Kể từ sau khi Ngọc Dung qua đời, thời gian thấm thoắt thoi đưa. Hết thu ngô lại đến cấy lúa mì, gieo khoai tây rồi hái cải dầu. Ngọn núi mùa đông lạnh lẽo dần dần tỉnh giấc, theo những đợt gió xuân mà thay chiếc áo xanh mỏng manh. Năm 1972, năm đại hạn của cả nước, đã qua đi, mùa xuân năm 1973 đã đến với vùng núi Ám Lưu bên bờ hồ Liên Ngư.

Trong khoảng thời gian này, thế giới đã xảy ra biết bao sự kiện lớn. Các nhà lãnh đạo Trung - Mỹ bắt đầu tiếp xúc, bình thường hóa quan hệ ngoại giao Trung - Nhật. Các nhà ngoại giao ngược xuôi khắp toàn cầu. Nước này xảy ra chính biến, thành phố kia đưa ra dự báo động đất, góc nọ lại bùng nổ chiến sự, trên hòn đảo kia lại phát hiện ra những kỳ tích mới.

Trong số những thanh niên tri thức Thượng Hải đang cắm bản tại công xã hồ Liên Ngư cũng xảy ra những thay đổi lớn. Sau vụ thu hoạch mùa thu cho đến trước vụ cày cấy mùa xuân năm sau, huyện đã thành lập mới các đơn vị "công nghiệp Ngũ Tiểu" và lần lượt đi vào hoạt động, tuyển dụng công nhân. "Tóc Xoăn" Vương Liên Phát, người từ mùa hè đã luôn dò la tin tức tuyển dụng, nhờ vấn đề lý lịch của cha đã được giải quyết, nên thuận lợi được tuyển vào nhà máy nông cơ của huyện làm công nhân học việc. Cậu ta trở thành "người có phúc" thứ hai rời đội sau Đường Huệ Quyên. Tô Đạo Thành và Hoa Văn Văn ở Thượng Hải, Tiêu Vĩnh Xuyên nổi tiếng là "kẻ trộm" nên không được tuyển. Kha Bích Chu thì xuất thân gia đình không tốt, nhà máy không coi trọng. Tả Định Pháp còn công khai nói, bảo hắn đi nhà văn hóa huyện mà hắn còn chê bai, kén cá chọn canh, nên không tiến cử hắn. Trên danh nghĩa, nhà tập thể của bản ven hồ vẫn còn bốn thanh niên tri thức, nhưng thực tế, hai người đã ở Thượng Hải, Tiêu Vĩnh Xuyên thường xuyên đi ra ngoài, người ở lại bản hằng ngày chỉ còn duy nhất Kha Bích Chu. Nhà tập thể hữu danh vô thực, đã tan rã.

Tại núi Kính Tử nơi Đỗ Kiến Xuân đang cắm bản, tình hình cũng chẳng khá hơn bản ven hồ là bao. Nhà máy nông cơ, nhà máy phân lân, nhà máy xi măng và cục thương nghiệp trực thuộc huyện liên tiếp tuyển dụng công nhân bốn lần, trong một chốc đã lấy đi sáu thanh niên tri thức từ nhà tập thể núi Kính Tử. Tết vừa qua, lại có thêm một thanh niên tri thức chuyển điểm đến vùng nông thôn gần Mã An Sơn, An Huy, trong đội chỉ còn trơ trọi một mình Đỗ Kiến Xuân. Qua bốn lần tuyển dụng, dưới sự kiên trì của lão bí thư Châu Khải Toàn, Đỗ Kiến Xuân đều được tiến cử cả bốn lần, nhưng cả bốn lần đều bị cấp trên gạt xuống. Đỗ Kiến Xuân, người mỗi lần được tiến cử đều ôm ấp một tia hy vọng, trải qua bốn lần bị gạt, lòng đã nguội lạnh hoàn toàn.

Trước tình hình số lượng thanh niên tri thức ở các đội sau khi tuyển dụng chênh lệch nhau, đặc biệt là tình trạng cá biệt một đội chỉ còn một hai cô gái, huyện đã theo tinh thần văn bản của địa phương, hợp nhất các điểm thanh niên tri thức lân cận. Khi xuân về, thông báo được đưa xuống, yêu cầu Đỗ Kiến Xuân sáp nhập vào bản ven hồ thuộc đại đội Ám Lưu. Kể từ khi cha gặp chuyện, phải chịu đựng sự tàn phá, đả kích không thể tưởng tượng nổi và bốn lần bị gạt khỏi danh sách tuyển dụng, Đỗ Kiến Xuân trở nên lạnh lùng với mọi thứ. Cô rất lưu luyến lão bí thư Châu Khải Toàn ở núi Kính Tử, không nỡ rời xa bản làng thân quen, nhưng khi đội yêu cầu cô chuyển đến đại đội Ám Lưu, cô chẳng nói nửa lời, vẫn đến bản ven hồ. Vốn định dọn vào căn nhà tranh vách đất mà Kha Bích Chu và những người khác đang ở, thế nhưng khi đến báo danh, Tả Định Pháp béo như con lợn ỉn, khuôn mặt vuông vức đen sì trầm xuống, nhìn chằm chằm vào cô một lúc, giơ tay chỉ về phía xưởng bột cạnh bãi đất trũng bên ngoài cổng bản, bảo cô:

"Cô, đến ở trong cái xưởng bột kia! Đây là quyết định đã được chi bộ Đảng đại đội và Ủy ban Cách mạng nghiên cứu."

Đỗ Kiến Xuân liếc nhìn xưởng bột cạnh bãi đất trũng, không hỏi nửa lời, gánh lấy chăn màn đơn sơ và cái hòm rách nát, đi về phía xưởng bột.

Sự thay đổi đột ngột của số phận thường sẽ làm thay đổi tính cách của một người. Đỗ Kiến Xuân, một người con của gia đình "năm loại đỏ" nức tiếng, con gái của cán bộ cách mạng đi đến đâu cũng được hoan nghênh, bỗng chốc biến thành "đồ con chó" bị người đời khinh miệt. Nỗi đau thẳm sâu trong lòng cô không thể dùng ngôn từ để diễn tả; những kích động cô phải chịu đựng là điều mãi mãi không thể quên; sự hành hạ và khinh bỉ mà cô gặp phải cũng là điều mà một cô gái trẻ hai mươi lăm tuổi khó lòng chịu đựng nổi.

Đỗ Kiến Xuân vốn đơn thuần, thẳng thắn, thích là mở miệng ra nói "quác quác" với người khác, chưa bao giờ biết thế nào là lo lắng, bận tâm hay đau khổ, cũng chưa bao giờ nghĩ đến nghịch cảnh và vận rủi. Nhưng giờ đây, cô đã trở nên u sầu, cô độc, nhẫn nhục chịu đựng, cả buổi không nói một câu, đi đường cứ khép nép vai, cúi gằm mặt như tội phạm, không muốn chạm mặt những người quen và bạn bè cũ.

Cô đã thay đổi hoàn toàn, đừng nói đến vẻ mặt ánh mắt, ngay cả cân nặng, cô gái vốn khỏe khoắn, chắc nịch, nặng hơn một trăm ba mươi cân giờ đây chỉ còn da bọc xương. Lúc rời núi Kính Tử, đội có sắm một chiếc cân mới, Đỗ Kiến Xuân đứng lên thử, chỉ còn đúng chín mươi hai cân!

Đến bản ven hồ, cảnh ngộ của cô càng thảm hại hơn. Chẳng hiểu vì lý do gì, cô đi vào bản, không một ai để ý đến cô, không một ai nói chuyện với cô. Mỗi ngày ra đồng làm việc, đội trưởng luôn cử cô một mình đi gùi tro lên ruộng ngô. Bất kể là phụ nữ chọn giống, làm cỏ hay trồng ngô, cô đều không được đi, chỉ có thể ngày qua ngày gùi từng gùi phân tro từ trên dốc xuống những thửa ruộng ngô xa gần. Người khác làm việc theo đội, không ai bị định mức, nhưng Tả Định Pháp đã quy định cho cô, cách ba dặm, mỗi ngày cô phải gùi chín gùi; cách chừng hai dặm, mỗi ngày cô phải gùi mười bốn gùi; cách chừng một dặm, mỗi ngày cô phải gùi hai mươi lăm gùi. Hoàn thành định mức này, cô mới có thể nhận được công điểm của một ngày lao động. Lúc đầu, Đỗ Kiến Xuân bướng bỉnh vẫn còn phẫn uất nghĩ: Hừ, các người muốn dùng lao động khổ sai để khuất phục tôi à, không xong đâu! Tôi nhất định phải làm cho ra trò để các người xem. Nhưng chỉ vài ngày, Đỗ Kiến Xuân đã thở hổn hển, mồ hôi lạnh vã ra như hạt đỗ, tan tầm về đến nơi, cô mệt đến mức toàn thân ê ẩm, đau nhức, nằm vật xuống giường, trằn trọc mãi không sao ngủ được. Nghĩ mà xem, dù không làm việc, bắt một cô gái đi không tay không chân mấy chục dặm đường cũng đủ làm cô kiệt sức, chứ đừng nói đến việc cô còn phải gùi đầy một gùi tro nặng, còng lưng mà đi.

Lê cái thân xác mệt mỏi rã rời, Đỗ Kiến Xuân về đến xưởng bột, thấy căn nhà gió lùa, dột nát lạnh lẽo, không một chén nước nóng để uống, không một bát cơm nóng để ăn, lại còn phải tự nhóm lửa nấu cơm, lòng cô chợt dâng lên một nỗi tuyệt vọng, dựa vào tường, đôi chân mềm nhũn, ngã quỵ xuống đất.

Xưởng bột này đã sớm bị bản ven hồ bỏ hoang. Những bức tường đất bốn bề chằng chịt vết nứt, cỏ trên mái cũng đã mục nát đen sì, cứ hễ mưa là nước chảy vào lênh láng tạo thành những vũng lầy. Những khi gió lớn, xà nhà và khung nhà rung lên bần bật, kêu "kẽo kẹt". Cửa của xưởng bột được làm bằng tre tám tháng chẻ đôi đan lại, hai mặt trát phân bò, buộc chặt vào cây tre nứa bằng lạt tre, ngay cả then cài cũng không có, đừng nói đến khóa. Cũng may Đỗ Kiến Xuân từ nhỏ đã gan dạ, cô tìm về một cái đòn gánh to ở trên dốc, ban đêm dùng nó chặn cửa đi ngủ. Trong xưởng bột ngoài cái khung cối xay, chẳng có gì cả. Đỗ Kiến Xuân không biết xây bếp, chỉ đành ra lò gạch nhặt vài viên gạch về, xếp lại để đốt củi. Ngày phiên chợ, trên đường đi làm về, cô chặt ít củi mang về để nấu cơm. Cái lần Bạch Ma Bì đến lục soát đồ đạc của cô, hắn đã đập nát, xé rách hết tất cả mọi thứ. Trong nhà không ai có thể gửi tiền cho cô, thứ cô mặc trên người, thứ cô trải giường đắp chăn, thứ cất trong hòm rách, tất cả đều là những mảnh vá chồng lên nhau. Thông thường, cuộc sống của thanh niên tri thức được sắp xếp ổn thỏa hơn một chút, có gia đình tiếp tế, có thể sống tốt hơn xã viên trong bản một chút. Nhưng Đỗ Kiến Xuân lúc này, cuộc sống còn túng thiếu, nghèo nàn hơn cả gia đình nghèo nhất trong bản.

Cô cứ thế sống trong xưởng bột ở bản ven hồ, không niềm vui, không hơi ấm, ngay cả cuộc sống đủ ăn đủ mặc cũng cảm thấy rất khó khăn.

Trong tình cảnh này, ngày tháng trôi qua đặc biệt chậm chạp như sên bò, mỗi ngày đều như đang nuốt thuốc đắng khó chịu. Cô thèm khát biết bao người đến quan tâm, an ủi! Đỗ Kiến Xuân hay mơ mộng, dù phải chịu đựng những ngày tháng khổ sở thế này, vẫn giữ một chút hy vọng. Cô mong chờ, có một ngày sau khi tan làm, trở về xưởng bột, cơm canh đã được nấu nóng hổi, trong nhà đốt một đống lửa, sưởi ấm áp, một người thấu hiểu cho cô nở nụ cười đón chờ cô. Thế thì cô sẽ hạnh phúc biết bao! Cô chắc chắn sẽ yêu người đó, vì anh ấy đã chìa bàn tay giúp đỡ cô trong cơn hoạn nạn. Nhưng mỗi ngày đi làm về, chờ đợi cô, vẫn là căn nhà vắng lặng thê lương, đêm đen đơn độc và dài đằng đẵng. Đỗ Kiến Xuân chỉ cảm thấy mình đến bản ven hồ đã rất lâu rồi, nhưng đếm đầu ngón tay tính lại, mới chỉ hơn ba tuần, thậm chí còn chưa đầy một tháng. Phải sống ở đây một năm, hai năm, thậm chí ba năm, năm năm, phải làm sao đây?

Mùa xuân năm bảy mươi ba, hoàn toàn khác biệt với năm bảy mươi hai. Sau tiết Thanh Minh, mưa rất nhiều. Chỉ cần yên tĩnh lại, là có thể nghe thấy tiếng mưa đơn điệu tẻ nhạt, "rào rào rào" rơi xuống, rơi trên lá cây, rơi trên ngọn cỏ. Trong con mương cạnh xưởng bột, nước từ sườn núi chảy về suốt ngày đêm không ngừng "gù gù gù". Bãi đất trũng không xa xưởng bột, những năm trước ít nhiều cũng trồng được ít mạ, nhưng năm nay nước đọng quá sâu, người không xuống nổi, đến cuối xuân rồi, vẫn chưa cày lật đất.

Ánh rạng đông, ráng chiều, tiếng suối chảy róc rách, phong cảnh hồ hùng vĩ tươi đẹp, những thung lũng sâu thẳm độc đáo. Xung quanh bản ven hồ, vẫn có khá nhiều cảnh đẹp tự nhiên, nhưng tất cả những điều này trong mắt Đỗ Kiến Xuân đều phủ lên một lớp màu xám xịt. Hai hàng lông mày nhạt màu của cô luôn chau lại thành hai cục đầy vẻ thê lương. Đôi mắt sáng vốn có thể nhìn thấu linh hồn người khác, giờ đây trở nên đờ đẫn vô hồn. Nỗi nhục nhã sâu sắc và sự phẫn uất dồn nén lâu ngày đang gặm nhấm trái tim, nuốt chửng linh hồn cô.

Ngày hôm đó, lúc tan làm trời lại lất phất mưa, trên con đường núi lầy lội, mỗi bước đi đều dính chân. Đỗ Kiến Xuân đang gùi gùi tro cuối cùng, cô sợ mưa làm ướt quần áo, không còn bộ nào khác để thay, nên rảo bước nhanh hơn, đổ phân tro đi, vội vàng chạy về phía xưởng bột ở bãi đất trũng trước cổng bản. Người vội tâm loạn, dưới chân trượt một cái, cô ngã chúi về phía trước, quần áo dính đầy bùn đất. Đến mức này cô cũng nản lòng, dứt khoát giảm tốc độ bước đi chậm rãi.

Đợi cô về đến xưởng bột, toàn thân vừa ướt vừa dính bùn, chẳng khác nào một kẻ ăn mày. Nhìn bộ quần áo hôm qua bị mưa ướt đã giặt vẫn chưa khô hẳn, cô vội vàng nhóm một đống lửa, sấy khô quần áo, thay bộ đồ lấm lem bùn đất trên người ra. Mưa càng lúc càng lớn, trong xưởng bột có hơn mười chỗ bị dột, hoàn toàn không thể giặt quần áo. Trời sắp tối, trong xưởng bột không có điện, Đỗ Kiến Xuân lại không có tiền mua nến và dầu hỏa, cô hâm nóng chút cơm nguội, ăn cùng với dưa cải muối chua, ăn qua loa hai bát, rồi dứt khoát cởi quần áo, leo lên giường nằm xuống.

Trời tối mịt, trong xưởng bột không nhìn thấy cả ngón tay mình. Gió lắc lư căn nhà tranh tồi tàn đổ nát, mưa càng lúc càng lớn, nước trong con mương chảy càng nhanh, tiếng mưa "xào xạc xào xạc" cứ rót vào tai người. Trong phòng, tiếng dột "tí tách tí tách" nghe thật rõ ràng. Hơn mười vũng nước đọng đang không ngừng mở rộng diện tích. Tấm đệm, ga trải giường, chăn đắp chắp vá đầy rẫy, được khâu vá tạm bợ của Đỗ Kiến Xuân đều lạnh lẽo ẩm ướt. Cái chỗ quỷ quái này địa thế quá thấp, ngày nắng ráo trong nhà cũng rất ẩm ướt, chưa nói đến những ngày mưa dầm dề.

Cũng may Đỗ Kiến Xuân đã dần quen với cuộc sống như thế này, thêm vào đó là một ngày dài gùi tro, xương bả vai, xương sườn, đùi, thắt lưng và cánh tay cô đều đau nhức không chịu nổi, toàn thân rã rời, đầu vừa chạm gối, nhắm chặt mắt lại, liền ngủ thiếp đi.

Trong những ngày tháng như vậy, cô không suy nghĩ sao? Cô suy nghĩ chứ, cô suy nghĩ quá nhiều, cứ tiếp tục nghĩ như vậy, người không phát điên thì cũng tuyệt vọng. Cô sợ mình cứ suy nghĩ theo hướng đó, cô sợ mình nghĩ mãi rồi sẽ gào khóc thảm thiết. Cô cố hết sức kìm nén bản thân, không suy nghĩ theo hướng đó. Ngày mai cô còn phải gùi tro đấy, nghĩ nhiều quá, cả đêm ngủ không ngon, ngày mai không chỉ nhức đầu hoa mắt, mà còn mệt mỏi rã rời, thì còn gùi nổi tro nữa không? Biết rõ lao động như vậy là một sự trừng phạt, cô cũng phải đi làm mỗi ngày thôi! Không làm, mùa thu lấy đâu ra lương thực? Lấy đâu ra tiền công? Đỗ Kiến Xuân cố ý làm tê liệt dây thần kinh của mình, vật lộn sống sót trong môi trường gian khổ mà người thường khó có thể chịu đựng nổi.

Nhưng đêm nay, cô lại trằn trọc không ngủ được. Mưa quá lớn, tiếng sấm "ầm ầm" như thùng dầu lớn lăn trên đá, đinh tai nhức óc. Gió gắt mưa cuồng, xà nhà, cột nhà, rui nhà của xưởng bột đều rung lắc, kêu "kẽo kẹt". Tia chớp rạch ngang trời thi thoảng xuyên qua khe hở vách đất, sáng loáng rồi vụt tắt. Nước trong con mương như đàn ngựa phi nước đại, "ầm ầm" va đập vào cỏ nước và gai góc hai bên bờ mương, như thể muốn lật cả chiếc cầu đá nhỏ trên mương cuốn đi vậy.

Đỗ Kiến Xuân bị một tiếng sét nổ sát móng nhà làm bừng tỉnh, cô cảm thấy mình như đang ngồi trên một con tàu chiến đấu với gió bão, cả cái xưởng bột đang chao đảo. Cô kinh hãi ngồi dậy, sợ hãi nhìn quanh xưởng bột đen ngòm như đáy nồi. Gió thổi qua khe hở vách đất, qua phía tường hồi, làm chiếc màn rách của cô bay phần phật. Đúng lúc đó, một tia chớp chói mắt lóe lên, Đỗ Kiến Xuân kinh hoàng phát hiện ra, nước dột trong nhà đã lan thành những vũng lớn, nếu mưa còn rơi lớn hơn nữa, chẳng phải túi gạo, lúa mì của cô sẽ bị ướt hết sao. Thế này thì biết làm sao đây?

Đầu óc Đỗ Kiến Xuân ong ong, khuôn mặt nhăn lại một cục, đờ đẫn ngồi bất động. Bỗng nhiên, cô nghe thấy có tiếng động lạ ở cửa xưởng bột, dường như là tiếng bước chân đi ủng cao su. Tim Đỗ Kiến Xuân treo lên tận cổ họng, nín thở lắng nghe, trong đầu thầm nghĩ: Đêm hôm khuya khoắt, gió gắt mưa lớn, người nào lại đến đây chứ? Cô đang định mở to giọng quát lớn, cánh cửa tre trát phân bò lay động một chút, nghe ra, dường như có một người bên ngoài đang đẩy nó.

Đỗ Kiến Xuân lập tức hiểu ra, đây là kẻ gian. Nhân lúc cô là con gái sống một mình trong xưởng bột, không có ý tốt đây mà! Đỗ Kiến Xuân giận dữ trào dâng, tức giận đến mức chân tay run rẩy. Cô lập tức hạ quyết tâm, được, tôi đang ở trong hoàn cảnh gian khổ thế này, anh còn dám đến bắt nạt người. Hừ, anh tính sai rồi! Vừa nghĩ, Đỗ Kiến Xuân mò mẫm mặc quần áo, rón rén bước xuống giường, lặng lẽ ẩn nấp vào sau cửa, giơ tay phải, nắm chặt cái đòn gánh to chặn cửa.

Người bên ngoài đẩy không mở cửa, lại có động tác mới. Đỗ Kiến Xuân chỉ nghe thấy tiếng "xèn xẹt" của dao cắt nan tre. Không mất mấy đường dao, những nan tre buộc trên cây tre nứa đều bị cắt đứt. Đến thế này, cánh cửa tre đan bằng tre tám tháng ở cả hai bên đều không có chỗ tựa, dù sau cửa có chặn đòn gánh cũng vô ích.

Đỗ Kiến Xuân nắm chặt cái đòn gánh chặn cửa giơ lên, người sát vào vách đất, mắt không chớp nhìn chằm chằm vào cửa.

Cửa tre bị đẩy mạnh một cái, "bộp" một tiếng, đổ xuống căn nhà đầy nước dột, cùng lúc đó, gió cuốn mưa gào thét tràn vào, một bóng đen theo gió mưa nhào vào xưởng bột như sói đói.

Đỗ Kiến Xuân nhanh mắt nhanh tay, cái đòn gánh giơ cao, dồn hết sức lực toàn thân đánh mạnh vào người bóng đen.

"Bốp!" một tiếng, đòn gánh to đánh vào lưng bóng đen mặc áo mưa, phát ra tiếng kêu giòn tan. Bóng đen "ối ối" kêu quái dị hai tiếng, nhanh chóng quay người, chạy khỏi xưởng bột. Đỗ Kiến Xuân vung cái đòn gánh thứ hai, nhưng đánh hụt. Cô nghe ra từ giọng kêu quái dị đó, người đến chính là chủ nhiệm đại đội Tả Định Pháp, càng giận sôi máu, tay nắm chặt đòn gánh, hét lên ngoài cửa:

"Đồ súc sinh, ngươi dám đến, ngươi còn đến lần nữa ta đánh chết ngươi..."

Giọng nói sắc lẹm run rẩy vì tức giận của Đỗ Kiến Xuân bị nhấn chìm trong gió bão mưa sa. Đứng chắn gió ở cửa mười phút đồng hồ, xác định Tả Định Pháp lòng dạ hiểm độc không dám quay lại nữa, Đỗ Kiến Xuân mới khó nhọc nối những nan tre bị cắt đứt lại, dựng cánh cửa tre lên buộc chặt, vẫn dùng đòn gánh to chặn lại, hai tay bám vào bức tường đất bong tróc, cúi đầu khóc không thành tiếng.

Khi ở trong cơn căng thẳng, thịnh nộ, Đỗ Kiến Xuân chỉ nghĩ đến việc đối phó với kẻ ác. Nhưng khi mọi chuyện qua đi, ngẫm lại, cô mới cảm thấy mình đơn độc, không nơi nương tựa, lại đáng thương biết bao nhiêu. Đầu cô vùi vào vòng tay đan chéo, khóc đến kiệt sức, choáng váng. Tiếng khóc của cô đau lòng đến thế, bi thương đến thế, xé lòng đến thế, nhưng trong xưởng bột ở bãi đất trũng đêm gió mưa này, có ai nghe thấy đây?

Cô loạng choạng rời khỏi vách tường, lảo đảo ngã xuống giường. Gân cốt toàn thân cô đau như sắp rời ra, lao động chân tay quá nặng nhọc, môi trường sống quá lạnh lẽo ẩm ướt, khiến mỗi đốt xương cô như sắp gãy rời vặn xoắn. Thể xác cô phải chịu đựng sự hành hạ, tàn phá, tâm hồn cô cũng đang phải chịu sự nhục nhã và đả kích. Cô cảm thấy trái tim mình như bị vuốt nhọn của quỷ dữ xé nát đau đớn. Cô gào khóc, nhưng không còn nước mắt, sống lưng, bờ vai cô rung lên, nhưng không còn sức lực. Đồng hành với cô chỉ là cái hòm rách, quần áo rách, màn rách và chăn đệm, còn có chút lương thực để sống qua ngày và bát đũa, bếp gạch như kẻ ăn mày. Ồ, còn có chiếc gùi tre để cải tạo tư tưởng, cái cuốc mẻ và chiếc liềm gãy cán. Chẳng còn gì khác bên cạnh cô nữa. Chẳng lẽ cô rời xa quê hương, kiên quyết từ bỏ điều kiện được ở lại thành phố, lao mình vào phong trào lên núi xuống nông thôn sôi nổi, điều cô hy vọng nhận được lại chính là cuộc sống thế này ư? Cô đã phạm tội gì? Cô đã làm chuyện xấu xa gì? Tại sao cô phải chịu đựng những khổ nạn và cuộc sống không phải kiếp người này chứ?

Đỗ Kiến Xuân khóc một lúc, lại cởi quần áo lên giường, chui vào chăn. Mi mắt cô như treo quả cân, trái tim và thân xác chịu đầy thương tích đều cảm thấy nặng trĩu tê liệt, cô cảm thấy mình như rơi xuống nước, đang chìm dần, chìm dần... Cô lại bị cơn buồn ngủ khuất phục.

Hãy nghĩ cho cô ấy đi, cô gái hai mươi lăm tuổi, làm công việc mà ngay cả đàn ông vạm vỡ cũng khó đảm đương nổi. Thế mà cô mỗi ngày lại chỉ ăn cơm độn ngô, dưa cải muối chua. Cái vò muối dưa, vẫn là xã viên đại đội núi Kính Tử có lòng tốt gửi cho cô. Nếu không, ngay cả dưa cải cô cũng không được ăn. Chỉ riêng cuộc sống thanh bần gian khổ thế này thôi cũng đã đủ hành hạ người ta rồi. Thế mà cô còn phải chịu đựng đủ loại áp chế và kích động, sao cô có thể không gục ngã cơ chứ? Đêm nào cô lại chẳng rên rỉ khóc than trong cơn mơ màng?

Gió thổi càng lúc càng mạnh, như muốn hất văng mái cỏ của xưởng bột. Mưa không những không như mọi khi, trút xuống một trận rồi dần dần giảm bớt thế lực, trái lại, qua nửa đêm, mưa càng trút xuống dữ dội hơn.

Đỗ Kiến Xuân mở mắt lần thứ hai, là vì bị lạnh. Cô nằm trên giường, chỉ cảm thấy cái lạnh thấu xương thấu thịt, cuộn chặt chăn, thân thể vẫn run bần bật. Cuối cùng, sự kích thích của cái lạnh đã xua tan cơn buồn ngủ, cô xoay người ngồi dậy, một luồng gió tạt thẳng vào mặt làm cô rùng mình, nổi da gà khắp người. Gió đâu mà lớn thế này? Xưởng bột có tàn tạ thì cũng hơn là không che chắn ở chốn hoang dã, tại sao gió này còn lớn hơn trên đỉnh núi? Đỗ Kiến Xuân ngước mắt nhìn lên, tim cô thắt lại, nguy rồi, mái nhà xưởng bột đã bị hất bay một nửa, gió mưa không hề bị cản trở trút thẳng vào trong nhà. Đỗ Kiến Xuân đưa tay sờ thử, tấm màn che giường cũng bị gió thổi bay sang một bên. Chả trách nằm lại lạnh thế! Ôi, làm sao thế này, hạt mưa rơi vào trong nhà, lại như rơi vào trong hồ, âm thanh "bộp bộp", Đỗ Kiến Xuân thò tay xuống mép giường sờ thử, chạm phải nước đọng đã suýt tràn đến mép giường. Cô vừa kinh vừa sợ, tóc dựng đứng lên cả, tim đập thình thịch, một ý nghĩ khủng khiếp ùa vào đầu, nước đã tràn vào xưởng bột, ở lại đây thêm nữa, chỉ có đường chết! Nước không cuốn cô đi, thì xưởng bột đổ xuống cũng sẽ đè chết cô!

Cô cảm thấy một trận kinh hãi, không kịp suy nghĩ nhiều, không kịp mặc quần áo xách đồ, "vút" một cái đứng dậy trên giường, tiện tay chộp lấy cái quần dài đầu giường, phân biệt hướng một chút, "bõm" một tiếng nhảy xuống dòng nước ngập quá đầu gối, "ào ào ào" giẫm nước chạy vọt ra khỏi xưởng bột, lao về phía dốc Tùng Sam có địa thế cao hơn.

Gió xoáy tạt thẳng vào mặt, cô hoàn toàn không có cảm giác; nước mưa nhanh chóng làm ướt sũng thân thể chỉ mặc chiếc áo lót và quần đùi, cô không hề cảm thấy lạnh. Trong đầu cô chỉ có một ý nghĩ, chạy nhanh, chạy nhanh lên, chạy lên dốc Tùng Sam, rời khỏi vùng nước này. Cứ như phía sau có con sói dữ đang đuổi theo cô vậy.

Đợi cô chạy lên dốc Tùng Sam địa thế cao, cảm thấy dưới chân đã là đất bùn, không còn nước đọng nữa, cô mới thở phào một hơi, quay đầu lại, nhìn về hướng xưởng bột nơi mình ở.

Đêm đen dài dằng dặc kinh hoàng đã qua đi, ánh rạng đông đã khiến người ta hơi có thể nhìn thấy một chút bóng dáng núi mờ mờ ảo ảo. Xuyên qua màn mưa bị gió thổi xiên vẹo, trước mắt Đỗ Kiến Xuân là một biển nước mênh mông. Bãi đất trũng thường ngày đọng nước đã không thấy đâu, xưởng bột cạnh bãi đất trũng, đến một chút dấu vết cũng không tìm thấy. Trên những làn sóng nước chao đảo, chỉ lờ mờ nhìn thấy mấy cành cây cổ thụ và những tấm gỗ, bó cỏ đang trôi nổi.

Gió vẫn lồng lộng, mưa vẫn trút xuống dữ dội. Núi rừng, rừng cây, thôn bản đều bị bao phủ trong hơi nước mưa dày đặc. Những hạt mưa to hơn hạt đậu tằm, rơi vào mặt Đỗ Kiến Xuân, đau nhức nhối. Cây cối lá cỏ trong gió mưa lay động run rẩy, nghiêng ngả về một bên.

Đỗ Kiến Xuân trơ trọi một mình, đứng sững trên dốc Tùng Sam. Cô mặc một chiếc áo lót không cổ không tay, một chiếc quần đùi trắng, trên làn da trần trụi chảy đầy nước mưa lấp lánh, mái tóc rối bời ướt nhẹp, chân trần, trong tay còn nắm chặt cái quần dài. Gương mặt cô tiều tụy không chịu nổi, lạnh đến mức toàn thân nổi đầy da gà, môi tím tái, quầng mắt thâm đen, nếu lúc này có người qua đường bất chợt nhìn thấy cô, chắc chắn sẽ tưởng là con ma đói hồn hoang trên dốc.

Lúc này, cô nên đi đâu đây? Đúng rồi, trên dốc Tùng Sam có một cái lều nhỏ hình tam giác, đó là mỗi năm mùa thu, khi lúa ở ruộng nước trước cổng bản và ngô trên dốc chín, cử xã viên trực trông coi quả chín, đi đến đó không quá vài chục bước chân, bây giờ vẫn còn nhìn rõ cái chóp nhọn lợp mái tranh kia. Ở đó mặc quần dài vào, tránh gió mưa, trốn đến sáng vẫn có thể được. Nhìn trời, cách trời sáng cũng chỉ còn nửa tiếng nữa thôi.

Đỗ Kiến Xuân tứ chi run rẩy, nhấc những bước nặng nề, đi về phía cái lều nhỏ hình tam giác. Chỉ đi được ba bước, cô liền đứng sững lại như bị điện giật. Một ý nghĩ rõ ràng, kinh người bỗng trào dâng trong tâm trí: Mình đã rơi vào bước đường cùng thế này, còn sống làm gì nữa? Đúng vậy, mình đến lều nhỏ hình tam giác tránh mưa, đợi trời sáng hẳn, mình phải làm sao đây? Đi tìm tổ chức ư, Tả Định Pháp là loại cầm thú đội lốt người như vậy, không tìm hắn còn bị bức hại, tìm hắn chẳng phải là tự mình nhảy vào bẫy sao! Đi tìm xã viên bản ven hồ ư, họ ngày thường cũng không thèm đếm xỉa đến mình, nhìn thấy bộ dạng này của mình, sẽ thế nào đây? Đi núi Kính Tử tìm lão bí thư và bần nông trung nông ư, họ có thể cưu mang mình lâu dài được không? Đi nhà tập thể tìm Kha Bích Chu ư, anh ấy có thể sẽ rất tốt với mình, nhưng mình đã chẳng còn gì nữa, tối ngủ bằng gì, mỗi ngày ăn ba bữa bằng gì?

Trong cổ họng Đỗ Kiến Xuân như bị nhét một cục tuyết, toàn bộ trái tim đều lạnh ngắt. Tứ chi cô lạnh đến cứng đờ, toàn thân cô lạnh đến mức mỗi lỗ chân lông đều thấm đẫm cái lạnh, trái tim cô lại càng lạnh đến tuyệt vọng.

Nếu nói mỗi người ít nhiều đều có quan niệm về tài sản, thì Đỗ Kiến Xuân lúc này chẳng còn vướng bận gì nữa. Cô trên đời này, còn có gì để lưu luyến không nỡ rời xa đâu. Bố mẹ vẫn bặt vô âm tín, em gái Đỗ Kiến Tân Tết đến có gửi lá thư thứ hai, nói nó vẫn còn trong đội lao cải, Đỗ Kiến Thắng đang làm việc ở Thượng Hải, sợ đứa em gái cắm bản đến xin tiền, thư Đỗ Kiến Xuân gửi đến, một chữ cũng không hồi âm. Bản thân cô, lại đang sống cuộc sống không thể chịu đựng nổi như thế này, tại sao cô nhất định phải sống tiếp làm gì? Sống như thế này, rốt cuộc có ý nghĩa gì chứ? Chính trị bị kỳ thị, tư tưởng bị áp chế, cuộc sống bị hạn chế, lao động bị bức hại, chẳng lẽ đây là mục đích cô, Đỗ Kiến Xuân, sống trên đời sao!? Không, sống như thế này, còn chẳng bằng con bò cày ruộng! Bò lao động một ngày, còn có bát cỏ ăn, còn có thể được con người quan tâm, chăm sóc, còn mình thì sao?

Trên đỉnh núi xa xăm kéo lên một tia chớp như thanh kiếm, theo sau đó, tiếng sấm rung chuyển núi non, rền vang như xẻ đôi ngọn núi lớn. Đỗ Kiến Xuân ngẩn người một lát, dứt khoát vung hai tay, đi về phía cây bồ kết không xa. Hai mắt cô sáng rực, khôi phục lại chút thần thái trước kia. Đỗ Kiến Xuân một khi đã hạ quyết tâm thì phải đi làm ngay, dù là đi chết, vẫn là cái tính cách dứt khoát như vậy. Cô nghĩ, vẫn là nhanh lên, càng nhanh càng tốt, đợi trời sáng hẳn, ngược lại không có cơ hội làm chuyện này nữa.

Cây bồ kết tròn trịa như cái nắp trên dốc Tùng Sam, là cây duy nhất tách khỏi những rừng thông sam trên dốc mà mọc riêng ra một bên sườn dốc. Người bản ven hồ bảo vệ cây bồ kết này, là để hàng năm hái đầy cây quả bồ kết, dùng để gội đầu, giặt bao tải, giặt quần áo vải thô. Ai ngờ được, Đỗ Kiến Xuân lại nhắm trúng cây cổ thụ cành lá xum xuê này để tự kết liễu đời mình.

Cô không màng phủi đi nước mưa đầy mặt, sải bước đi đến dưới cây bồ kết, nhìn trúng một cành ngang mọc ra, đủ chịu được trọng lượng của mình, liền nghiến chặt răng, hai tay dùng sức xé cái quần dài trong tay.

Đợi cô xé cái quần dài thành dải, bện thành một sợi dây vải, thắt thành một vòng tròn, móc lên cành ngang, tay kéo kéo thử, cảm thấy chắc chắn, đáng tin cậy rồi, cô đứng dưới vòng dây đó, từ từ quay người lại, vừa đưa tay phủi nước mưa trên trán, vừa vuốt lại mái tóc rối bời bên tai, mở mắt nhìn phong cảnh xung quanh.

Trong ánh rạng đông mờ ảo, màn mưa hòa quyện cùng làn sương lạnh. Trên cánh đồng lúa trước cổng bản, một mảng lớn sóng nước phản chiếu ánh sáng màu xanh đậm. Núi non, cây cối, xung quanh bản ven hồ, một mảnh lạnh lẽo, không một bóng người. Đỗ Kiến Xuân nhìn phong cảnh mưa rơi này, lòng chỉ cảm thấy hoang mang sợ hãi, bồn chồn không yên, cái gì đó đang khoét da thịt cô, như thể một nắm bông, chặn ngang cổ họng, cô cảm thấy hỗn loạn đan xen, thần kinh chấn động, nghẹt thở không chịu nổi, đỉnh đầu như có hàng vạn cây kim thép, đâm mạnh vào cô, cô run rẩy, chao đảo sắp ngã. Trời ơi, núi ơi, đất ơi, nước ơi, tất cả như lật nhào lên, đổ ập xuống cô. Cô vội vàng tránh né nắm chặt hai tay, liên tiếp lùi lại vài bước, trong đầu ong ong, một mảnh trống rỗng. Bỗng chốc, cô như tỉnh lại từ sự chao đảo ong ong, toát ra một luồng đam mê cuồng nhiệt, cô làm theo ý định đã định sẵn, như thể muốn thoát khỏi sự ràng buộc, dồn hết sức lực toàn thân, nhảy lên. Hai tay cô nắm lấy cành ngang, nhanh chóng đưa cổ mình vào vòng dây.

Khoảnh khắc này, cô hôn mê, co giật run rẩy, nhưng chỉ do dự một cái chớp mắt, cô liền buông thõng hai tay đầy mệt mỏi, cổ cứng đờ trong vòng dây thắt thành hình bầu dục.

Ngay trong khoảnh khắc cấp bách này, đôi chân buông thõng lìa khỏi mặt đất của cô đã được một đôi tay mạnh mẽ ôm chặt.

Đỗ Kiến Xuân kinh hãi phát ra một tiếng hét sắc lẹm thê lương...