạn bè em đã sai và em đúng; xét theo các tiêu chuẩn phù hợp, chúng khá tệ đấy."

"Vậy là em phải từ bỏ mọi hy vọng trở thành nhà văn sao!" Rebecca thở dài, đang nếm trải nỗi cay đắng của độc dược và tự hỏi liệu mình có thể kìm những giọt nước mắt cho đến khi cuộc trò chuyện kết thúc hay không.

"Đừng kết luận nhanh như vậy," cô Maxwell ngắt lời. "Mặc dù chúng không có giá trị gì với tư cách là thơ ca, nhưng chúng cho thấy nhiều tiềm năng ở một số khía cạnh. Em hầu như không bao giờ mắc lỗi về vần điệu hay nhịp điệu, và điều này chứng tỏ em có cảm quan tự nhiên về cái đúng; các nhà thơ gọi đó là 'cảm thức về hình thức'. Khi em lớn hơn, có thêm chút trải nghiệm—thực tế là khi em có điều gì đó để nói, cô nghĩ em có thể viết được những vần thơ rất hay. Thơ ca cần tri thức và tầm nhìn, kinh nghiệm và trí tưởng tượng, Rebecca ạ. Em chưa có ba yếu tố đầu, nhưng cô cho rằng em đã có một chút yếu tố cuối cùng."

"Em không bao giờ được phép thử viết thơ nữa ạ, ngay cả để giải trí sao?"

"Dĩ nhiên là được chứ; điều đó chỉ giúp em viết văn xuôi tốt hơn thôi. Giờ thì đến bài tập làm văn đầu tiên đây. Cô sẽ yêu cầu tất cả học sinh mới viết một lá thư mô tả đôi chút về thị trấn và hé lộ về cuộc sống học đường."

"Em có phải là chính mình không ạ?" Rebecca hỏi.

"Ý em là sao?"

"Một lá thư từ Rebecca Randall gửi cho chị Hannah ở Nông trại Sunnybrook, hoặc gửi cho dì Jane ở ngôi nhà gạch tại Riverboro thì thật tẻ nhạt và ngu ngốc, nếu đó là một lá thư thật; nhưng nếu em có thể giả vờ mình là một cô gái hoàn toàn khác, và viết cho một người chắc chắn sẽ hiểu mọi điều em nói, thì em có thể làm cho nó hay hơn ạ."

"Được thôi; cô thấy đó là một kế hoạch thú vị," cô Maxwell nói; "vậy em sẽ giả định mình là ai?"

"Em rất thích những cô gái thừa kế," Rebecca trầm ngâm trả lời. "Tất nhiên em chưa từng gặp ai, nhưng những chuyện thú vị luôn xảy ra với các cô gái thừa kế, đặc biệt là kiểu người có mái tóc vàng. Cô gái thừa kế của em sẽ không phù hợp với kiểu phù phiếm và kiêu ngạo như những cô chị độc ác trong truyện Cinderella; cô ấy sẽ cao quý và hào hiệp. Cô ấy sẽ từ bỏ một ngôi trường lớn ở Boston vì muốn đến đây, nơi cha cô từng sống khi còn là một cậu bé, rất lâu trước khi ông tạo dựng được gia tài. Người cha giờ đã qua đời, và cô có một người giám hộ, người đàn ông tốt bụng và tuyệt vời nhất thế giới; dĩ nhiên ông ấy hơi lớn tuổi, đôi khi rất trầm lặng và nghiêm nghị, nhưng đôi lúc khi ông ấy vui vẻ, ông ấy rất hài hước, và khi đó Evelyn không còn sợ ông nữa. Vâng, cô gái ấy sẽ được gọi là Evelyn Abercrombie, và tên người giám hộ của cô ấy sẽ là ông Adam Ladd."

"Em có quen ông Ladd sao?" cô Maxwell ngạc nhiên hỏi.

"Vâng, ông ấy là người bạn tốt nhất của em," Rebecca reo lên đầy thích thú. "Cô cũng quen ông ấy ạ?"

"Ồ, phải rồi; em biết đấy, ông ấy là ủy viên quản trị của những ngôi trường này và thường xuyên tới đây. Nhưng nếu cô để em 'giả định' thêm nữa, em sẽ kể hết cả bức thư mất và cô sẽ mất đi một sự bất ngờ thú vị đấy."

Chúng ta đã biết Rebecca nghĩ gì về cô Maxwell; còn cô giáo nhìn nhận học trò của mình ra sao có thể được hiểu qua lá thư dưới đây, được viết hai hoặc ba tháng sau đó.

Wareham, ngày 1 tháng 12

Cha thân yêu của con,—Như cha biết rõ, con không phải lúc nào cũng là người nhiệt tình với công việc giảng dạy. Nhiệm vụ nhồi nhét kiến thức vào những đứa trẻ tự mãn, kém cỏi thuộc cả hai giới này đôi khi làm con nản lòng. Chúng càng ngu ngốc, chúng càng ít nhận ra điều đó. Nếu chuyên môn của con là địa lý hay toán học, con tin mình sẽ cảm thấy đang đạt được điều gì đó, vì trong những môn ấy, sự chuyên cần và chăm chỉ tạo nên điều kỳ diệu; nhưng trong văn học Anh và tập làm văn, con khao khát những bộ óc, sự thấu cảm, trí tưởng tượng! Hết tháng này qua tháng khác, con miệt mài, mở hết con hàu này đến con hàu khác, nhưng hiếm khi tìm thấy một viên ngọc trai. Hãy tưởng tượng niềm vui của con học kỳ này khi, mà không cần chút nỗ lực tách vỏ dữ dội nào, con đã bắt gặp một viên ngọc quý hiếm; một viên ngọc đen, nhưng có bề mặt mịn như sa-tanh và ánh sáng tuyệt đẹp! Tên cô bé là Rebecca, và trông cô bé không khác Rebekah bên Giếng nước trong cuốn Kinh Thánh gia đình chúng ta; mái tóc và đôi mắt đen đến mức gợi liên tưởng đến dòng máu Ý hay Tây Ban Nha. Cô bé chẳng là ai cả. Tạo hóa chẳng ưu ái gì cô bé; cô bé chẳng có gia đình đáng kể, chẳng tiền bạc, chẳng học vấn xứng tầm, chưa từng có bất kỳ lợi thế nào; nhưng Mẹ Thiên nhiên đã nhảy vào khoảng trống đó và nói:—

"Đứa trẻ này ta sẽ nhận làm con;

Nó sẽ là của ta và ta sẽ biến nó

Thành một Quý cô của riêng ta."

Ôi Wordsworth đáng kính! Ông khiến chúng ta thấu hiểu biết bao! Và viên ngọc ấy thì chưa từng nghe nói về ông cho đến tận bây giờ! Thử nghĩ xem, đọc thơ Lucy cho cả lớp nghe, và khi con kết thúc, nhìn thấy đôi môi mười bốn tuổi run lên vì sung sướng, và đôi mắt ngập tràn những giọt lệ thấu hiểu!

Cha yêu quý đáng thương của con ơi! Cha cũng biết nỗi chán nản khi gieo những hạt giống tuyệt đẹp vào đất đá, vào cát, vào nước, và (đôi khi dường như là) vào bùn; khi biết rằng nếu có thứ gì đó mọc lên thì cũng chỉ là một cái cây còi cọc tội nghiệp nào đó. Hãy tưởng tượng niềm vui khi tìm thấy một tâm hồn thực thụ; khi gieo hạt vào mảnh đất ấm áp, màu mỡ đến mức người ta biết chắc rằng sẽ có lá, có hoa và có quả vào đúng thời điểm! Con ước mình không quá nóng vội và tham lam kết quả đến thế! Con không phù hợp làm giáo viên; không ai phù hợp nếu họ khinh thường sự ngu ngốc như con. . . . Viên ngọc ấy viết những vần thơ quê mùa nho nhỏ, đúng là thơ con cóc; nhưng bằng cách này hay cách khác, con bé luôn xoay xở đưa được một câu, một ý tưởng, một hình ảnh cho thấy rằng cô bé, hoàn toàn vô thức, đã nắm giữ được bí mật. . . . Tạm biệt cha; con sẽ đưa Rebecca về nhà với con vào một thứ Sáu nào đó, để cha và mẹ tự mình nhìn thấy cô bé.

Con gái yêu của cha,

Emily.