Mỗi năm một lần, học trò lại giảng cho tôi nghe về bài thơ “Sự tích cây đàn lia”. Đến khi tôi thuộc lòng bài thơ ấy, các em cũng đã hiểu thấu nghĩa của từng câu chữ và cảm nhận được cái hồn của thi phẩm. Có một chiếc “đàn lia” cổ, hay đúng hơn là một cây đàn vĩ cầm, xuất xứ từ Bắc Phi, hiện đang thuộc sở hữu của một quý bà ở Boston; và tôi cũng đã tìm thấy chiếc lục lạc bằng mai rùa bùn của người da đỏ trong khu bảo tồn tại Syracuse, New York. Họ dùng nó như một nhạc cụ trong các vũ điệu Lễ Tạ ơn của mình. Bài thơ này không chỉ khơi gợi niềm yêu thích lịch sử và thần thoại, mà còn nuôi dưỡng lòng thành kính và sự thấu cảm trong tâm hồn trẻ thơ. (1819-91.)

Nằm trên bờ biển mênh mông,

Vỏ rùa từng một thời bao bọc;

Suốt hơn năm trời, gầm rú cuồng phong,

Sóng vỗ vào, đẩy lùi, xoay lóc,

Đùa nghịch chán chê, rồi lại vứt đi,

Theo ý gió mưa, theo chiều con nước,

Rồi hất lên cao, nơi cát khô lì,

Vùi lấp tạm thời, chẳng cần mơ ước.

Nó nằm đó, nắng nung mưa tạt,

Đã bạc màu, rám nắng chẳng hề chi;

Ngư dân vấp phải, miệng buông lời gắt,

Vội đá văng đi, chẳng chút từ bi;

Cô gái chài lưới dừng chân lặng lẽ,

Cùng cậu em trai suy đoán lung tung,

Vật lạc loài này, biết dùng việc lẽ?

Hay làm đồ chơi, thỏa thích vẫy vùng?

Nó cứ nằm đó, qua ngày mưa nắng,

Rỗng tuếch như vần thơ mới viết xong,

Chợt Mercury đến, nhìn vào tĩnh lặng,

Trầm ngâm giây lát, chợt reo trong lòng:

"Này nhé," ông kêu, "tuyệt phẩm là đây!

Hình dáng, chất liệu, kích cỡ hài hòa!

Thêm vài sợi dây, đàn ca tung cánh,

Một phát minh kỳ diệu, ôi chao là!"

Nói là làm ngay, dây đàn căng siết,

Khi những ngón tay lướt nhẹ trên dây,

Vỏ rùa bị khinh chê, nay hồn đã quyện,

Cây đàn lia đã hiện hữu nơi này.

Ôi thế giới rỗng không vây quanh ta đó,

Chiếc vỏ chết, hồn và ý niệm đã lìa xa,

Nếu ta mang được đôi mắt của Mercury ở đó,

Biết bao khúc ca sẽ thức dậy ngân nga!