Laddie, mười một tuổi, con còn nhớ đã từng học thuộc lòng và ngâm nga bài thơ "Vua Henry xứ Navarre" trong suốt cả năm trời ở mỗi giờ thơ không? Đó là một bài thơ dài, nhưng con đã kiên trì đến tận cùng. Có một từ nọ chúng ta không hiểu nghĩa, nhưng ta đã tìm ra nó ở tận Thụy Sĩ. Đó là tên của một thị trấn nhỏ. (1800-59.)

Hãy dâng vinh quang lên Chúa tể muôn loài, Đấng ban phát mọi vinh quang!

Và vinh quang thay cho bậc Quân vương, Vua Henry xứ Navarre!

Giờ đây, hãy để tiếng nhạc và điệu nhảy reo vui vang lên,

Khắp những cánh đồng ngô xanh ngát và những vườn nho ngập nắng, ôi vùng đất Pháp tươi đẹp!

Và ngươi nữa, Rochelle, Rochelle của chúng ta, thành phố kiêu hãnh bên dòng nước,

Hãy để niềm hoan lạc lại thắp sáng đôi mắt của những người con gái đang ủ rũ vì tang thương.

Như ngươi đã kiên trinh trong cơn hoạn nạn, giờ hãy cùng chung vui trong khúc khải hoàn,

Bởi những kẻ gieo rắc nỗi kinh hoàng trên tường thành ngươi giờ đã lạnh lẽo, cứng đờ và bất động.

Hoan hô! Hoan hô! Chỉ một trận đánh đã xoay chuyển vận mệnh chiến tranh,

Hoan hô! Hoan hô! Vì Ivry, và vì Henry xứ Navarre.

Ôi! Trái tim chúng ta đập loạn nhịp thế nào, khi bình minh vừa ló dạng,

Chúng ta nhìn thấy đạo quân của Liên minh dàn trận trong hàng ngũ dài dằng dặc;

Với đủ cả những thị dân do giáo sĩ dẫn đầu, và đám quý tộc phản loạn,

Cùng bộ binh hùng mạnh của Appenzel, và những cây thương Flemish của Egmont.

Ở đó, lũ hậu duệ của nhà Lorraine xảo trá đang cưỡi ngựa, những kẻ là tai ương của đất nước chúng ta;

Và Mayenne tàn độc ở ngay giữa hàng ngũ, cây gậy chỉ huy trong tay gã;

Khi nhìn về phía bọn chúng, ta lại nghĩ đến dòng Seine nhuốm máu,

Và mái đầu bạc của Coligni tốt lành bị vấy bẩn bởi chính máu người;

Và chúng ta kêu cầu Chúa hằng sống, Đấng định đoạt số phận chiến tranh,

Hãy chiến đấu vì danh thánh của Ngài, và vì Henry xứ Navarre.

Nhà Vua đã đến để chỉ huy chúng ta, khoác trên mình toàn bộ chiến giáp,

Người đã buộc một chiếc lông vũ trắng tuyết lên chiếc mũ trụ hào hoa.

Người nhìn về phía thần dân, và một giọt lệ đọng trong mắt người;

Người nhìn về phía những kẻ phản bội, ánh nhìn kiên định và cao quý.

Người mỉm cười với chúng ta đầy bao dung, khi tiếng hét vang dội từ cánh này sang cánh nọ,

Chạy dọc suốt hàng ngũ chúng ta, tiếng hét chấn động cả đất trời: "Chúa phù hộ Đức Vua của chúng ta!"

"Và nếu người cầm cờ của ta gục ngã, như điều rất có thể xảy ra,

Vì ta chưa bao giờ thấy điềm báo nào về một trận huyết chiến đến thế này,

Thì hãy tiến về nơi các ngươi thấy chiếc lông vũ trắng của ta tỏa sáng giữa làn tên mũi đạn,

Và hãy coi chiếc mũ trụ của Navarre là ngọn cờ hiệu cho các ngươi hôm nay."

Hoan hô! Quân địch đang di chuyển. Hãy lắng nghe âm thanh hỗn tạp

Của tiếng sáo, tiếng ngựa hí, tiếng kèn, tiếng trống, và tiếng đại bác gầm vang.

Gã Công tước nóng nảy đang thúc ngựa nhanh chóng băng qua đồng bằng St. André,

Cùng tất cả đám kỵ binh đánh thuê từ Guelders và Almayne.

Giờ đây, vì đôi môi của những người các ngươi yêu thương, hỡi những quý ông của nước Pháp,

Hãy xông lên vì những bông hoa huệ vàng — hãy dùng ngọn thương mà tấn công bọn chúng.

Hàng ngàn chiếc cựa ngựa đang thúc sâu, hàng ngàn ngọn giáo sẵn sàng,

Hàng ngàn hiệp sĩ đang tiến sát phía sau chiếc mũ trụ trắng như tuyết;

Và họ lao vào, xông tới, trong khi tựa như vì sao dẫn lối,

Giữa làn khói lửa mịt mù, chiếc mũ trụ của Navarre bừng sáng.

Giờ đây, tạ ơn Chúa, thắng lợi thuộc về chúng ta. Mayenne đã quay đầu bỏ chạy.

D’Aumale đã kêu xin tha mạng. Bá tước Flemish đã bỏ xác.

Hàng ngũ chúng tan vỡ như những đám mây mỏng trước cơn bão Biscay;

Chiến trường ngổn ngang những thây ngựa đầy máu, những lá cờ, và những bộ giáp nát tan.

Và rồi chúng ta nghĩ đến việc báo thù, và dọc suốt hàng ngũ tiền quân,

"Hãy nhớ lấy ngày St. Bartholomew!" là lời nhắn nhủ từ người này sang người kia.

Nhưng Henry nhân từ đã lên tiếng: "Không người Pháp nào là kẻ thù của ta:

Hãy tiêu diệt, tiêu diệt mọi kẻ ngoại bang, nhưng hãy để đồng bào của các ngươi được sống."

Ôi! Có vị hiệp sĩ nào, trong tình bằng hữu hay chiến tranh,

Như Đức Vua của chúng ta, Vua Henry, người chiến binh của xứ Navarre?

Tất cả những người Pháp chiến đấu cho nước Pháp hôm nay đều đã chiến đấu thật quả cảm;

Và Chúa đã ban cho họ nhiều lá cờ quý tộc làm chiến lợi phẩm.

Nhưng chúng ta, những người thuộc Đạo, đã thể hiện xuất sắc nhất trong trận chiến;

Và vị lãnh chúa Rosny tốt lành đã giành được lá cờ trắng.

Maximilian trung kiên của chúng ta đã giành được lá cờ trắng,

Lá cờ trắng với những chữ thập đen, lá cờ của nhà Lorraine xảo trá.

Hãy phất cao nó lên; hãy giương thật rộng; để toàn quân đều biết

Chúa đã hạ nhục dòng họ kiêu ngạo đã gây ra bao nỗi đau thương cho giáo hội của Ngài như thế nào.

Rồi trên mặt đất, trong khi tiếng kèn vang lên những âm điệu chiến tranh đanh thép nhất,

Hãy vứt bỏ những mảnh vải đỏ ấy, một tấm thảm chân xứng đáng cho Henry xứ Navarre.

Này! Những thiếu nữ Vienna; này! Những người mẹ Lucerne;

Hãy khóc đi, khóc than và xé tóc cho những kẻ sẽ chẳng bao giờ trở lại.

Này! Philip, vì lòng từ bi, hãy gửi những đồng tiền vàng Mexico của ngươi sang,

Để các tu sĩ Antwerp có thể hát lễ cầu hồn cho những linh hồn lính giáo khốn khổ của ngươi.

Này! Những quý tộc hào hoa của Liên minh, hãy coi chừng cho vũ khí của các ngươi luôn sáng bóng;

Này! Những thị dân của Saint Genevieve, hãy canh gác cẩn mật đêm nay.

Vì Chúa của chúng ta đã nghiền nát tên bạo chúa, Chúa của chúng ta đã vực dậy kẻ tôi tớ,

Và chế giễu mưu đồ của những kẻ khôn ngoan, lòng dũng cảm của những kẻ kiêu hùng.

Vậy hãy dâng vinh quang lên danh thánh của Ngài, Đấng ban phát mọi vinh quang;

Và vinh quang thay cho Đức Vua của chúng ta, Vua Henry xứ Navarre.

Thomas B. Macaulay.