Vào buổi tối hôm sau, vào giờ quen thuộc, Van Baerle nghe thấy tiếng ai đó cào nhẹ lên ô cửa sổ nhỏ có chấn song, y như cách Rosa vẫn thường làm trong những ngày tươi đẹp nhất của tình bạn giữa hai người.
Cornelius, như có thể dễ dàng đoán được, đứng không cách cửa là bao, liền nhận ra Rosa — người cuối cùng cũng đã quay lại đợi anh với chiếc đèn trên tay.
Thấy anh quá ư buồn bã và xanh xao, cô giật mình lên tiếng:
— Anh bị ốm phải không, ngài Cornelius?
— Phải, anh bệnh thật, — anh đáp, và quả thực tâm trí lẫn thể xác anh đang oằn mình vì đau đớn.
— Em thấy anh không ăn gì cả, — Rosa nói; — cha em bảo anh cứ nằm liệt giường suốt cả ngày. Thế rồi em viết thư để xoa dịu nỗi lo lắng của anh về số phận của báu vật mà anh hằng trân quý nhất.
— Còn anh, — Cornelius nói, — anh đã đáp từ. Khi thấy em trở lại, Rosa yêu dấu của anh ơi, anh cứ ngỡ em đã nhận được thư anh.
— Thật vậy; em đã nhận được rồi.
— Lần này em không thể lấy cớ là không biết đọc nữa nhé. Không những em đọc rất trôi chảy, mà em còn tiến bộ đến kỳ lạ trong việc viết lách nữa cơ đấy.
— Quả thực, em không chỉ nhận mà còn đọc thư anh rồi. Thế nên em mới đến đây để xem có cách nào giúp anh hồi phục sức khỏe hay không.
— Giúp anh hồi phục sức khỏe ư? — Cornelius kêu lên; — nhưng em có tin tức gì tốt lành để báo cho anh không?
Nói rồi, chàng tù nhân tội nghiệp nhìn Rosa, đôi mắt lấp lánh niềm hy vọng.
Dù không hiểu hay không muốn hiểu ánh mắt ấy, Rosa điềm nhiên đáp:
— Em chỉ đến để nói chuyện về bông tu-líp của anh thôi, mà em biết chắc đó là điều anh đang bận tâm nhất.
Rosa thốt lên mấy lời ấy bằng một giọng điệu lạnh băng, cứ như cứa sâu vào trái tim Cornelius. Chàng nào ngờ đằng sau vẻ dửng dưng mà cô gái tội nghiệp cố tỏ ra khi nhắc đến đối thủ của mình — tức bông tu-líp đen — lại ẩn chứa những tâm sự gì.
— Ôi! — Cornelius lẩm bẩm, — lại thế nữa! Lại thế nữa sao! Chẳng phải anh từng nói với em rằng anh chỉ nghĩ đến mỗi mình em thôi sao, rằng anh chỉ tiếc nuối một mình em, nhớ nhung một mình em, và sự vắng mặt của em làm anh thấy trống trải hơn cả việc mất đi tự do lẫn sinh mạng này?
Rosa mỉm cười với vẻ mặt đượm buồn.
— À! — cô nói, — bông tu-líp của anh vừa suýt gặp nguy hiểm đấy.
Cornelius vô thức rùng mình, và rõ ràng là đã sập bẫy, nếu như câu nói đó thực chất chỉ là một cái bẫy.
— Nguy hiểm! — chàng hoảng hốt kêu lên; — nguy hiểm gì cơ?
Rosa nhìn anh với ánh mắt đầy dịu dàng và thương cảm; cô hiểu rằng những gì cô mong muốn vượt quá khả năng của con người này, và rằng cô phải chấp nhận anh nguyên vẹn với tật xấu nhỏ nhặt ấy.
— Phải, — cô nói, — anh đoán trúng phóc rồi đấy; kẻ bám đuôi và gã tình nhân si tình Jacob ấy không đến vì em đâu.
— Thế hắn đến vì cái gì? — Cornelius lo lắng hỏi.
— Hắn đến vì bông tu-líp.
— Trời ơi! — Cornelius thốt lên, sắc mặt còn tái nhợt đi vì tin tức này hơn cả hồi hai tuần trước, khi Rosa bảo rằng Jacob đến vì cô.
Rosa nhìn thấy sự hoảng hốt ấy, và Cornelius cũng nhận ra qua nét mặt cô rằng nàng đang suy tính điều gì.
— Ôi, tha lỗi cho anh, Rosa! — anh nói, — anh hiểu em, và anh thừa biết tấm lòng nhân hậu cùng sự chân thành của em. Chúa đã ban cho em trí tuệ và sức mạnh để tự bảo vệ mình; nhưng với bông tu-líp tội nghiệp của anh, khi nó gặp hiểm nguy, Chúa lại chẳng ban cho nó bất cứ thứ gì tương tự.
Rosa không đáp lại lời biện minh ấy của tù nhân, cô tiếp tục:
— Kể từ khoảnh khắc em biết chắc anh đang lo lắng vì gã đàn ông cứ bám theo em mà em đã nhận ra là Jacob, chính bản thân em lại càng thấy bất an hơn nữa. Thế nên, vào ngày hôm sau ngày em gặp anh gần nhất, và là ngày anh đã nói —
Cornelius ngắt lời cô.
— Thêm một lần nữa, xin tha lỗi cho anh, Rosa! — chàng kêu lên. — Anh đã sai khi nói với em những lời đó. Trước đây anh đã xin lỗi vì câu nói tai hại ấy rồi. Giờ anh lại xin lỗi: liệu anh cứ phải cầu xin điều đó hoài sao?
— Vào ngày hôm sau, — Rosa nói tiếp, — nhớ lại những gì anh đã dặn về mưu kế mà em cần dùng để dò xem gã đàn ông đáng ghét kia đến vì bông tu-líp hay vì em —
— Đúng rồi, đúng rồi, đáng ghét thật. Nói cho anh nghe đi, — anh hỏi, — em có căm ghét gã đó không?
— Em căm ghét hắn chứ, — Rosa đáp, — vì hắn chính là nguyên nhân gây ra bao nỗi bất hạnh mà em phải chịu đựng trong suốt tám ngày qua.
— Cả em nữa ư, em cũng bất hạnh sao, Rosa? Anh cảm ơn em ngàn lần vì lời thú nhận đầy ân cần ấy.
— Vâng, vào ngày sau cái ngày bất hạnh đó, em đã xuống vườn và đi về phía luống đất nơi em định trồng bông tu-líp của anh, mắt cứ liếc ngó xung quanh xem mình có bị bám đuôi như lần trước nữa không.
— Rồi sao nữa? — Cornelius giục.
— Rồi cái bóng quen thuộc ấy lại lướt qua giữa chiếc cổng và bức tường, rồi một lần nữa biến mất sau những tán cây cơm cháy.
— Em vờ như không thấy hắn, phải không? — Cornelius hỏi, nhớ lại từng chi tiết trong lời khuyên mà anh đã dặn dò Rosa.
— Vâng, và em cúi người xuống luống đất, dùng bay xới xới lên như thể chuẩn bị vùi củ hoa xuống vậy.
— Thế còn hắn — trong suốt thời gian đó hắn làm gì?
— Em thấy mắt hắn lấp lánh qua những cành cây trông chẳng khác gì mắt hổ.
— Em thấy chưa, em thấy chưa! — Cornelius kêu lên.
— Sau khi làm xong màn kịch đó, em quay gót bỏ đi.
— Nhưng chắc là em chỉ nấp sau cánh cửa vườn thôi, để có thể nhìn qua lỗ khóa xem hắn giở trò gì sau khi em đi chứ gì?
— Hắn đứng chờ một lát, chắc là để chắc chắn rằng em không quay lại, rồi mới rón rén bò ra khỏi chỗ ẩn nấp và vòng qua một đoạn khá xa để tiến đến luống đất; cuối cùng, khi đã đến đích — nghĩa là chỗ đất vừa mới được xới lên — hắn đứng lại với vẻ mặt dửng dưng, đảo mắt nhìn khắp mọi hướng, săm soi từng góc vườn, từng ô cửa sổ của những ngôi nhà bên cạnh, và thậm chí ngước cả lên bầu trời; đoạn, tưởng rằng mình hoàn toàn đơn độc, hoàn toàn biệt lập và không bị ai soi mói, hắn lao bổ vào luống đất, thọc cả hai tay vào lớp đất mềm, vốc lấy một nắm đất rồi nhẹ nhàng bóp vụn giữa những ngón tay để xem củ hoa có ở trong đó không, cứ thế lặp đi lặp lại hai ba lần cho đến khi nhận ra mình đã bị lừa gót. Lúc bấy giờ, kìm nén cơn giận đang sục sôi trong lồng ngực, hắn cầm lấy chiếc cào, san phẳng mặt đất để khi rời đi, nó vẫn y nguyên như lúc hắn vừa tới; và thế là, vô cùng bẽ bàng cùng chán nản, hắn lê bước quay về phía cửa, cố ra vẻ dửng dưng như một vị khách ghé thăm khu vườn bình thường.
— Ôi, đồ khốn kiếp! — Cornelius lẩm bẩm, lau dòng mồ hôi lạnh trên trán. — Ôi, đồ khốn! Anh đã đoán trước được ý đồ của hắn. Thế còn củ hoa, hỡi Rosa; em đã xử lý nó thế nào rồi? Trồng vào thời điểm này kể ra cũng hơi muộn đấy.
— Củ hoa á? Nó đã nằm dưới đất được sáu ngày nay rồi.
— Ở đâu cơ? Và cách nào? — Cornelius kêu lên. — lạy Chúa, sao mà liều lĩnh thế! Nó ra sao rồi? Trồng ở loại đất nào? Hướng nào? Tốt hay xấu? Liệu có nguy cơ bị tên Jacob đáng ghét kia chôm mất không?
— Chẳng có mối nguy nào bị trộm đâu, — Rosa nói, — trừ khi Jacob đột nhập được vào phòng ngủ của em.
— Ồ! Vậy là nó đang ở trong phòng ngủ của em à? — Cornelius nói, lòng nhẹ nhõm đi phần nào. — Nhưng bằng loại đất gì? Trồng trong chậu nào thế? Chắc là em không để nó mọc trong nước giống mấy bà phu nhân ở Haarlem và Dort, những kẻ cứ tưởng nước có thể thay thế được đất đấy chứ?
— Anh có thể yên tâm về khoản đó, — Rosa mỉm cười đáp; — củ hoa của anh không có mọc trong nước đâu.
— Anh thở phào nhẹ nhõm rồi.
— Nó được trồng trong một cái chậu đá dày dặn, kích thước y hệt cái vò mà anh từng dùng để trồng củ của mình ấy. Đất trồng gồm ba phần đất thịt lấy từ chỗ đẹp nhất trong vườn, và một phần đất quét dọn ngoài đường lộ. Em đã nghe anh và cái gã Jacob đáng ghét mà anh gọi bàn tán quá nhiều lần về loại đất nào thích hợp nhất để trồng tu-líp, nên em rành nó chẳng kém gì tay thợ làm vườn hạng nhất ở Haarlem đâu.
— Thế còn hướng đặt chậu thì sao, hỡi Rosa?
— Hiện tại nó đón được nắng suốt cả ngày — nghĩa là vào những lúc trời có nắng. Nhưng một khi nó nhú mầm khỏi mặt đất, em sẽ làm y như những gì anh đã làm ở đây, ngài Cornelius thân mến ạ: em sẽ đặt nó ra ngoài bệ cửa sổ hướng đông từ tám giờ sáng cho đến mười một giờ, và đặt bên cửa sổ hướng tây từ ba giờ đến năm giờ chiều.
— Đúng thế! Chuẩn lắm! — Cornelius kêu lên; — em đúng là một tay làm vườn thực thụ, Rosa xinh đẹp của anh ạ. Nhưng anh sợ việc chăm bẵm bông tu-líp sẽ chiếm hết thời gian của em mất.
— Vâng, sẽ mất đấy, — Rosa nói; — nhưng chẳng sao cả. Bông tu-líp của anh chính là con gái em. Em sẽ dành trọn cho nó quỹ thời gian y như thể dành cho đứa con ruột thịt của mình nếu em làm mẹ vậy. Chỉ có cách trở thành mẹ của nó, — Rosa nói thêm với nụ cười trên môi, — em mới thôi không còn là tình địch của nó nữa.
— Rosa dịu dàng và xinh đẹp của anh! — Cornelius lẩm bẩm, trao cho nàng một ánh nhìn chan chứa tình ý của một kẻ si tình hơn là của một tay làm vườn, và ánh mắt ấy đã mang lại cho Rosa đôi chút an ủi.
Rồi, sau một khoảng lặng ngắn, trong khi Cornelius cố luồn tay qua những khe chấn song để chạm vào bàn tay đang rụt lại của Rosa, anh cất lời:
— Ý em là củ hoa đã nằm dưới đất được sáu ngày nay rồi phỏng?
— Vâng, sáu ngày rồi, ngài Cornelius, — cô đáp.
— Và nó vẫn chưa nhú lá ư?
— Chưa, nhưng em nghĩ ngày mai nó sẽ nhú.
— Thế thì ngày mai em sẽ mang tin tức về nó, và cả về bản thân em nữa nhé, Rosa? Anh rất quan tâm đến đứa con gái, như em vừa gọi lúc nãy, nhưng anh còn quan tâm đến người mẹ của nó nhiều hơn gấp bội.
— Ngày mai á? — Rosa liếc nhìn Cornelius đầy vẻ hoài nghi. — Em không biết ngày mai mình có đến được không nữa.
— Lạy Chúa! — Cornelius thốt lên, — sao ngày mai em lại không thể tới?
— Ngài Cornelius ạ, em có vô khối việc phải làm cơ.
— Còn anh thì chỉ có đúng một việc, — Cornelius lẩm bẩm.
— Phải, — Rosa nói, — đó là yêu bông tu-líp của anh.
— Là yêu em cơ, Rosa.
Rosa lắc đầu, và một khoảng im lặng lại bao trùm.
— Thôi được, — cuối cùng Cornelius phá vỡ sự tĩnh lặng, — thôi được, Rosa ạ, vạn vật trên cõi đời này đều thay đổi; hoa xuân rồi sẽ nhường chỗ cho những loài hoa khác; và những chú ong từng âu yếm ve vuốt hoa tử la lan cùng hoa tường vi cũng sẽ bay lượn với ngần ấy thiết tha quanh những giàn kim ngân, hoa hồng, hoa nhài và hoa cẩm chướng.
— Tất cả những điều đó có ý nghĩa gì chứ? — Rosa hỏi.
— Em đã bỏ rơi anh rồi, cô Rosa ạ, để đi tìm niềm vui ở nơi khác. Em làm vậy là phải lắm, và anh sẽ chẳng phàn nàn đâu. Anh lấy tư cách gì để đòi hỏi sự chung thủy từ em cơ chứ?
— Sự chung thủy của em ư! — Rosa kêu lên, đôi mắt ngấn lệ và chẳng thèm che giấu thêm những giọt châu lấp lánh đang rơi trên gò má trước mặt Cornelius, — sự chung thủy của em ư! Chẳng lẽ từ trước tới nay em không chung thủy với anh sao?
— Em gọi việc bỏ mặc anh ở đây để đi chết dần chết mòn là chung thủy đấy à?
— Nhưng ngài Cornelius ơi, — Rosa nói, — chẳng phải em đang làm tất cả những gì có thể mang lại niềm vui cho anh đó sao? Chẳng phải em đã hiến dâng cả tâm can cho bông tu-líp của anh rồi hay sao?
— Em cay nghiệt lắm, Rosa, em đang trách cứ niềm vui trong trẻo duy nhất mà anh có được trên cõi đời này đấy.
— Em chẳng trách cứ gì anh cả, ngài Cornelius ạ, có chăng chỉ là nỗi đau đớn vô bờ bão mà em từng cảm nhận khi nghe người ta báo tin ở Binnenhof rằng anh sắp sửa bị đem ra hành quyết.
— Em không vui, Rosa, cô bé ngọt ngào của anh ạ, vì anh yêu hoa cỏ.
— Em chẳng buồn phiền gì chuyện anh yêu chúng đâu, ngài Cornelius, chỉ là em thấy chạnh lòng khi nghĩ rằng anh yêu chúng hơn cả yêu em.
— Ôi, Rosa yêu dấu của anh! Em hãy nhìn xem tay anh đang run rẩy thế nào; hãy nhìn đôi má xanh xao này, và lắng nghe nhịp đập của trái tim anh đi. Tất cả là vì em, người anh yêu, chứ không phải vì bông tu-líp đen. Hãy hủy diệt củ hoa ấy đi, hãy bóp chết mầm mống của loài hoa đó đi, dập tắt thứ ánh sáng dịu ngọt của giấc mơ ngây thơ tuyệt vời mà anh đã quen tự huyễn hoặc đi; nhưng xin em hãy yêu anh, Rosa ạ, hãy yêu anh; vì anh cảm sâu sắc rằng trong lòng anh chẳng thể yêu ai ngoài em.
— Vâng, sau bông tu-líp đen, — Rosa thở dài, cuối cùng không còn rụt rè rút đôi bàn tay ấm áp của mình khỏi những thanh sắt nữa khi Cornelius ân cần đặt lên đó những nụ hôn.
— Trên hết thảy và trước hết mọi thứ trên đời này, hỡi Rosa.
— Em có thể tin anh không?
— Tin như chính sự tồn tại của bản thân em vậy.
— Thôi được, thế thì cứ cho là vậy đi; nhưng việc yêu em cũng chẳng trói buộc anh được mấy đâu.
— Thật không may là nó chẳng ràng buộc anh thêm được bao nhiêu; nhưng nó lại trói buộc em đấy, Rosa ạ, chính em cơ.
— Trói buộc vào cái gì?
— Trước hết là không được lấy chồng.
Cô mỉm cười.
— Thói quen của các người là thế đấy, — cô nói; — đàn ông các người ai cũng độc đoán cả. Các người sùng bái một bóng hồng nào đó, trong đầu chỉ nghĩ đến duy nhất một mình nàng. Rồi khi bị kết án tử hình, trên đường bước lên đoạn đầu đài, các người vẫn trọn đời trọn kiếp hướng về nàng hơi thở cuối cùng; thế mà giờ đây lại đòi một kẻ bé nhỏ tội nghiệp như em phải hy sinh tất cả những giấc mơ cùng niềm hạnh phúc của mình cho các người.
— Nhưng bóng hồng mà em đang nhắc tới là ai thế, Rosa? — Cornelius lên tiếng, cố lục lọi trong trí nhớ xem liệu có người phụ nữ nào mà Rosa đang ám chỉ hay không.
— Đó là một giai nhân kiều diễm với vòng eo thon thả, đôi bàn chân nhỏ nhắn và một chiếc đầu kiêu kỳ; tóm lại, em đang nói đến bông hoa của anh đấy.
Cornelius mỉm cười.
— Dù sao thì đó cũng chỉ là một bóng hồng tưởng tượng; trong khi đó, chưa kể đến gã Jacob si tình kia, chính em cũng từng thừa nhận rằng xung quanh em có vô số gã trai tơ chực chờ ve vãn cơ mà. Em còn nhớ những gì từng kể với anh về mấy tên sinh viên, sĩ quan và thư ký ở La Hay không? Chẳng lẽ ở Loewestein này lại không có lấy nổi một tên thư ký, sĩ quan hay sinh viên nào chắc?
— Đương nhiên là có chứ, mà lại đông là đằng khác.
— Những kẻ biết viết thư tay ấy hả?
— Bọn chúng viết thư suốt ấy chứ.
— Và giờ đây, khi em đã biết đọc —
Đến đây Cornelius bật ra một tiếng thở dài khi nghĩ rằng, dẫu là một kẻ tù ngục nghèo khổ đi chăng nữa, chính anh là người duy nhất ban cho Rosa khả năng đọc được những bức thư tình mà nàng nhận.
— Nói về chuyện đó, — Rosa bảo, — em nghĩ rằng khi đọc những bức thư gửi cho mình và điểm mặt qua đám trai tráng cứ gửi thư đến tấp ấy, em chẳng qua chỉ đang làm theo đúng chỉ dẫn của anh thôi mà.
— Sao cơ? Chỉ dẫn của anh á?
— Chứ sao nữa, chỉ dẫn của ngài chứ gì, — Rosa vừa nói vừa thở dài đáp lời; — chẳng lẽ anh quên mất bản di chúc do chính tay anh viết trên cuốn Kinh Thánh của Cornelius de Witt rồi chắc? Em thì chẳng quên đâu; vì giờ đây đã biết đọc, ngày nào em cũng lật ra đọc đi đọc lại không biết chán. Trong di chúc đó, anh đã ra lệnh cho em phải yêu và kết hôn với một chàng thanh niên tuấn tú tuổi chừng hai mươi sáu hoặc hai mươi tám. Em đang lùng sục tìm kiếm chàng trai ấy đây, và vì toàn bộ thời gian trong ngày của em đã bị bông tu-líp của anh chiếm sạch, nên anh bắt buộc phải nhường cho em những buổi tối để đi tìm cậu ta chứ.
— Nhưng Rosa ơi, bản di chúc đó được viết ra trong tâm thế chuẩn bị đón nhận cái chết, và ơn Chúa, hiện giờ anh vẫn còn sống nhăn đây thôi.
— Ồ thế thì, em sẽ chẳng thèm đi tìm anh chàng tuấn tú nào nữa đâu, mà sẽ đến thăm anh.
— Thế mới phải chứ, Rosa, hãy đến nhé! Hãy đến đây!
— Với một điều kiện.
— Anh đồng ý trước!
— Rằng trong ba ngày tới, tuyệt đối không được nhắc đến bông tu-líp đen nữa.
— Sẽ không bao giờ nhắc đến nó nữa nếu đó là điều em muốn, Rosa ạ.
— Không, không, — cô gái bật cười đáp, — em đâu có đòi hỏi những điều bất khả thi.
Nói đoạn, cô vô tình áp sát chiếc má hồng hào của mình vào khung cửa sắt đến mức Cornelius có thể chạm đôi môi mình lên đó.
Rosa khẽ thốt lên một tiếng kêu nhỏ, nhưng chan chứa tình yêu thương, rồi biến mất hút.