Bông Tu-líp Đen

Lượt đọc: 67 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 31
Haarlem

❊ ❊ ❊

Haarlem, nơi mà ba ngày trước chúng ta đã dẫn dắt người đọc hiền từ của mình đến đó, và nơi chúng ta lại đề nghị vị ấy một lần nữa bước theo dấu chân của người tù nhân, là một thành phố dễ mến, nơi luôn tự hào một cách chính đáng về việc sở hữu nhiều tán cây râm mát nhất toàn cõi Hà Lan.

Trong khi các thị trấn khác khoe khoang về sự nguy nga của các kho vũ khí, xưởng đóng tàu, cùng vẻ lộng lẫy của các cửa hiệu và khu chợ, thì niềm kiêu hãnh của Haarlem lại bắt nguồn từ sự vượt trội so với mọi thành phố tỉnh lẻ khác về số lượng cũng như vẻ đẹp của những hàng du vươn rộng, những rặng dương yểu điệu, và hơn hết thảy, là những lối đi nên thơ được che bóng bởi vòm lá tuyệt mỹ của những cụm sồi, đoạn, và dẻ hùng vĩ.

Haarlem — cũng giống như Leyden láng giềng đã trở thành trung tâm khoa học, và Amsterdam thủ quang trở thành trung tâm thương mại — Haarlem chọn cho mình vai trò là kinh đô nông nghiệp, hay nói một cách chính xác hơn là thủ phủ nghề làm vườn.

Thực vậy, được bao bọc xung quanh, lộng gió và phơi mình dưới những tia nắng oi ả, thành phố này dường như mang lại cho những người làm vườn nhiều bảo đảm thành công hơn hẳn các vùng đất khác vốn mang bầu không khí biển nặng nề cùng cái nóng hầm hập.

Chính vì lẽ đó, tất cả những tâm hồn điềm tĩnh yêu chuộng đất đai và hoa trái đã dần tụ họp về Haarlem, hệt như những linh hồn bồn chồn, lo âu với hoài bão du lịch và thương mại đã định cư tại Rotterdam hay Amsterdam, còn toàn bộ giới chính trị gia cùng những kẻ thế tục ích kỷ thì tề tựu ở La Haye.

Chúng ta từng nhận thấy Leyden ngập tràn học giả. Tương tự như vậy, Haarlem dâng hiến trọn vẹn cho những theo đuổi dịu dàng của chốn bình yên — cho âm nhạc và hội họa, những vườn cây trái và đại lộ, những lùm cây và công viên. Haarlem phát cuồng vì hoa, và loài hoa tulip nhận được trọn vẹn sự tôn thờ.

Haarlem treo giải thưởng cho việc trồng hoa tulip; và thực tế này dẫn dắt chúng ta một cách tự nhiên nhất đến ngày hội mà thành phố dự định tổ chức vào ngày 15 tháng 5 năm 1673 nhằm tôn vinh bông hoa tulip đen vĩ đại, tinh khiết và hoàn mỹ, thứ sẽ mang về cho người phát hiện ra nó một trăm nghìn đồng guilder!

Haarlem, sau khi trưng bày đứa con cưng của mình, sau khi quảng bá tình yêu dành cho hoa nói chung và hoa tulip nói riêng vào một thời kỳ mà tâm trí con người ngập tràn chiến tranh và binh biến — Haarlem, sau khi tận hưởng niềm khoái cảm tột cùng khi được chiêm ngưỡng lý tưởng thuần khiết nhất của loài hoa tulip đang kỳ nở rộ — Haarlem, thị trấn nhỏ bé ngập tràn cây xanh và ánh nắng, của ánh sáng và bóng râm, đã quyết định rằng nghi lễ trao giải sẽ là một ngày hội mãi khắc sâu trong ký ức loài người.

Lý do cho quyết định ấy càng thêm phần vững chắc bởi vì Hà Lan chính là quê hương của những lễ hội; chưa bao giờ những bản tính vốn chậm chạp lại thể hiện năng lượng hăng hái mãnh liệt đến thế trong chuyện ca múa như những người cộng hòa tốt bụng thuộc Bảy Tỉnh khi trò tiêu khiển được đặt lên hàng đầu.

Hãy nghiên cứu các bức tranh của hai cha con Teniers.

Quả thực, những kẻ chậm chạp lại là những người siêng năng nhất trong việc tự vắt kiệt sức mình, không phải khi họ làm việc, mà là lúc vui chơi.

Thế là Haarlem hân hoan gấp bội, bởi một lễ hội tam trùng sắp sửa diễn ra.

Trước hết, bông hoa tulip đen đã ra đời; thứ hai, Thân vương William xứ Orange, như một người Hà Lan chân chính, đã hứa sẽ hiện diện trong nghi lễ khai mạc; và thứ ba, đó là một vấn đề danh dự đối với các Bang hội nhằm cho người Pháp thấy rằng, ngay sau một cuộc chiến tranh thảm khốc như năm 1672, nền móng của nước Cộng hòa Batavia vẫn đủ vững chắc để người dân nhún nhảy trên đó, đệm theo tiếng đại bác từ các hạm đội của họ.

Hiệp hội Làm vườn Haarlem đã tỏ ra xứng đáng với danh tiếng của mình khi chi ra một trăm nghìn guilder cho củ của một bông hoa tulip. Thành phố, với mong muốn không chịu kém cạnh, cũng đã biểu quyết một khoản tiền tương đương, được trao vào tay hội đồng danh tiếng ấy để long trọng cử hành sự kiện tốt lành này.

Và quả thực, vào ngày Chủ nhật ấn định cho nghi lễ này, đã có một sự xôn xao lớn trong lòng người dân và một niềm nhiệt huyết ngập tràn trong các thị dân, đến nỗi ngay cả một người Pháp, kẻ luôn cười cợt mọi thứ ở mọi thời điểm, cũng không khỏi thán phục tính cách của những người Hà Lan chân chất ấy — những người sẵn sàng dốc hầu bao cho việc đóng một chiến thuyền — nghĩa là để bảo vệ danh dự quốc gia — cũng nhiệt thành hệt như khi họ thưởng cho việc gieo trồng một loài hoa mới, vốn chỉ nở rộ trong một ngày và phục vụ cho đúng ngày hôm ấy để giải trí cho các quý cô, bậc trí thức và những kẻ tò mò.

Dẫn đầu các nhân vật hào phú và Ban Làm vườn là Mynheer van Systens, khoác lên mình bộ trang phục lộng lẫy nhất.

Người đáng kính ấy đã cố gắng hết sức để bắt chước loài hoa yêu thích của mình qua vẻ trang nhã u ám và nghiêm nghị của y phục; và chúng ta buộc phải ghi nhận, để tôn vinh ông, rằng ông đã hoàn toàn thành công trong mục đích của mình.

Nhung đỏ sẫm, lụa tím thẫm, và vải đen tuyền, cùng thứ vải lanh trắng chói lóa, cấu thành nên trang phục ngày hội của vị Chủ tịch. Ông bước đi đầu đoàn Ủy ban, tay cầm một bó hoa lớn, hệt như cách mà một trăm hăm mốt năm sau, Monsieur de Robespierre đã giương cao trong lễ hội “Đấng Tối Cao”.

Tuy nhiên, vẫn có một chút khác biệt giữa hai người; rất khác với vị diễn thuyết gia người Pháp mang đầy lòng thù hận và tham vọng báo thù trong lồng ngực, vị Chủ tịch đáng kính mang trong tim một tình cảm trong sáng tựa những đóa hoa ông đang cầm trên tay.

Đi sau Ủy ban — những người tươi tắn như một đồng cỏ và ngào ngạt như khu vườn mùa xuân — là các hội đoàn học thuật của thị trấn, các thẩm phán, lực lượng quân sự, giới quý tộc và cả những người nông dân chân đất.

Dân chúng, ngay cả trong số những người cộng hòa đáng kính của Bảy Tỉnh, không có một chỗ đứng được định sẵn trong đoàn rước; họ chỉ đứng xếp hàng dọc theo các con phố.

Đây là vị trí dành cho đám đông, với tinh thần triết lý thực thụ, họ chờ đợi cho đến khi những đoàn xe khải hoàn đi qua rồi mới đưa ra lời bàn tán, và đôi khi cũng là để biết phải hành động ra sao.

Tuy nhiên, lần này không hề có câu hỏi nào về khúc khải hoàn của Pompey hay Caesar; chẳng có chuyện bại trận của Mithridates, cũng chẳng có cuộc chinh phạt xứ Gaul. Đoàn rước diễn ra bình lặng như một bầy chiên thong thả bước đi, và vô hại tựa một đàn chim bay lượn giữa bầu trời.

Haarlem không có vị anh hùng khải hoàn nào khác ngoài những người làm vườn của mình. Tôn thờ hoa cỏ, Haarlem tôn sủng người trồng hoa.

Chính giữa đoàn rước thanh bình và ngát hương ấy, bông hoa tulip đen xuất hiện, được đặt trên một chiếc cáng phủ nhung trắng viền vàng.

Bốn người đàn ông đỡ lấy tay đòn của chiếc cáng, và họ được thay thế luân phiên từng hồi — hệt như những người khiêng nữ thần Cybele thuở xưa ở Rome, khi nàng được rước từ Etruria về Thành phố Vĩnh cửu giữa tiếng kèn trống vang lừng và sự tôn sủng của cả một dân tộc.

Màn công khai trưng bày bông hoa tulip này là một hành động sùng kính dâng lên từ toàn thể một dân tộc chất phác, thô mộc dành cho sự tinh tế và văn hóa của những nhà lãnh đạo lỗi lạc và sùng đạo của họ — những con người từng có dòng máu nhuộm đỏ lớp vỉa hè nhơ nhớp của Buytenhof, để rồi giữ lại quyền ghi tạc tên tuổi các nạn nhân lên phiến đá cao nhất trong đền thờ Pantheon của người Hà Lan.

Đã có sự sắp đặt rằng chính vị Thân vương Nhiếp chính sẽ trao giải thưởng một trăm nghìn guilder — điều thu hút sự quan tâm của đại đa số người dân, và người ta cũng cho rằng có lẽ ngài sẽ đọc một bài diễn văn đặc biệt thu hút sự chú ý của bạn bè lẫn kẻ thù.

Bởi vì trong những lời lẽ nhỏ nhặt nhất của các nhân vật tầm vóc chính trị, phe hữu hảo và phe đối lập của họ luôn nỗ lực dò đoán, và từ đó tưởng rằng họ có thể giải mã được phần nào những suy nghĩ thực sự của các vị ấy.

Cứ như thể chiếc mũ của một chính trị gia chân chính không phải là cái giò đong mà dưới đó ngài luôn che giấu ánh sáng của mình vậy!

Cuối cùng, ngày lễ lớn và được mong chờ từ lâu — 15 tháng 5 năm 1673 — đã đến; toàn thể thành phố Haarlem, phình lớn bởi dòng người từ các vùng lân cận, tụ hội trên những con phố đẹp đẽ ngợp bóng cây, quyết tâm trong dịp này sẽ không hoang phí những tràng pháo tay cho các anh hùng quân sự hay những kẻ từng giành chiến thắng vang dội trên mặt trận khoa học, mà dành trọn sự tán thưởng cho những ai đã chiến thắng Thiên nhiên, buộc người mẹ vĩ đại cạn kiệt nguồn cội phải sinh ra thứ mà trước đó từng bị xem là bất khả — một bông hoa tulip đen tuyền.

Tuy nhiên, chẳng có gì dễ thay đổi hơn quyết định của một đám đông. Khi một đám cũng đã có hứng hô vang khẩu hiệu, nó cũng y hệt như lúc nó bắt đầu cất tiếng la ó. Nó chẳng bao giờ biết khi nào nên dừng lại.

Do đó, đầu tiên, đám đông hoan hô Van Systens cùng bó hoa của ông, tiếp đến là hội đồng thành phố, rồi sau đó họ hô vang tên chính mình; và cuối cùng, có lẽ là lần duy nhất vô cùng đúng đắn, họ dành một tràng pháo tay cho ban âm nhạc tuyệt vời mà các quý ông trong hội đồng thành phố đã hào phóng khoản đãi công chúng tại mỗi điểm dừng chân.

Ánh mắt của tất cả mọi người đều háo hức ngóng chờ nữ nhân vật chính của lễ hội — nghĩa là bông hoa tulip đen — và vị anh hùng của nó chính là con người đã nuôi dưỡng nên đóa hoa ấy.

Giả sử vị anh hùng này xuất hiện ngay sau bài diễn văn mà chúng ta vừa thấy vị Van Systens đáng kính tận tụy biên soạn, chắc chắn chàng ta sẽ gây được tiếng vang lớn chẳng kém gì chính vị Thân vương Nhiếp chính.

Thế nhưng, tâm điểm chú ý trong diễn biến ngày hôm nay đối với chúng ta lại không nằm ở bài diễn văn uyên bác của người bạn Van Systens dẫu nó có hùng hồn đến đâu; cũng chẳng nằm ở những chàng công tử trẻ tuổi chưng diện rực rỡ trong trang phục ngày Chủ nhật đang nhai ngấu nghiến những chiếc bánh ngọt nặng nề; hay ở những thiếu niên nông dân nghèo khổ đang gặm nhấm những con lươn xông khói cứ như thể chúng là thanh kẹo vani thơm phức; sự quan tâm của chúng ta cũng chẳng hướng về những thiếu nữ Hà Lan xinh đẹp với đôi má ửng hồng và bờ ngực ngọc ngà; hay những thương gia mynheer béo tròn, phúc hậu chưa từng rời khỏi nhà; hay những vị lữ khách gầy gò, xanh xao đến từ Ceylon hay Java; cũng không phải đám đông khát khô cổ đang giải khát bằng dưa chuột muối — không, đối với chúng ta, sự hấp dẫn thực sự của tình huống này, nỗi kịch tính đầy mê hoặc, hoàn toàn không nằm ở những thứ đó.

Niềm chú ý của chúng ta đặt nơi một gương mặt rạng rỡ, tươi vui thấp thoáng giữa các thành viên của Ban Làm vườn; ở một con người cài hoa trên thắt lưng, đầu tóc chải chuốt gọn gàng và khoác lên mình bộ đồ đỏ rực — sắc màu tạo nên sự tương phản đến gay gắt với mái tóc đen và làn da ngăm vàng của y.

Vị anh hùng này, ngập tràn trong niềm vui sướng ngất ngây, kẻ có được vinh dự lớn lao khiến người ta quên đi bài diễn văn của Van Systens và thậm chí cả sự hiện diện của Thân vương Nhiếp chính, chính là Isaac Boxtel. Hắn đang chứng kiến cảnh bông hoa tulip đen — đứa con gái giả mạo của hắn — được rước ngay bên phải phía trước mặt mình; và bên trái hắn, trong một chiếc túi lớn là một trăm nghìn guilder bằng những đồng tiền vàng lấp lánh, thứ mà mắt hắn cứ liếc nhìn không rời, nơm nớp sợ đánh mất bóng dáng chúng dù chỉ trong một khoảnh khắc.

Thỉnh thoảng, Boxtel lại rảo bước nhanh hơn để được chạm vai Van Systens dù chỉ trong giây lát. Hắn mượn chút tầm ảnh hưởng từ mọi người để tạo ra thứ uy quyền giả tạo cho chính mình, hệt như cách hắn đã đánh cắp bông hoa tulip của Rosa nhằm mưu cầu vinh quang và làm giàu cho bản thân.

Thêm một khắc nữa thôi là Thân vương sẽ đến và đoàn rước sẽ dừng chân lần cuối; sau khi bông hoa tulip được đặt lên ngai vị của nó, Thân vương, nhường lại vị trí cho đối thủ cạnh tranh sự sùng bái từ công chúng này, sẽ cầm lấy một tấm da cừu được trang hoàng lộng lẫy, trên đó ghi tên của người trồng hoa; và Điện hạ, bằng một giọng vang rõ, sẽ tuyên bố y chính là người phát hiện ra một kỳ quan; rằng Hà Lan, thông qua công cụ là y — Boxtel, đã buộc Thiên nhiên phải sinh ra một loài hoa đen, từ nay về sau sẽ được gọi là Tulipa nigra Boxtellea.

Tuy nhiên, thỉnh thoảng Boxtel lại rời mắt khỏi bông hoa tulip và túi tiền trong giây lát, rụt rè dò xét giữa đám đông, bởi vì điều hắn sợ hãi hơn hết thảy là nhìn thấy gương mặt tái nhợt của cô thiếu nữ xứ Friesland ở đó.

Nàng sẽ tựa như một hồn ma phá hỏng niềm vui lễ hội của hắn, hệt như bóng ma của Banquo đã làm với Macbeth vậy.

Và dẫu vậy, nếu phải nói lên sự thật, kẻ khốn nạn từng đánh cắp niềm kiêu hãnh của đàn ông và của hồi môn của một người phụ nữ này lại không hề coi mình là kẻ trộm. Hắn đã chăm chú quan sát bông hoa tulip ấy biết bao, theo dõi nó sát sao từ chiếc ngăn kéo trong căn phòng khô ráo của Cornelius cho đến đoạn đài xử án ở Buytenhof, và từ đoạn đài ấy đến pháo đài Loewestein; hắn từng nhìn thấy nó nảy mầm và lớn lên bên ô cửa sổ của Rosa, rồi biết bao lần hà hơi làm ấm bầu không khí xung quanh nó, khiến hắn cảm thấy chẳng ai có quyền chính đáng hơn hắn trong việc gọi mình là người tạo ra nó; và bất cứ kẻ nào dám cướp bông hoa tulip đen đi khỏi tay hắn lúc này đều sẽ hiện lên trong mắt hắn như một tên trộm.

Thế nhưng, hắn chẳng hề nhìn thấy Rosa; và vì thế, niềm vui của hắn không hề bị vấy bẩn.

Giữa vòng tròn những tán cây tuyệt đẹp được trang hoàng bằng vòng hoa và những câu khẩu hiệu, đoàn rước dừng lại giữa âm thanh của những bản nhạc rộn ràng, và các thiếu nữ trẻ tuổi của Haarlem xuất hiện để hộ tống bông hoa tulip đến chiếc ghế cao mà nó sẽ ngự trị trên bục danh dự, ngay cạnh chiếc ghế mạ vàng của Điện hạ Thân vương Nhiếp chính.

Và bông hoa tulip kiêu hãnh, được tôn lên trên bệ cao, chẳng mấy chốc đã phóng tầm nhìn bao quát đám đông đang tụ họp, những người vỗ tay rào rào và làm cho thị trấn cổ kính Haarlem vang dội những tiếng ho hô vang trời.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.