Đem mùa xuân tới sớm

Tôi vẫn nói từ bấy lâu nay rằng, nếu phụ nữ có mọi thứ khác, thì họ cũng có thể có chức tổng thống.

- Harry S. Truman

Bất cứ việc gì phụ nữ làm họ cũng phải làm gấp đôi đàn ông để được coi là tốt bằng phân nửa. May thay, điều đó không khó.

- Charlotte Whitton, chính trị gia Canada

“CÓ PHẢI ĐÓ LÀ MỘT LOẠI GÁNH NẶNG đối với bà không, thưa thượng nghị sĩ, khi mà quá nhiều ý kiến đã được định hình từ trước?” điều phối viên Brian Williams hỏi Hillary trong chương trình Nightly News của NBC tại New York, hai ngày sau khi bà phát động cuộc tranh cử tổng thống. “Người Mỹ đều đã biết Hillary Rodham Clinton.”

“À, như lời một người thân với tôi nói, tôi có lẽ là người nổi tiếng nhất mà quý vị không thật sự biết rõ,” Hillary đáp.

Hillary và các chiến lược gia của bà tin rằng thách thức lớn nhất của bà là giới thiệu lại với người Mỹ một “Hillary đích thực”, một người phụ nữ khác xa với bức chân dung đã được vẽ qua nhiều năm tháng với những câu chuyện tiêu cực trên báo đài, hay gần đây hơn, trên các blog. Hillary nhớ lại khi tranh cử Thượng nghị sĩ, bà đã nói với các cư dân bang New York, “Xin hãy nhìn, nhìn con người ở đây chính thực là tôi… Rồi cuối cùng khi đã biết tôi, xin hãy rút ra kết luận của chính quý vị. Đừng rút ra kết luận từ những gì quý vị nghe người ta nói, như quý vị biết đó, chẳng hạn như trên đài phát thanh hay trên truyền hình cáp. Hãy rút ra kết luận của chính quý vị”. Để giúp bà đương đầu với thách thức này, chiến dịch tranh cử tổng thống của Hillary phân phát một bản hỏi đáp với các câu trả lời cho một cụm các câu hỏi khó. Một trong các câu đó là:

Hỏi: Phe của Hillary nói về một “mặt khác” của bà mà mọi người không biết. Sau 14 năm trong con mắt của công chúng, còn những mặt khác nào để nhìn không?

Đáp: Hillary là con người nổi tiếng nhất trên thế giới mà không ai thật sự biết rõ… Sự thực là khi người ta đã biết bà rồi, họ sẽ yêu thương bà.

Giống như trong các cuộc bầu cử trước đó, như một chiến lược gia cấp cao của Hillary đã thừa nhận, ứng cử viên nào được đa số người Mỹ coi là “đích thực nhất” thì sẽ có một lợi thế cực lớn. Tuy nhiên, về khía cạnh này, Hillary đối diện với một thách thức đặc biệt khó khăn. Mặc dù trong cuộc vận động tranh cử bà thường nhấn mạnh kinh nghiệm của bà so với kinh nghiệm của các đối thủ, nhưng lạ lùng thay, việc bà là “con người nổi tiếng nhất” trong cuộc đua đã đặt bà vào một thế bất lợi rõ ràng. 51 phần trăm cử tri độc lập nói với một nhà thăm dò ý kiến rằng họ sẽ không bao giờ bỏ phiếu cho bà, trong bất kỳ hoàn cảnh nào; cho tới nay đó là tỷ lệ cao nhất của mọi ứng cử viên tổng thống quan trọng. Một cố vấn lâu năm, đã từng thảo luận với Hillary và Bill về vấn đề tính đích thực, nói, “Họ nghĩ rằng vấn đề lớn nhất mà họ phải đối diện chính là bà ấy.” Người cố vấn này nói, vợ chồng Clinton coi việc phát triển năng lực của Hillary trong việc tạo ra một hình ảnh đích thực được coi là “công việc số một, số hai, và số ba.” Một người bạn khác tóm tắt tình thế nan giải của bà theo một cách khác: “Đất nước có thật sự muốn biết nhiều hơn về Hillary không? Hay là họ nghĩ rằng họ đã biết đủ rồi?”

Nhưng đích thực có nghĩa chính xác là gì, trong trường hợp của Hillary, thì đối với nhiều người Mỹ vẫn còn là một điều bí ẩn. Suốt đời mình, Hillary đã cố gắng tìm cách xác định mình trong cuộc sống riêng cũng như trước công chúng. Từ hồi ở Wellesley bà đã phác thảo một danh sách các loại tính cách và nghề nghiệp mà bà có thể sẽ thích theo đuổi. Ý thức chính trị của bà đã chuyển hóa bà từ một người Cộng hòa theo Goldwater sang một người Dân chủ theo McGovern rồi sang một người Dân chủ Mới. Cuộc hôn nhân và công việc của bà đã đem bà ra khỏi vùng đất quen thuộc, buộc bà phải thích nghi và tiếp nhận. Con đường mà bà đã đi qua thường có những khúc quanh gắt, và cả những đoạn zích zắc.

Con đường đó thậm chí cũng thường mờ tối nếu ai đó hy vọng dò tìm lại nó. Các bản tiểu sử chính thức của Hillary đã không ngớt bị cắt xén và viết lại, để nhấn mạnh hay lấp đi những thời kỳ và sự kiện quan trọng trong cuộc đời bà – từ gốc gác gia đình cho đến cuộc hôn nhân của bà, từ thời gian mười lăm năm bà làm một luật sư tư ở Arkansas, cho đến tám năm bà sống trong Nhà Trắng. Khi tự trình bày về mình, bà vẫn thường loại bỏ những chi tiết quan trọng. Bà đã làm như thế đối với khoảng thời gian ở Arkansas, ở Nhà Trắng, và cả ở Thượng viện.

VẬY THÌ, ĐÂU LÀ HILLARY THẬT SỰ? Đó là một câu hỏi đã gây khó khăn cho những nhà phân tích chính trị, những đảng viên trung thành, những người viết tiểu sử, những nhà báo, và một số người từng biết bà suốt hàng thập kỷ. Một cộng sự lâu năm của Hillary nhận xét, “Điều tồi tệ nhất có thể xảy ra là nếu đất nước cảm thấy tính cách của bà ấy vẫn còn chưa hình thành xong.” Một người đã quen Hillary hơn ba mươi lăm năm nói rằng hiểu được bà thậm chí là một “thách thức đối với bạn bè của bà.” Điều ấy khiến cho việc tự trình bày về mình với nước Mỹ càng thêm phần thách thức. Và rồi còn có một rào cản nữa, đó là nếu Hillary sẽ đắc cử hai nhiệm kỳ, thì khi đó sẽ là hai mươi tám năm liên tục những người thuộc gia đình Bush và gia đình Clinton sống trong Nhà Trắng. Một cựu viên chức chính quyền Clinton băn khoăn, “Liệu đất nước có muốn một Clinton khác làm tổng thống trong tám năm nữa sau hai mươi năm của các ông Bush và Clinton không?”

VÀO BUỔI SÁNG MÀ HILLARY công bố tranh cử tổng thống, trang web của bà đã giấu biến đi một văn bản hàm súc được soạn bởi nhà thăm dò và chiến lược gia chính của bà, Mark Penn. Hillary thừa hưởng Penn từ Bill. Bà xem người cố vấn năm mươi hai tuổi này là “sắc sảo và sáng suốt” cũng như “thông minh và giàu cảm xúc”, và theo một cộng sự của Penn thì Hillary và Penn tin cậy nhau “hoàn toàn”. Danh mục công việc vận động tranh cử của Penn có cả việc “kiểm soát hoàn toàn mảng điều tra nghiên cứu”.

Văn bản thẳng thừng, có lập luận chặt chẽ của Penn có thể được coi như một sơ đồ dựa trên giới tính cho cuộc hành quân dự kiến đến Nhà Trắng của Hillary. Văn bản này lập luận vì sao “Hillary là lá bài tốt nhất của những người Dân chủ.” Theo Penn, chứng lý số một là phụ nữ – ông gọi đó là “một nhân tố X to lớn”. Nhiều người trong số này “tin rằng đã đến lúc đất nước này có nữ tổng thống đầu tiên,” và Penn lập luận, họ có sức mạnh để làm cho điều đó thành hiện thực, vì 54 phần trăm cử tri phổ thông là phụ nữ.

Penn đã kế vị Dick Morris để làm chiến lược gia bậc thầy cho vợ chồng Clinton. Hiện nay Penn và Morris đang ghẻ lạnh với nhau về mặt quan hệ cá nhân cũng như về mặt chính trị, nhưng quan điểm của Morris về cái gì là cần thiết để Hillary chiến thắng thì rất giống với quan điểm đã được ban vận động của bà vận dụng: Giới phụ nữ nắm chìa khóa cho sự thành công của Hillary.

Điều có ý nghĩa đặc biệt là nhiều cử tri phụ nữ có chính kiến thì nghiêng về cánh tả. Thật vậy, theo một nhà tổ chức thì những phụ nữ chưa lập gia đình là bộ phận cử tri “tiến bộ nhất và ít được đại diện nhất.” Nhưng những phụ nữ lớn tuổi hơn và đã lập gia đình lại gây lo âu cho một số chiến lược gia của Hillary. Một người nói, “Nói chung, có khá nhiều phụ nữ không thích bà ấy, không kính trọng bà ấy vì bà ấy đã không rời bỏ Clinton. Một số đàn ông không thích bà ấy vì họ cảm thấy bị đe dọa. Một số phụ nữ cũng cảm thấy bị đe dọa. Và rồi còn một số người thích bà ấy nhưng lại không muốn bà ấy làm tổng thống. Thật không dễ dàng chút nào.”

Liệu Eleanor Roosevelt[1] có thể nghĩ gì về chiến lược dựa trên phụ nữ của Penn? Chắc là không nhiều, nếu căn cứ vào một câu trả lời của bà vào năm 1934 cho câu hỏi bao giờ một phụ nữ có thể thành tổng thống. Bà đã nói, “Tôi không hy vọng việc đó xảy ra được chừng nào mà chúng ta vẫn còn nói về một lá phiếu của phụ nữ .”

Trên đường vận động tranh cử, Hillary lặp lại niềm tin ấy. Bà nói với một cử tọa gồm một ngàn người ủng hộ mà hầu hết là phụ nữ ở San Francisco, “Mặc dù tôi rất tự hào là một phụ nữ, nhưng tôi không tranh cử như một ứng cử viên nữ.” Đối với câu hỏi liệu nước Mỹ đã sẵn sàng để bầu một phụ nữ làm tổng thống chưa, bà nói, “Chúng ta phải thử thì mới biết được.”

Vài ngày trước lễ nhậm chức tổng thống vào năm 1993, cha Tim Healy, cựu chủ tịch Đại học Georgetown, chết vì một cơn đau tim trong lúc đánh máy một lá thư gửi Bill Clinton. Lá thư đó đã được gửi cho Bill sau khi ông mất.

Cha Healy viết về niềm hy vọng của ông rằng việc Bill đắc cử sẽ “đem mùa xuân tới sớm.” Cụm từ này gây ấn tượng mạnh với Hillary, bà hiểu cụm từ này có nghĩa là việc chồng bà làm tổng thống sẽ đem lại một “sự nở rộ những ý tưởng mới, niềm hy vọng và nghị lực mới làm cho đất nước dồi dào sinh lực trở lại.”

Đối với Hillary, cụm từ của Healy là một ẩn dụ phù hợp với các cao vọng của chồng bà – và vì vậy cũng là của chính bà. Đến lúc ấy, Bill và Hillary Clinton đã nối kết nhau về con người và về chính trị được hai thập kỷ, và với việc Bill đặt chân đến Washington, dự án hai mươi năm của họ đã thành hiện thực.

Mười bốn năm sau, tới lượt Hillary. Bà là ứng viên nữ giàu triển vọng nhất trong lịch sử nước Mỹ cho chức vụ cao nhất đất nước. Cuộc tranh cử có tính chất dấu mốc lịch sử của bà đã truyền cảm hứng cho phụ nữ ở mọi thế hệ, đem lại cho họ niềm hy vọng rằng thời đại của họ đã đến. Sự đắc cử của bà cũng sẽ “đem mùa xuân tới sớm.”

NẾU TRƯỚC CÔNG CHÚNG, HILLARY thể hiện rằng mình vượt lên trên vấn đề giới tính, thì ban vận động của bà, từ trong ra ngoài, lại mang một dấu ấn phụ nữ rõ rệt. Người quản lý ban vận động, người làm chiến lược truyền thông, và người điều phối chính sách của bà đều là phụ nữ. Trên đường đi, Hillary thu hút chủ yếu là những đám đông phụ nữ. Trong lần xuất hiện đầu tiên trước công chúng sau khi công bố tranh cử tổng thống, Hillary xuất hiện tại một dưỡng đường ở Manhattan. Nắm chặt bàn tay của một bé gái bốn tuổi tên là Camilla Harden, Hillary đã đưa ra hình ảnh là bà không chỉ là một phụ nữ tranh cử tổng thống mà còn là một bà mẹ. Qua internet, ban vận động của bà đã tổ chức một mạng lưới toàn quốc cho những người lãnh đạo là phụ nữ – “Những phụ nữ vì Hillary.” Thậm chí từ trước khi Hillary công bố tranh cử tổng thống, Ellen Malcolm, chủ tịch của EMILYS List, tức là Ủy ban Hành động Chính trị Ủng hộ quyền Phá thai, một tổ chức rất lớn, đã nói rằng tổ chức của bà sẽ “sớm” tán thành và sẽ làm việc vì Hillary.

Mark Penn và James Carville tin rằng những người dân chủ đã thua trong hai cuộc bầu cử cấp quốc gia vừa qua vì họ đã “bị làm cho như là không có xương sống.” Hai người này nói, Hillary thì “đủ cứng rắn để xử lý những chuyện ma mãnh của một cuộc tranh cử cấp quốc gia và những thách thức của chính chức tổng thống.” Bà đã thúc vào lưng Bill ở Arkansas; đã đánh trả những người chỉ trích hai vợ chồng họ trong cuộc tranh cử tổng thống của Bill năm 1972; đã đẩy lùi làn sóng các điều tra viên của Ken Starr năm 1993; đã sử dụng công việc mới của bà ở Thượng viện để tạo lập một lập trường cứng rắn về quốc phòng hậu 11 tháng 9; đã ráp nối được một nhóm trợ lý và những người trung thành kiên định và tận tụy hết mình; đã từ chối không xin lỗi về lá phiếu về cuộc chiến tranh Iraq của mình, bất chấp những lời yêu cầu khẩn thiết từ những người ủng hộ của bà. Bill, vốn say mê di sản những vị nữ lãnh đạo mạnh mẽ, mới đây đã nói với một người bạn rằng tất cả những vị nữ lãnh đạo vĩ đại trong lịch sử đều dạn dày chiến đấu, có thần kinh thép, và có một ý chí bất khuất để chiến thắng – “giống như Hillary.” Về phần Hillary, bà tin chắc rằng mình đủ dạn dày chiến đấu và đã sẵn sàng. Bà nói với vài cộng sự thân cận trong những tuần lễ đầu của cuộc tranh cử tổng thống, “Họ đã ném mọi thứ vào tôi trong suốt tám năm qua. Họ còn có thể ném vào tôi cái gì khác nữa?” Bà cũng thích nói rằng, với bà, người ta áp dụng những tiêu chuẩn có đòi hỏi cao hơn so với các đối thủ của bà. Bà nói với một phóng viên, “Không một ai phải chịu sự xét nét tỉ mỉ như tôi phải chịu. Có vẻ như tôi không được phép mắc một lỗi lầm nào cả. Tôi không được. Mọi người khác được còn tôi thì không. Và điều đó tốt thôi. Tôi là như thế và tôi sống với điều đó.”

Cuối cùng, những người đã biết Hillary lâu nhất nói rằng họ hy vọng bà cho đất nước thấy “con người đích thực” của bà – người phụ nữ nhiệt tình, cứng rắn, vui vẻ, và thông minh mà họ biết rất rõ. Một chiến lược gia lâu năm của Hillary nói, “Bà ấy nhiệt tình và vui vẻ, nhưng hoặc bà ấy không phô diễn ra hoặc người ta đã có định kiến sẵn rồi nên không cho bà ấy một cơ hội khác.”

Nhưng Hillary cũng có một khía cạnh khác, chai lì và không sẵn sàng thừa nhận đầy đủ các sai lầm của mình. Đối với những ai đã quan sát bà, thì độ dày của cái vỏ bọc bà mang không có gì là lạ, nếu xét đến cường độ các cuộc tấn công nhắm vào bà trong thời gian Bill cầm quyền, và sự phản bội trong hôn nhân của chồng bà. Khả năng đứng vững trước các cuộc tấn công đó của bà thật đáng cảm phục, thậm chí khó tin nổi. Có lẽ sẽ là quá đáng nếu đòi hỏi một người từng trải qua tất cả những chuyện đó phải bộc lộ ra những điểm dễ tổn thương.

Bill Clinton có nhiều khuyết điểm, nhưng khó có ai sánh kịp ông về khả năng chinh phục một phòng họp, làm cho một người khách mỉm cười, thể hiện (hoặc ít nhất có vẻ như thể hiện) tình cảm của mình. Mặc dù đã có nhiều dịp hơn ai hết để quan sát Bill làm việc, Hillary vẫn không tài nào nối kết được với người khác như cách mà Bill đã làm. Chiến lược mà Hillary phát triển từ thời đại học nhằm tái lập cảm giác tự tin và thăng bằng bằng cách từ chối không nhìn vào nội tâm đã giúp bà đứng vững qua một cuộc sống đầy những thành tựu và bất hạnh ghê gớm. Nhưng nó cũng dẫn đến một cung cách gượng ép, không tự nhiên, một khuynh hướng trở nên kiêu ngạo và tin rằng mình không bị ràng buộc bởi các quy tắc, và một cảm nhận rằng ai bất đồng với ta hẳn là kẻ thù của ta. Thật là một thách thức lớn lao khi yêu cầu người Mỹ phải tìm hiểu con người đích thực của một người mà chính người đó đã cố tình không muốn hiểu con người đích thực của mình.

“Khá lâu trước khi giữ một chức vụ dân cử, bà đã là một công chức,” Bill nói với một cử tọa trong cuộc vận động tranh cử của Hillary, nhắc về khoảng thời gian hai người còn ở bang Arkansas. “Tối nay tôi cảm nhận còn mạnh mẽ hơn ba mươi năm trước đây, khi tôi nói với Hillary rằng bà vẫn là người xuất sắc nhất trong tất cả mọi người thuộc thế hệ chúng tôi.” Để hiện thực hóa giấc mơ trở thành một “lãnh tụ chính trị” của đất nước, giờ đây Hillary phải tìm ra được cách thuyết phục cử tri, rằng sự đánh giá của chồng bà về bà là đúng. Bill vốn thích nói câu “Người Mỹ luôn làm đúng.” Trong năm 2008, họ sẽ quyết định liệu Hillary, người đã trải qua tám năm trong Nhà Trắng để “sống trong lịch sử”, cuối cùng có trở lại nơi đó để làm ra lịch sử không.

Sự nổi lên của Hillary Rodham Clinton là một trong những câu chuyện nổi bật nhất trong chính trị nước Mỹ. Bà đã bộc lộ một sức mạnh ý chí khó tin, một lòng dũng cảm hầu như vô song, và một niềm tin không lay chuyển ở chồng bà và tương lai của bà. Như chồng bà tuyên bố, bà là biểu trưng của nhiều phẩm chất tốt đẹp nhất của thế hệ của bà. Nhưng bà cũng đã cho thấy, từ Arkansas đến Thượng viện, một thiên hướng phô bày một số thuộc tính kém cao quý hơn của thế hệ đó.

Nhiều thập niên trước, người nữ anh hùng Eleanor Roosevelt của Hillary đã đưa ra ý tưởng sáng suốt sau đây: “Một ngày nào đó, một phụ nữ có thể trở thành tổng thống… Tôi hy vọng rằng điều đó sẽ chỉ thành hiện thực khi người phụ nữ ấy được bầu như một cá nhân do năng lực của bà ấy và niềm tin của đa số dân chúng vào sự chính trực và khả năng của bà ấy như một con người.”

Và Eleanor Roosevelt đang chờ.

❀ ❀ ❀

[1] 1884-1962, phu nhân của cố tổng thống Franklin Roosevelt và là người cổ xúy cho nữ quyền - ND