Qua tiết Hàn Lộ, để kịp đốt hết đống gạch ngói đã đóng khuôn trước khi sương muối phủ trắng, lò gạch được tăng cường thêm nhân lực. Kha Bích Chu cũng được điều đến làm phụ việc cho thợ lò Nguyễn Đình Khuê.

Công việc thợ phụ lò gạch chủ yếu là trộn than, tuân lệnh thợ cả mà thông lò, tiếp than, đến khi đóng lò thì gánh nước tưới lò. Việc không quá nặng nhọc, nhưng lại chẳng thể rời khỏi lò, ngày đêm đều phải túc trực bên cạnh, ban đêm còn phải ngủ trong cái lán cỏ dựng cạnh lò gạch. Thế nên rất vất vả.

Một mẻ gạch đốt xong, Nguyễn Đình Khuê bảo Kha Bích Chu về nhà tập thể nghỉ ngơi cho tốt, đợi sau khi dỡ lò, nạp lại phôi gạch mới vào, lại phải làm liền một mạch mấy ngày nữa.

Đã tròn một tuần không về nhà tập thể, Kha Bích Chu rời bãi gạch, rảo bước đi về phía trại ven hồ. Đang là buổi chiều, nắng thu sáng rực rỡ, gió thu nhè nhẹ thoảng đưa hương hoa cúc dại từng đợt. Kha Bích Chu thầm nghĩ một cách sảng khoái, về đến nhà tập thể, giặt sạch đống quần áo bẩn, được nghỉ ngơi thoải mái hai ba ngày, còn gì sung sướng bằng.

Bước vào ký túc xá nam, Kha Bích Chu vội vàng đi lấy đống quần áo bẩn đã thay ra những ngày trước. Lạ thay, đống quần áo bẩn để trên giá chân giường đều không cánh mà bay, cái chậu dưới gầm giường cũng biến mất. Còn trên giường thì lại trở nên mới tinh. Chiếc chiếu cói anh từng trải đã được cuộn lại, thay vào đó là đệm, ga trải giường mới, chăn màn đều được giặt giũ sạch bong. Đầu giường chỗ gối nằm còn đặt một chiếc áo len màu đen. Kha Bích Chu nhớ ra đây là chiếc áo Đỗ Kiến Xuân đan mấy hôm trước, anh giũ ra xem, áo đan kiểu nam giới, cổ bẻ, họa tiết dây leo lá cách điệu, trông rất mới lạ đẹp mắt, kích cỡ gần tương đương với chiếc áo cũ của anh. Trong lòng anh hiểu ra tất cả, mọi chuyện đều là Đỗ Kiến Xuân làm.

"Đây là anh nhờ Đỗ Kiến Xuân đan à?" Tiêu Vĩnh Xuyên, người đang nằm nghỉ buổi chiều trên giường, thò đầu ra hỏi, "Đan đẹp thật! Kha Bích Chu, anh có phúc lắm đấy, Đỗ Kiến Xuân giúp anh giặt hết cả màn lẫn chăn rồi. Lúc nãy cô ấy cũng gom cả đống quần áo bẩn trên giá giường anh mang đi giặt rồi."

Kha Bích Chu vừa cảm động lại vừa bất an, anh quay mặt sang hỏi: "Cô ấy mấy ngày nay không đi làm sao?"

"Việc của lao động nữ ở trại ven hồ làm xong hết cả rồi. Cải dầu, lúa mì, đậu hà lan, đậu tằm, những thứ cần tranh thủ trồng thì đều đã gieo xong. Trồng khoai tây thì chưa đến lúc, phải đợi thêm mười ngày nửa tháng nữa, đội cho chị em nghỉ mấy hôm đấy." Tiêu Vĩnh Xuyên ngưỡng mộ nói, "Nói đi nói lại, phụ nữ vẫn sướng hơn đàn ông. Mấy ngày nay tôi đi tham gia thu hoạch lúa vụ sau, thực sự mệt đứt hơi, về đến nơi chỉ muốn đổ ập xuống giường."

"Cũng phải chú ý kết hợp lao động với nghỉ ngơi, làm việc vừa sức, anh bảo có đúng không?" Kha Bích Chu đáp lại một câu, rồi bước ra khỏi ký túc xá nam. Thấy cửa phòng Đỗ Kiến Xuân đang đóng, anh quyết định đến chỗ cầu đá nhỏ cạnh mương nước. Đỗ Kiến Xuân đang giặt quần áo cho anh, anh cảm thấy trong lòng rất áy náy.

Chỗ giặt quần áo ở trại ven hồ có hai nơi, một là cạnh con suối dưới chân dốc phía sau, một là ở ngay bên cạnh con mương chỗ cầu đá nhỏ ở bãi trước cửa. Thông thường mà nói, chỗ chân dốc phía sau xa hơn, dòng nước chảy cũng chậm, ít người tới hơn. Nếu quần áo nhiều, hoặc giặt những thứ đồ lớn như chăn, ga trải giường, màn, mọi người đều muốn đến chỗ cầu đá nhỏ gần hơn đó. Nước ở đó trong mát, chảy lại xiết, giặt quần áo rất thích.

Đi dọc theo con đường núi lát đá ngoằn ngoèo ra khỏi trại, trong lòng Kha Bích Chu như có một dòng nước ấm chảy qua, nóng hổi. Đỗ Kiến Xuân đối xử với anh tốt như vậy, khiến trong lòng anh thỉnh thoảng lại dâng lên từng đợt cảm xúc mãnh liệt. Anh thường xuyên cảm thấy, những suy nghĩ từng hiện lên trong nửa năm đầu mới quen biết Đỗ Kiến Xuân, giờ lại trào dâng như suối nguồn. Càng tiếp xúc với Đỗ Kiến Xuân, hình ảnh của cô lại càng trở nên tươi sáng và rực rỡ hơn. Suốt bảy ngày ở lò gạch không về nhà tập thể, lúc rảnh rỗi anh lại không tự chủ được mà nghĩ đến cô. Không biết cô làm gì trong nhà tập thể, buổi tối ngủ sớm không, mình không có ở đó, cô ấy phải gánh nước, xúc than, việc vặt cũng không ít đâu. Chuyện cũ cũng hiện lên trong tâm trí anh, họ quen nhau là vào mùa hè năm bảy mươi, khi cô đẩy cửa vào nhà tập thể trú mưa; lần thứ hai gặp mặt là khi cô đứng ra đánh đuổi mấy tên lưu manh Cường Đạo và Hiệp Khách, hộ tống anh lên xe tải; họ thân thiết là vào ca trực vọng gác phòng cháy đêm hôm đó... Tất cả những điều này, khi trải qua thì cảm giác không mấy sâu sắc, nhưng giờ nhớ lại, đều rất đậm đà hương vị.

Thế nhưng, mỗi lần hễ nghĩ đến việc Đỗ Kiến Xuân cười lớn đầy cợt nhả cắt ngang lời kể đang dạt dào cảm xúc của mình, lòng Kha Bích Chu lại dâng lên một vị chua cay khác lạ. Anh thậm chí nhớ rõ chi tiết Đỗ Kiến Xuân ném tập bản thảo "Ngày nào cũng như thế" của anh một cách khinh miệt rồi quay lưng bỏ đi. Sau này khi dọn dẹp đống bản thảo ấy, anh đã không cầm được nước mắt vì hối hận. Anh cũng nhớ, khi cô nghe Tô Đạo Thành dùng giọng điệu chê bai rõ rệt nói về xuất thân gia đình mình, mối quan hệ giữa họ bỗng chốc trở nên lạnh nhạt, xa cách.

Tất nhiên, đó đều là chuyện quá khứ, nếu tâm hồn phóng khoáng hơn một chút thì hoàn toàn không cần phải canh cánh trong lòng. Thế nhưng chính những tiểu tiết vụn vặt này lại như vết sẹo dao cứa in hằn trên tim anh, rất khó phai mờ.

Số phận đưa đẩy khiến hai người họ lại sống cùng nhau, lại bắt đầu nảy sinh thứ tình cảm mới mẻ mơ hồ, nhưng chuyện cũ đã qua lại thường xuyên nhẹ nhàng nổi lên, kích thích dây thần kinh của Kha Bích Chu. Quan trọng hơn, anh vẫn luôn hoài niệm về Thiệu Ngọc Dung. Ấn tượng mà Ngọc Dung để lại cho anh quá sâu sắc, cô gái trại núi mộc mạc, nhã nhặn, tuấn tú này đã ảnh hưởng đến anh quá lớn. Anh thường cảm thấy như Ngọc Dung vẫn còn sống, có lời gì muốn nói với cô, anh cứ không tự chủ được mà đi về phía ngôi nhà gỗ nhỏ ven hồ, thường là đi đến tận sân bãi anh mới nhận ra Ngọc Dung không có ở trong nhà mà đang ở trên sườn đất vàng. Thế là anh lại lê những bước chân nặng nề đi đến trước mộ Ngọc Dung, đứng lặng ở đó rất lâu; hoặc là nhặt mấy hòn đá, quây tròn lại cho nấm mộ của cô; hoặc là hái một bó hoa dại cùng cành lá thông bách đặt trước bia mộ cô. Lần đó Đỗ Kiến Xuân ngồi đợi anh về trước cửa nhà tập thể, thực ra anh là đi đến mộ Ngọc Dung, nên mới trễ nải lâu như vậy. Chỉ vì không tiện nói ra nên anh mới nói dối rằng mình ngồi trên bờ ruộng trầm tư.

Chính vì vậy, anh mới có thể kịp thời kiềm chế những làn sóng tình cảm tự nhiên trào dâng trong đáy lòng, xử lý tốt mối quan hệ với Đỗ Kiến Xuân. Anh dặn lòng phải bình tĩnh, phải cẩn trọng, đừng để cảnh tượng trước mắt làm mê hoặc. Anh nghĩ một cách không hề tự cao rằng, gió mây chính trị biến đổi cực nhanh, đừng nhìn cha Đỗ Kiến Xuân hiện giờ đang gặp nạn, biết đâu chớp mắt một cái, cha cô ấy có thể được giải phóng, quay lại đảm nhiệm công việc lãnh đạo, đến lúc đó, cô ấy vẫn là con gái của một cán bộ cách mạng lão thành, còn mình thì...

Vì thế, trong cuộc sống, khi giúp đỡ Đỗ Kiến Xuân vượt qua khó khăn, và khi Đỗ Kiến Xuân dần được quần chúng trại ven hồ công nhận, Kha Bích Chu cố ý né tránh Đỗ Kiến Xuân, anh không đến ký túc xá nữ, cũng không chủ động tìm cô nói chuyện gì. Anh sợ rơi vào lưới tình, sẽ phải chịu đòn giáng và đau khổ lớn hơn.

Về lý trí, anh có nhận thức rõ ràng như vậy, và Kha Bích Chu cũng nỗ lực thực hiện theo nhận thức của mình, nhưng cái thứ quái gở gọi là tình cảm kia lại không lúc nào không trêu chọc, cám dỗ, hành hạ anh. Trong cuộc sống thực tế, có người nào mà không có trải nghiệm như thế. Thứ mà lý trí cần vứt bỏ, tình cảm lại cứ bướng bỉnh nhặt về. Đặc biệt là sự quan tâm, chăm sóc của Đỗ Kiến Xuân càng khiến anh cảm thấy nôn nóng bất an. Nằm trên giường, anh luôn cảm thấy ánh nhìn nóng bỏng, đầy mời gọi của Đỗ Kiến Xuân đang soi lên mặt mình.

Bấy lâu nay, Kha Bích Chu cứ dằn vặt băn khoăn trong những mâu thuẫn chồng chéo này, quay cuồng trong vòng xoáy của lý trí và tình cảm. Đỗ Kiến Xuân dọn dẹp giặt giũ chăn màn cho anh, tặng anh một chiếc áo len đen mới, tựa như làn sóng nhiệt cuồn cuộn ập đến, bao bọc lấy anh. Trái tim anh cũng nóng hổi mà, sao có thể thấy thế mà không động lòng cho được!

Bước ra khỏi trại, nhìn một cái là thấy con mương nước uốn lượn chảy qua giữa các thửa ruộng bãi trước cửa. Bên cạnh chiếc cầu đá Thanh Cương bắc qua để cho xe ngựa đi, Đỗ Kiến Xuân đang mặc một chiếc áo sơ mi vải kẻ sọc vàng trắng, cúi đầu giặt thứ gì đó.

Kha Bích Chu vung tay sải bước đi lên cầu đá nhỏ, đầy kích động gọi cô:

"Đỗ Kiến Xuân, mau nhường chỗ, tôi giặt với."

Rõ ràng không ngờ Kha Bích Chu sẽ đến đây, Đỗ Kiến Xuân giật mình ngẩng phắt đầu lên, đôi mắt lóe lên ánh sáng tinh anh vui sướng, cô gật đầu liên hồi:

"Được, ở đây có mấy cái áo, chưa vò đâu! Anh ra đây mà vò."

Cô chìa đôi bàn tay ướt sũng ra, chỉ vào phiến đá mài nhẵn bên cạnh mình.

Kha Bích Chu ngoan ngoãn nhảy lên phiến đá xanh đã được mài nhẵn, hai tay thay phiên nhau vén tay áo lên.

"Đợi đã, cho anh xem cái này." Đỗ Kiến Xuân không đợi anh cúi xuống lấy quần áo ngâm vào nước, như sực nhớ ra điều gì, cất tiếng gọi lớn.

"Xem gì?"

Đỗ Kiến Xuân vơ lấy cái khăn tay chưa giặt, lau khô đôi tay ướt, từ trong túi quần móc ra một tờ giấy trắng gấp lại, nói:

"Chẳng phải anh bảo em suy nghĩ về đạo lý làm cho trại ven hồ giàu lên sao, hai ngày nghỉ này, em đã trò chuyện với mấy bà cụ, tìm hiểu được một số tình hình, lại dựa vào nhận thức của mình, viết ra mấy nguyên nhân vì sao trại ven hồ nghèo. Anh xem, có đúng không?"

Kha Bích Chu nhận lấy mảnh giấy, mở ra xem, trên giấy trắng viết ba nguyên nhân. Nguyên nhân đầu tiên là từ sau khi giải phóng hơn hai mươi năm nay, dân số trại ven hồ tăng vọt, từ chín mươi sáu người cả trại năm một ngàn chín trăm năm mươi, đã trở thành ba trăm mười bốn người hôm nay. Mà diện tích canh tác đất đai, ngoài việc chặt phá vườn cây ăn quả để tăng thêm mấy chục mẫu ruộng nước ra, thì gần như vẫn là đất đai của cái năm giải phóng đó. Mà những thứ trồng trên mảnh đất này lại rất đơn điệu, đều là mấy loại lúa, lúa mì, ngô, cải dầu, khoai tây, kiều mạch, đậu nành, đậu Ba Sơn. Trước kia hơn chín mươi người canh tác ngần ấy đất; mấy năm nay hơn ba trăm người, vẫn canh tác ngần ấy đất. Gây ra tình trạng dư thừa lao động.

Nguyên nhân nghèo khó thứ hai là điều kiện sản xuất nông nghiệp kém, có điều kiện kinh doanh đa dạng thì lại không tận dụng. Ví dụ điển hình nhất là chặt bỏ vườn cây ăn quả có thể kiếm ra tiền để biến thành ruộng nước. Ngoài ra, hồ cá mè có nước không nuôi cá, mấy mảnh đất cát trên sườn đồi có thể trồng lạc thì không cho trồng, quy định nhất loạt trồng ngô, nhưng năng suất trồng ngô lại rất thấp. Trên sườn núi, trong rừng lớn có đầy đặc sản núi rừng, dược liệu quý và vài loại động vật hoang dã, nhưng không tổ chức lao động đi hái lượm, săn bắt vì sợ bị người ta nói là phản đối "Lấy lương thực làm đầu", đi theo con đường tư bản chủ nghĩa.

Nguyên nhân nghèo khó thứ ba mà Đỗ Kiến Xuân và xã viên trại ven hồ thảo luận ra, hoàn toàn là do con người gây ra trong những năm gần đây. Trước kia đội sản xuất thực hiện chia tổ làm việc, khoán việc theo tổ, tính công theo sản lượng, vì thế canh tác tỉ mỉ, năng suất cũng cao. Những năm gần đây đi làm thì ồ ạt, làm việc thì dây dưa kéo dài, tính công theo đầu người, canh tác bừa bãi. Sản lượng lương thực mãi không tăng nổi, nếu không nhờ ruộng Cao Bảng được bơm nước lên thì bình quân lương thực mỗi người mỗi năm ở trại ven hồ cứ luẩn quẩn từ hai trăm sáu mươi đến ba trăm cân, không đủ ăn. Sau khi phát điện bơm nước, ruộng Cao Bảng tăng sản lượng, khẩu phần lương thực cơ bản đã qua ải, nhưng thu nhập bình quân mỗi người mỗi năm chỉ ở mức sáu mươi đến tám mươi nhân dân tệ. Một ngày công lao động, năm cao thì được năm sáu hào, năm thấp chỉ có một hai hào.

Ba nguyên nhân nghèo khó viết trên giấy này, mấy năm gần đây Kha Bích Chu cũng thường nghe xã viên bàn tán ở đầu ruộng bờ đất, quanh bếp lửa. Bình thường không để ý, nghe rồi thôi. Qua việc Đỗ Kiến Xuân thu thập tổng hợp thế này, vấn đề đã lộ rõ ra. Chỉ cần tìm ra nguyên nhân, thay đổi những cách làm bất lợi này, chẳng phải trại ven hồ có thể giàu lên từng năm sao! Kha Bích Chu vừa xem vừa thấy mắt sáng lên, anh hào hứng gấp tờ giấy lại, vui vẻ nói với Đỗ Kiến Xuân đang ngước mặt nhìn mình:

"Tốt, cô làm tốt lắm, tìm nguyên nhân quá đúng trọng tâm rồi! Đỗ Kiến Xuân, chúng ta đem những nguyên nhân này giảng giải nhiều cho xã viên, ai nấy trong đầu đều có nhận thức rồi, sau mùa thu họp bàn sắp xếp công việc cho năm sau, chẳng phải có thể thay đổi được vài cách làm sao!"

"Không được đâu." Đỗ Kiến Xuân lắc đầu, suy nghĩ sâu xa nói, "Đại đội Ám Lưu là do Tả Định Pháp nắm quyền, dù một số cán bộ và xã viên có nhận thức, muốn thay đổi hiện trạng, nhưng Tả Định Pháp chụp cho một cái mũ sai đường lối phương hướng, đi theo con đường tư bản chủ nghĩa, nói anh muốn phục tịch thụt lùi, thì ai còn dám động nữa!"

Vẻ tươi vui trên mặt Kha Bích Chu biến mất, anh trợn mắt, bất lực buông thõng hai tay, thở dài nói:

"Thế... thế thì cứ nghèo mãi thế này mới gọi là phương hướng đường lối đúng đắn, không đi theo con đường tư bản chủ nghĩa à!"

"Vấn đề này em cũng cứ suy nghĩ mãi, nhưng vẫn không thông suốt được. Thôi chúng ta đừng quan tâm đến nó trước đã." Đỗ Kiến Xuân vung tay nói, "Em lại có một cách, muốn thử xem sao."

"Cách gì?"

"Thu thập được những nguyên nhân nghèo khó này, em thấy, Đại đội Kính Tử Sơn cũng có những căn bệnh tương tự. Dù sao Tả Định Pháp cũng không nghe góp ý của chúng ta, em nghĩ, chi bộ trưởng già Châu Khải Toàn của Kính Tử Sơn là một bần nông lâu năm, cũng dễ nói chuyện. Chi bằng chép ra một bản, đưa cho ông ấy." Đỗ Kiến Xuân lấy tay làm hiệu, hạ thấp giọng, nói lên dự định trong lòng mình: "Nếu chi bộ trưởng già thấy những điều này có lý, ông ấy sẽ sửa chữa sai lệch trong công tác. Đợi Kính Tử Sơn khắc phục được những nhược điểm này, giàu lên rồi, chẳng phải là lấy ví dụ thực tế giáo dục Đại đội Ám Lưu sao! Cũng không uổng công chúng ta bỏ ra chút tâm tư này. Anh thấy được không?"

Trên mặt Kha Bích Chu lại lộ ra vẻ phấn khích, đôi lông mày nhướng lên, vỗ tay nói:

"Đúng, Đỗ Kiến Xuân, cô nghĩ hay quá. Làm thế cũng ổn thỏa, cứ làm thế đi."

"Được!" Đỗ Kiến Xuân sảng khoái giật lấy mảnh giấy trong tay Kha Bích Chu, ra lệnh với giọng điệu mang chút hờn dỗi, "Có thời gian, em sẽ đi Kính Tử Sơn. Chuyện này bàn đến đây là xong! Anh mau ngồi xuống giặt quần áo đi."

Kha Bích Chu nghi ngại liếc nhìn Đỗ Kiến Xuân. Cô đang ngồi xổm trên một tảng đá, mang đôi giày vải quai chéo, quần vải xanh xắn đến tận đầu gối, gấu tay áo sơ mi kẻ sọc bị nước làm ướt một chút, vài lọn tóc đen hơi rối buông xuống từ trên trán và bên tai, lướt qua khuôn mặt đang rạng rỡ vì được nghỉ ngơi tốt của cô. Khuôn mặt này gầy hơn vài năm trước, trắng trẻo hơn một chút, nhưng đôi lông mày hình cung nhạt, ngũ quan đoan chính, đôi mắt long lanh đầy vẻ quyến rũ vẫn là dáng vẻ ngày nào. Vài giọt nước trong vắt bắn vào tóc đen, lông mày của cô lại càng tăng thêm vài phần quyến rũ.

Đỗ Kiến Xuân nhận ra Kha Bích Chu đang say sưa nhìn mình, trong mắt cô chứa đầy ý cười, hơi cúi đầu xuống, mặc cho anh mặc sức ngắm nhìn, cô cầm lấy một chiếc áo, giặt giũ trong nước. Nắng thu rạng rỡ nô đùa lấp lánh trên con mương trong vắt, sóng nước thỉnh thoảng lại vung lên những đốm bạc, không nói chuyện thì bên cạnh cầu đá nhỏ lại tĩnh lặng đến thế, chỉ có nước mương rì rầm hát nhỏ chảy vào hốc cầu.

Thấy Đỗ Kiến Xuân chỉ mải mê giặt quần áo, không nói nữa, Kha Bích Chu cũng lập tức ngồi xổm xuống, trải chiếc quần vải lao động trên phiến đá xanh, xát xà phòng, dùng bàn chải chà "soạt soạt".

"Em muốn hỏi anh!" Đỗ Kiến Xuân bất ngờ lên tiếng, giọng nói còn vang hơn lúc nãy, Kha Bích Chu nghe tiếng ngẩng đầu lên, phát hiện Đỗ Kiến Xuân đang dán mắt nhìn chằm chằm vào mình với đôi mắt sáng rực, anh vội vàng cúi đầu xuống, tiếp tục chà quần, nhưng cứ chà đi chà lại chỗ ống chân đó. Đỗ Kiến Xuân tiếp tục nói: "Kha Bích Chu, nghe nói em bị Bạch Ma Bì đánh đập tàn nhẫn, tại sao anh và Ngọc Dung lại đến thăm em? Trên sườn dốc Tùng Sam, anh khuyên em về, em không đi, tại sao anh lại khóc?"

"À," Kha Bích Chu không kìm được kinh ngạc, anh chưa bao giờ ngờ tới Đỗ Kiến Xuân lại đưa ra hai câu hỏi như thế. Động tác chà quần của anh chậm lại, cúi đầu không nhìn Đỗ Kiến Xuân, giữa lông mày nhíu thành một cục nhỏ. Anh gần như nói với chính mình: "Hỏi cái này..."

"Là hỏi cái này, anh trả lời đi!" Đỗ Kiến Xuân bướng bỉnh thúc giục. Không hẳn là nghiêm khắc, mà đúng hơn là có chút gấp gáp.

Kha Bích Chu ngẩng đầu lên, khuôn mặt thản nhiên điềm tĩnh hướng về phía Đỗ Kiến Xuân, ngưng thần nhìn cô, lẩm bẩm thì thầm:

"Nếu cô muốn hỏi nguyên nhân, cũng cực kỳ đơn giản thôi..."

"Cực kỳ đơn giản ư?"

"Phải, vì những chuyện cô đã trải qua, tôi cũng đều trải qua rồi. Tôi đồng cảm với cô, biết được người ta vào lúc đó, cần nhất là sự an ủi và quan tâm..."

Đỗ Kiến Xuân nhớ ra, Kha Bích Chu từng nói, anh cũng muốn tìm cái chết, nhưng Đỗ Kiến Xuân chưa từng nghe nói Bạch Ma Bì cũng từng đánh Kha Bích Chu! Trong mắt cô thoáng qua một tia nghi hoặc, không kìm được hỏi:

"Bạch Ma Bì cũng từng đánh anh?"

"Bạch Ma Bì không đánh tôi. Nhưng những kẻ giống như Bạch Ma Bì, cũng từng đánh tôi giống như cách Bạch Ma Bì đánh cô vậy..."

"Đó là lúc nào?!"

"Thời kỳ đầu của 'Cách mạng Văn hóa'." Kha Bích Chu cụp mi mắt, cố sức chà ống quần, anh không muốn kể chuyện cũ này.

Đỗ Kiến Xuân lại nóng lòng muốn biết, cô dừng giặt quần áo, nghiêng người qua, truy hỏi:

"Là thế nào, anh có thể kể chi tiết hơn được không?"

Kha Bích Chu quay đầu liếc Đỗ Kiến Xuân một cái, hơi gật đầu nói: "Lúc đó, trong xã hội lan truyền một câu đối thế này: 'Cha là anh hùng con là hảo hán, cha là phản động con là đồ khốn'. Ở trường chúng tôi, trước cửa mỗi lớp học đều dán hai câu đối như vậy. Còn thêm vế đối ngang, có vế đối ngang là 'Tuyệt đối như thế', có vế đối ngang là 'Cơ bản như thế'. Không nhớ là kẻ nào, dù sao cũng là một trong ba tên Vương Lực, Quan Phong, Thích Bổn Vũ, đã bày tỏ thái độ nói 'Cơ bản như thế', nghĩa là câu đối này cơ bản đúng. Trong trường chia làm hai phái, một phái nói 'Cơ bản như thế', một phái nói 'Tuyệt đối như thế', tranh cãi không dứt. Hôm đó tôi đến trường, nghe hai phái tranh luận, nói nhỏ với Tạ Nam Khang bên cạnh rằng, bất kể là 'Tuyệt đối như thế' hay 'Cơ bản như thế' đều không đúng. Nào ngờ câu nói này bị người bên cạnh nghe thấy, gã đó lập tức gào toáng lên, người của cả hai phái đều lao về phía tôi. Tôi cứ thế mà bị đánh, nhưng không phải bị đánh bằng gậy sắt, mà bị đánh bằng gậy thể dục..."

"..." Đỗ Kiến Xuân há hốc miệng, không thốt nên lời.

"Sau đó, là Tạ Nam Khang tìm cách cõng tôi đến bệnh viện, sau khi băng bó lại gọi xe đưa tôi về nhà." Kha Bích Chu nói bằng giọng khản đặc, liếm liếm môi, bổ sung thêm: "Mẹ thấy đầu tôi bị đánh vỡ, ngồi trông tôi khóc suốt cả đêm..."

"Mẹ anh," Đỗ Kiến Xuân nghe Kha Bích Chu nói đến đây, đột nhiên nghĩ đến hoàn cảnh gia đình anh, nhớ ra Thiệu Ngọc Dung không phải từng nói mẹ của Kha Bích Chu là gốc khổ cực sao! Dây đàn trong tâm hồn Đỗ Kiến Xuân bị giọng điệu trầm lắng của Kha Bích Chu khơi gợi. Cô nhấc chiếc quần ướt sũng ra khỏi nước, hai tay cố sức vắt, sợ rằng Kha Bích Chu không kể cho mình nghe nữa, nên cố gắng dẫn dắt câu chuyện một cách tự nhiên nhất:

"Mẹ anh tên là gì?"

"Bà ấy tên Kha Huệ Lan." Lần này, Kha Bích Chu không từ chối như trước nữa, anh hơi cúi đầu, trên mặt phủ một lớp bóng tối, im lặng một lát, vừa cố sức chà quần vừa bổ sung: "Tôi theo họ mẹ. Nói ra thì mẹ tôi cũng là gốc khổ cực, gia đình ngoại đều đi thuê ruộng của địa chủ để sống qua ngày. Nghe mẹ kể, hồi nhỏ bà rất khổ. Anh trai của mẹ, thực ra chính là bác cả của tôi, vì đắc tội với kẻ làm bậy ở xã, xã đòi bắt lính, bác bị ép phải bỏ chạy tay không. Bác là lao động chính trong nhà ngoại, sau khi bác bỏ đi, cuộc sống càng khó khăn hơn. Sau này, ở quê lụt lớn, cả nhà ngoại đều chết đuối hết, mẹ chết đi sống lại, được một chiếc thuyền cứu vớt. Năm đó bà mới mười ba tuổi, nhìn nước lũ mà khóc suốt cả ngày. Một cô gái như bà, làm sao sống trên đời này đây. Đúng lúc đó, nhà máy dệt ở Thượng Hải xuống quê tuyển lao động trẻ em, nhờ mấy người già trong làng làm chủ, ký tên điểm chỉ, nhận mười đồng, thế là theo cai thầu đến nhà máy dệt ở Thượng Hải."

"Vậy là, mẹ anh xuất thân là lao động trẻ em à?" Đỗ Kiến Xuân chớp chớp mắt, chen lời hỏi.

"Đúng vậy, cuộc sống của lao động trẻ em rất khổ, phim ảnh và kịch cũng từng phản ánh rồi, tôi và em gái cũng nghe mẹ kể rất nhiều lần." Kha Bích Chu đẩy chiếc quần đã giặt sạch sang một bên, lại lấy một chiếc áo ra chà, Đỗ Kiến Xuân cúi người qua, đưa tay chộp lấy chiếc quần Kha Bích Chu đã giặt xong, cho vào nước mương vò sạch. Cùng với tiếng nước mương chảy róc rách, Kha Bích Chu tiếp tục nói: "Trước 'Cách mạng Văn hóa', mẹ thích nhất nghe các đoạn hát trong vở kịch Thượng Hải 'Đốm lửa nhỏ', bà còn đưa tôi và em gái đi xem vở kịch này. Tôi nhớ, bà vừa xem vừa rơi nước mắt, còn bảo với chúng tôi, những nỗi khổ mà Tiểu Trân Châu chịu trong kịch, bà đều từng nếm trải cả rồi."

Đỗ Kiến Xuân khó hiểu quay mặt sang hỏi: "Mẹ anh là nữ công nhân xuất thân lao động trẻ em, sao lại lấy bố anh được chứ?"

"Mẹ xinh đẹp, bị một tên cai thầu trong nhà máy để mắt tới. Vợ tên cai thầu đó chết vì bệnh, gã ép mẹ phải gả cho mình. Mẹ kiên quyết không theo, gã liền gọi một đám lưu manh tay sai, nhân lúc mẹ tan làm về nhà liền cứng rắn đẩy mẹ lên xe taxi, kéo vào phòng tân hôn..."

Khuôn mặt Đỗ Kiến Xuân dài ra, khẽ hỏi: "Tên cai thầu này chính là bố anh?"

"Đúng vậy, ông ta làm việc cho tư bản, làm chó săn chưa đủ, lại còn là 'kẻ mách lẻo', mật thám của đồn cảnh sát. Mẹ nói, ông ta từng tố giác Đảng ngầm, khiến những đảng viên cộng sản lãnh đạo đình công bị bắt vào tù. Trong nhà máy cũng thường xuyên đánh đập công nhân, người dân rất căm phẫn." Khuôn mặt Kha Bích Chu càng cúi thấp hơn, giọng nói cũng càng lúc càng nhỏ, trong cổ họng như bị vật gì đó chặn lại: "Vì có những tội ác đó, sau giải phóng ông ta bị bắt, áp giải đi cải tạo ở nông trường Đại Phong, Tô Bắc, chưa đầy hai năm đã bệnh chết ở đó."

"Hầy! Lúc đầu sao mẹ anh không kiên quyết phản kháng?" Đỗ Kiến Xuân đứng dậy một cách bất bình, ném chiếc quần lên phiến đá, dậm chân vung nắm đấm nói: "Nếu là em, nhất định phải đấu tranh đến cùng với bố anh, thà chết chứ không chịu khuất phục!"

"Đúng vậy, mẹ cũng từng nói với tôi, sớm biết tôi và em gái Bích Hà phải chịu sự kỳ thị của người đời như thế này, thà ngày đó bà đâm đầu chết đi còn hơn." Kha Bích Chu co vai, buồn bã thì thầm: "Tôi từng không nghĩ như vậy sao, tôi từng không biết bao lần tự trách mình, hạng người như tôi sống trên đời này để làm gì? Tuy nhiên, tôi vẫn rất yêu mẹ mình, tôi không hận bà, không trách bà..."

Đỗ Kiến Xuân nín thở nhìn chằm chằm Kha Bích Chu, trong mắt lóe lên một tia sáng kinh ngạc khó hiểu.

Kha Bích Chu thở phào một hơi, tiếp tục trầm giọng nói: "Đỗ Kiến Xuân, có lẽ nhận thức của tôi có sai lầm. Tôi cảm thấy, xã hội cũ tội ác tày trời đã chà đạp không biết bao nhiêu người lương thiện, chúng ta không thể trông chờ tất cả những người lương thiện đều cầm gậy đánh địa chủ như Dương Bạch Lao trong kịch mẫu. Dương Bạch Lao trong 'Bạch mao nữ', nguyên tác cũng là tự sát. Mẹ tôi cũng là một trong số biết bao người lương thiện bị xã hội cũ chà đạp. Lấy cô mà nói, cô biết võ, nhưng cô đối mặt với sự mắng nhiếc đánh đập của Bạch Ma Bì, chẳng phải cũng chỉ đành ngậm bồ hòn làm ngọt sao? Tại thời điểm đó, địa điểm đó, luôn có hoàn cảnh cụ thể của thời điểm đó..."

Đỗ Kiến Xuân từ từ ngồi xổm xuống, cô vẫn không hé răng, nghe Kha Bích Chu kể. Đợi đến khi nhận ra anh đã kể xong, cô mới ấp úng hỏi:

"Bố anh bị bắt là năm nào?"

"Năm một ngàn chín trăm năm mươi mốt."

"Năm đó anh mấy tuổi?"

"Hai tuổi."

"Anh mới hai tuổi, thế còn em gái anh?"

"Nó vẫn còn trong bụng mẹ."

"..."

Đỗ Kiến Xuân há miệng, không hỏi thêm được câu nào. Hoàn cảnh gia đình của Kha Bích Chu là điều mà một cô gái có trải nghiệm như cô rất ít khi nghe được, trong lòng cô có một hương vị không sao diễn tả nổi, tay nắm chặt chiếc quần đang giặt, ngẩn người ngồi xổm ở đó.

Kha Bích Chu cúi đầu giặt quần áo. Anh cảm thấy cảm xúc dâng trào, tảng đá đè nặng trong lòng đã được đẩy ra. Khi Đỗ Kiến Xuân hỏi chuyện mình, anh cảm thấy như đang bị thẩm vấn, đây quả là một gia cảnh đen tối không vẻ vang gì. Anh chưa bao giờ kể cho người thứ ba nghe, cũng rất sợ người khác hỏi mình. Hôm nay, anh đã kể tất cả những tình huống này cho Đỗ Kiến Xuân nghe. Lạ thay, sau khi kể xong, anh cảm thấy một sự nhẹ nhõm. Anh cảm thấy mình đã kể hết sự thật, không giấu giếm chút nào. Anh biết Đỗ Kiến Xuân sau khi nghe xong sẽ không có thiện cảm gì, như thế có lẽ lại tốt hơn, có lẽ có thể khiến mối quan hệ đồng chí giữa họ luôn được duy trì bình thường. Anh không dám hy vọng xa vời, rằng Đỗ Kiến Xuân cũng sẽ nhìn nhận gia đình mình như Thiệu Ngọc Dung. Cô gái như Ngọc Dung, rốt cuộc là rất hiếm.

Một con chim bói cá đuôi đỏ lông xanh từ cành cây sơn bên mương, "chíp chíp" kêu lên, bay thẳng xuống, nó chạm một cái lên mặt nước, rồi lại vút qua mặt nước, bay lên bờ ruộng hẹp phía đối diện.

Bên cầu đá nhỏ rất tĩnh lặng, Kha Bích Chu đang giặt quần áo, Đỗ Kiến Xuân lại cầm những bộ quần áo đã giặt sạch từng chiếc từng chiếc một đem ra nước mương xả lại.

Im lặng một lúc lâu, Đỗ Kiến Xuân lại lên tiếng, trong lời nói lộ ra sự cảm thông và quan tâm: "Có thể thấy được, vì gia đình này, anh đã gánh chịu một gánh nặng tư tưởng rất lớn."

Kha Bích Chu "ừm" một tiếng, vẫn không ngẩng đầu lên.

"Trước đây, nghe xong chắc em sẽ rất chán ghét." Đỗ Kiến Xuân đột nhiên lại nói không đầu không đuôi, nhưng giọng rất thấp, sợ làm tổn thương trái tim Kha Bích Chu, cô nói tiếp, "Trải qua mấy năm nay, em bắt đầu hiểu ra. Kha Bích Chu, em cảm thấy, tuy xuất thân gia đình anh không tốt, nhưng con người anh tốt, anh có một trái tim ngay thẳng, lương thiện, nhất là đối với em..."

Kha Bích Chu như bị điện giật ngẩng đầu lên, anh nhìn thấy Đỗ Kiến Xuân đang kích động phập phồng lồng ngực, đôi mắt rực sáng, đôi môi khẽ run rẩy, giọng nói khác hẳn bất kỳ lần nào trước đây, nhẹ nhàng dịu dàng, từng chữ từng chữ đều chạm vào trái tim người nghe:

"... Lâu lắm rồi em muốn nói với anh, so với những người như Tô Đạo Thành, Tiêu Vĩnh Xuyên, Vương Liên Phát kia, anh tốt hơn nhiều lắm. Em, em muốn hỏi anh một câu, anh có thể trả lời em không?"

Kha Bích Chu nhìn Đỗ Kiến Xuân vẻ dò hỏi, biểu cảm trên mặt chứng tỏ anh đang đợi vế sau của cô.

"Anh rất yêu mẹ mình, đúng không?"

"Đúng. Là mẹ đã vất vả nuôi tôi và em gái khôn lớn. Mẹ nhận việc may đồng phục cho công nhân bếp nhà máy, còn giúp người ta trông trẻ, mãi đến năm một ngàn chín trăm năm mươi tám, mới vào tổ sản xuất trong khu phố. Đầu những năm sáu mươi, tổ sản xuất khu phố nhận gia công cho nhà máy dệt, nhà máy thấy mẹ làm rất thành thạo, liền giữ mẹ lại." Khuôn mặt Kha Bích Chu hơi tươi tỉnh hơn một chút, anh giặt xong chiếc áo cuối cùng, tiện tay ném vào nước mương xả, trầm tư đầy cảm xúc nói: "Tính cách mẹ rất yếu đuối, nhẫn nhục chịu đựng. Nhưng bà có một trái tim rất nhân hậu, mẹ rất quan tâm và yêu thương tôi và em gái..."

Đỗ Kiến Xuân gật đầu, tin tưởng nói: "Rất rõ ràng, anh có tình cảm rất sâu nặng đối với mẹ mình..."

"Cô sẽ không nói là tôi chưa cắt đứt quan hệ với gia đình phản động chứ." Kha Bích Chu chặn lời Đỗ Kiến Xuân, thận trọng thăm dò.

"Em không nghĩ như vậy." Đỗ Kiến Xuân lắc đầu, "Em lại thấy, anh là người rất trọng tình cảm, dù là đối với mẹ anh, hay đối với em gái anh, đối với... đối với Thiệu Ngọc Dung, anh đều có tình cảm rất sâu nặng, đúng không?"

Kha Bích Chu không biết tại sao Đỗ Kiến Xuân lại nói vậy, anh nhìn Đỗ Kiến Xuân đầy khó hiểu, máy móc trả lời:

"Đúng vậy."

"Vậy thì," Trên mặt Đỗ Kiến Xuân đong đầy nắng thu rực rỡ, cô nhìn Kha Bích Chu đầy tập trung, tình cảm tràn ngập trong lồng ngực, khuôn mặt lộ vẻ thẹn thùng, ấp úng hỏi, "Anh đối với em có phải cũng, cũng sẽ..."

Kha Bích Chu từ lời nói và thần thái của Đỗ Kiến Xuân, hoàn toàn đoán được cô sắp nói gì, anh có chút hoảng loạn, tiếng ù ù tràn đầy màng nhĩ, không kịp suy nghĩ thêm gì nữa, anh cảm thấy mình nhìn xa hơn Đỗ Kiến Xuân một chút, anh phải nhắc nhở cô. Anh xua xua đôi bàn tay bị nước ngâm trắng bệch, cụp mi mắt, từng chữ từng chữ rõ ràng nói:

"Đừng quên, Đỗ Kiến Xuân, tôi là con trai của một kẻ phản cách mạng lịch sử, vết nhơ như vậy mãi mãi không bao giờ biến mất được. Giữa chúng ta... không thể nào... Cô chắc chắn nhớ, lúc đầu cô từng nói với tôi thế này..."

Thân hình Đỗ Kiến Xuân ngả ra sau, ánh sáng rạng rỡ hồng hào trên khuôn mặt cô vụt tắt, khuôn mặt cô trong nháy mắt trở nên trắng bệch, trong mắt thoáng qua một tia kinh ngạc.

Nhưng Kha Bích Chu hoàn toàn không nhận ra thần thái lúng túng và không biết xoay xở thế nào của cô, vẫn cụp mi mắt, khô khan đọc như trả bài:

"Số phận khiến chúng ta rất gần gũi, chỉ có thể đến đây thôi. Tôi cũng sớm muốn nói những lời này với cô, Đỗ Kiến Xuân, nhưng luôn không có cơ hội. Hôm nay nhân tiện nói cho rõ ràng... Còn nữa, chiếc áo len cô tặng tôi, tôi thấy rồi, tôi không thể nhận của cô đâu. Bản thân cô cũng không..."

"Anh đừng lấy thì thôi!" Đỗ Kiến Xuân đột nhiên gắt lên đầy chói tai, đôi môi khá dày của cô run rẩy, đôi mắt giận dữ đong đầy nước mắt liếc ngang sang, đầy phẫn uất nói: "Anh không lấy đồ của em, em cũng không chấp nhận sự ban ơn của anh! Chúng ta ai đi đường nấy, không được phép cầm đồ của em! Trả lại đây."

Kha Bích Chu vẫn chưa nhận ra mình đã làm tổn thương trái tim Đỗ Kiến Xuân, anh ngẩn người nhìn khuôn mặt biến sắc của Đỗ Kiến Xuân, kinh ngạc hỏi:

"Tôi, tôi lấy đâu, lấy đồ của cô hồi nào?"

"Đây không phải là gì!" Đỗ Kiến Xuân lao tới, giật lấy chiếc áo chưa giặt sạch trong tay Kha Bích Chu, Kha Bích Chu cúi đầu nhìn, mới nhận ra thứ mình đang chà giặt cuối cùng chính là chiếc áo vải kẻ ô của Đỗ Kiến Xuân, anh định giải thích điều gì đó, nhưng Đỗ Kiến Xuân đã giật lấy áo, ném vào chậu bên cạnh, dậm mạnh chân một cái, đột ngột quay người, không kìm được tiếng nấc nghẹn ngào, rồi chạy đi với những bước chân loạn nhịp.

Kha Bích Chu hốt hoảng kinh hoàng, như bừng tỉnh khỏi cơn mê, anh nhảy dựng lên, đuổi theo mấy bước gọi:

"Đỗ Kiến Xuân, Kiến Xuân, cô..."

Đỗ Kiến Xuân càng chạy càng nhanh về hướng trại ven hồ.