Từ ngày 23 đến 31 tháng 12.—Hậu quả của trận chiến vừa qua hiện rõ khắp nơi ở vùng này qua hàng ngàn trường hợp (hàng trăm người chết mỗi ngày), tại các bệnh viện dã cấp của quân đoàn, lữ đoàn và sư đoàn. Những nơi này chỉ là những chiếc lều, đôi khi rất tồi tàn, thương binh nằm trên mặt đất, thật may mắn nếu những chiếc chăn của họ được trải lên lớp cành thông, cành thiết sam hoặc lá cây nhỏ. Không có giường gấp; hiếm khi có nổi một tấm đệm. Trời khá lạnh. Mặt đất đóng băng cứng ngắc, và thỉnh thoảng có tuyết rơi. Tôi đi từ trường hợp này sang trường hợp khác. Tôi không thấy mình làm được nhiều điều có ích cho những thương binh và hấp hối này; nhưng tôi không thể rời bỏ họ. Thỉnh thoảng lại có một cậu thanh niên bấu chặt lấy tôi một cách co giật, và tôi làm tất cả những gì có thể cho cậu ấy; ít ra thì cũng ở lại và ngồi cạnh cậu ấy hàng giờ, nếu cậu ấy muốn.
Bên cạnh các bệnh viện, thỉnh thoảng tôi cũng đi những chuyến đi dài qua các trại lính, trò chuyện với binh lính, v.v. Đôi khi vào ban đêm giữa những đám đông quây quần bên đống lửa, trong những chỗ ở làm bằng cành cây lụp xụp của họ. Đây là những cảnh tượng kỳ thú, đầy ắp những con người và nhóm người đặc sắc. Tôi nhanh chóng làm quen ở bất kỳ đâu trong trại, với các sĩ quan hay binh lính, và luôn được đối xử tốt. Thỉnh thoảng tôi ra tiền đồn canh gác cùng những trung đoàn mà tôi thân nhất. Về phần khẩu phần ăn, quân đội ở đây hiện tại có vẻ được cung cấp tương đối đầy đủ, và binh lính có đủ ăn, dù là đồ ăn thế nào đi nữa, chủ yếu là thịt lợn muối và bánh quy cứng. Hầu hết các trung đoàn ở trong những chiếc lều bạt nhỏ manh manh. Chỉ một số ít tự dựng cho mình những căn lều bằng gỗ tròn và bùn, có lò sưởi.
