Trong khi những sự việc mà chúng ta vừa kể ở chương trước đang diễn ra, chàng Van Baerle bất hạnh, bị bỏ quên trong ngục tối ở pháo đài Loewestein, phải hứng chịu từ Gryphus mọi đớn đau mà một người tù có thể gánh chịu khi kẻ cai ngục quyết tâm đóng trọn vai một tên đao phủ.
Gryphus, không nhận được bất kỳ tin tức nào về Rosa hay Jacob, đinh ninh rằng tất cả những chuyện đã xảy ra là do quỷ dữ nhúng tay, và chính Tiến sĩ Cornelius van Baerle đã được Satan sai phái đến trần gian.
Hậu quả là vào một buổi sáng đẹp trời, đúng ba ngày sau sự biến mất của Jacob và Rosa, hắn xộc thẳng vào buồng giam của Cornelius với cơn giận dữ sục sôi hơn hẳn mọi ngày.
Chàng Cornelius đang chống cằm lên bệ cửa sổ, hai tay đỡ lấy đầu, đôi mắt thẫn thờ phóng tận ra phía chân trời mờ sương nơi những chiếc cối xay gió ở Dort đang quay đều những cánh quạt. Chàng hít thở bầu không khí trong lành cốt để kìm nén những giọt nước mắt và tìm lại sự kiên định nhờ triết lý sống của mình.
Những con bồ câu vẫn ở đó, nhưng hy vọng thì không; chẳng còn tương lai nào để mà mong chờ nữa.
Than ôi! Rosa bị giám sát chặt chẽ, nay chẳng thể đến gặp chàng được nữa. Thế liệu nàng có viết thư được không? Và nếu được, làm sao nàng chuyển thư đến tay chàng?
Không, không thể nào. Qua hai ngày qua, chàng đã thấy quá nhiều sự hung ác và căm hận trong ánh mắt của lão già Gryphus, để rồi chẳng thể kỳ vọng sự cảnh giác ấy sẽ lơi lỏng dẫu chỉ là một phút giây. Hơn thế nữa, chẳng phải Rosa cũng đang phải gánh chịu những đày ải còn cay đắng hơn cả cảnh giam cầm và chia cắt đó sao? Liệu gã bợm nhậu hung bợm, mở miệng là chửi rủa này có trút giận lên đầu con gái mình, hệt như những người cha tàn nhẫn trong các vở kịch cổ Hy Lạp không? Và khi hơi rượu Genièvre làm đầu óc hắn mụ mẫm, liệu nó có tiếp thêm sức mạnh gấp bội cho cánh tay mà chính Cornelius đã tận tình nắn bó cho hắn hay không?
Ý nghĩ rằng Rosa có lẽ đang bị đối xử tệ bạc suýt đẩy Cornelius đến bờ vực phát điên.
Chàng bấy giờ cảm thấy sự bất lực tột cùng của bản thân. Chàng tự hỏi liệu Thượng đế có công bằng không khi trút xuống bao tai ương lên đầu hai sinh linh vô tội. Và chắc chắn rằng trong những khoảnh khắc ấy, chàng đã bắt đầu hoài nghi về sự thông thái của Đấng Quan Phòng. Đó chính là một trong những lời nguyền của bất hạnh: nó sinh ra sự hoài nghi.
Van Baerle từng định viết thư cho Rosa, nhưng nàng đang ở đâu?
Chàng cũng rất muốn viết thư gửi tới The Hague để đi trước một bước đón đầu Gryphus — kẻ mà chàng không mảy may nghi ngờ rằng sẽ dùng cách vu khống để giáng thêm những trận cuồng phong lên đầu mình.
Nhưng viết bằng cách nào đây? Gryphus đã tịch thu giấy bút của chàng rồi, và giả sử chàng có đủ cả hai thứ đó đi nữa, thì liệu có thể trông đợi Gryphus chịu đi gửi thư hộ hay sao?
Rồi Cornelius bắt đầu nghiền ngẫm trong đầu tất cả những mưu kế mà những tù nhân bất hạnh thường hay viện đến.
Chàng đã nghĩ đến chuyện vượt ngục — một ý nghĩ chưa từng xuất hiện trong đầu chừng nào chàng còn có thể gặp Rosa mỗi ngày; nhưng càng ngẫm nghĩ, chàng càng thấy rõ sự bất khả thi của một kế hoạch như thế. Chàng là một trong những tâm hồn ưu tú vốn căm ghét mọi điều tầm thường, và họ thường đánh mất cơ hội tốt chỉ vì không thèm đi theo lối mòn của đám đông, cái con đường cái quan của sự tầm thường vốn dẫn đến mọi đích đến.
“Làm sao,” Cornelius tự nhủ, “mình có thể trốn khỏi Loewestein như Grotius từng làm trước đây chứ? Chẳng phải mọi biện pháp đề phòng đã được thắt chặt từ đó đến nay rồi sao? Các cửa sổ chẳng phải đã bị song sắt bịt kín hay sao? Các cánh cửa chẳng phải kiên cố gấp đôi, gấp ba, và lính canh thì cảnh giác gấp mười lần đó sao? Và chưa kể ngoài tất cả những điều đó ra, tôi lại còn phải đối phó với một lão Argus càng nguy hiểm hơn bội phần vì hắn mang ánh mắt căm thù sắc bén? Cuối cùng, chẳng phải có một sự thật làm nhụt đi toàn bộ nhuệ khí của tôi, ý tôi là sự vắng bóng của Rosa hay sao? Nhưng giả sử tôi phí hoài mười năm cuộc đời để mài một chiếc giũa cưa đứt song sắt, hoặc bện thừng để tuột mình xuống từ cửa sổ, hay gắn lông vũ lên vai để bay đi như Icarus? Song vận rủi hiện đang chống lại tôi. Lưỡi giũa rồi sẽ cùn, sợi thừng sẽ đứt, hoặc đôi cánh sẽ tan chảy dưới ánh mặt trời; chắc chắn tôi sẽ tự sát, sẽ bị vớt lên trong cảnh tàn phế cụt tay cụt chân; tôi sẽ được gắn biển đề tên và đem trưng bày trong viện bảo tàng ở Hague, nằm giữa chiếc áo dằn vặt đẫm máu của William the Taciturn và con sư tử biển cái bị bắt ở Stavesen, và kết quả duy nhất từ cuộc đại sự của tôi sẽ chỉ là kiếm được một chỗ đứng giữa đám kỳ trân dị bảo của xứ Holland.
“Nhưng không; và như thế lại tốt hơn nhiều. Một ngày đẹp trời nào đó Gryphus sẽ phạm phải một hành động tàn bạo nào đó. Ta đang mất dần sự kiên nhẫn, kể từ khi ta mất đi niềm vui và sự đồng hành của Rosa, và đặc biệt là từ khi ta mất đi củ tulip của mình. Chắc chắn rằng sớm muộn gì Gryphus cũng sẽ tấn công ta theo cách làm tổn hại đến lòng tự trọng, tình yêu của ta, hoặc thậm chí đe dọa sự an toàn cá nhân của ta. Ta chẳng hiểu thế nào nữa, nhưng kể từ khi bị giam cầm, ta cảm thấy một sự hiếu chiến kỳ lạ và gần như không thể kìm chế. Chà, ta sẽ chộp lấy cổ họng lão khốn kiếp đó và bóp nghẹt hắn.”
Đến đây, Cornelius khựng lại trong giây lát, cắn chặt môi và thẫn thờ nhìn đăm đăm về phía trước; rồi vội vã quay trở lại với ý tưởng dường như đang mê hoặc mình một cách kỳ lạ, chàng tiếp tục —
“Ừ thì, một khi đã bóp cổ hắn rồi, sao ta không lấy chìa khóa của hắn, sao không thong thả bước xuống cầu thang như thể vừa làm một việc vô cùng đức hạnh, sao không đi đón Rosa ra khỏi phòng, nói cho nàng biết tất cả mọi thứ, rồi từ cửa sổ phòng nàng nhảy xuống sông Waal? Ta đủ tài bơi lội để cứu cả hai chúng ta. Rosa — nhưng, lạy Chúa, Gryphus là cha của nàng! Dù tình cảm nàng dành cho ta có sâu đậm thế nào đi nữa, nàng cũng sẽ chẳng bao giờ tha thứ cho việc ta đã bóp cổ cha mình, dẫu lão có hung ác và tàn nhẫn đến đâu đi chăng nữa.
“Ta sẽ phải tranh cãi với nàng; và ngay giữa lúc ta đang biện bạch, một tên gác ngục khốn kiếp nào đó phát hiện ra Gryphus đang thoi thóp bên bờ vực cái chết, hoặc có lẽ đã chết hẳn rồi, sẽ kéo đến và đặt tay lên vai ta. Khi ấy ta sẽ lại được nhìn thấy Buytenhof, và ánh lóe lên của thanh kiếm chết tiệt kia — thanh kiếm sẽ không dừng lại nửa đường thêm một lần nữa, mà sẽ kết thân với gáy ta cho mà xem.
“Không ổn đâu, Cornelius anh bạn trẻ — đó là một kế hoạch tồi. Nhưng, thế thì ta sẽ ra sao đây, và làm thế nào để tìm lại Rosa?”
Đó là những tâm tư của Cornelius ba ngày sau khung cảnh chia tay đầy đau buồn với Rosa, vào thời điểm chúng ta bắt gặp chàng đang đứng bên cửa sổ.
Và đúng ngay khoảnh khắc ấy, Gryphus bước vào.
Hắn cầm trên tay một cây gậy to tướng, đôi mắt ánh lên những ý nghĩ hiểm độc, một nụ cười cay độc nở quanh khóe môi, và toàn bộ dáng điệu cùng mọi cử động của hắn đều tố cáo những mưu đồ đen tối và độc ác.
Cornelius nghe tiếng hắn bước vào và đoán ra là hắn, nhưng không thèm quay đầu lại, bởi chàng thừa biết Rosa không hề đến tìm mình.
Chẳng có gì khiến những kẻ đang tức giận cảm thấy bực bội hơn sự điềm tĩnh của những kẻ mà họ muốn trút cơn thịnh nộ vào.
Một khi đã tốn công nhọc sức, người ta không muốn phí phạm nó; cơn giận đã sục sôi và máu đã dồn lên não, thế nên sẽ là công cốc nếu không chí ít làm cho ra rả một trận lôi đình nho nhỏ.
Do đó, Gryphus khi thấy Cornelius vẫn trơ trơ không nhúc nhích, bèn tìm cách thu hút sự chú ý của chàng bằng một tiếng hắng lớn —
“Hừm, hừm!”
Cornelius đang ngậm miệng ngân nga “Bài ca của loài hoa” — một khúc ca đượm buồn nhưng vô cùng quyến rũ —
“Chúng ta là những đứa con của ngọn lửa bí ẩn,
Của ngọn lửa chạy dọc trong các mạch đất;
Chúng ta là những đứa con của Aurora và sương mai;
Chúng ta là những đứa con của gió trời;
Chúng ta là những đứa con của dòng nước;
Nhưng trên hết, chúng ta là những đứa con của thiên đường.”
Bài hát này, với nỗi sầu muộn êm đềm càng được tôn lên bởi giai điệu điềm tĩnh và ngọt ngào, đã khiến Gryphus nổi điên.
Hắn nện mạnh gậy xuống nền đá trong buồng giam và quát lên:
“Này! Cái tên ca sĩ choi choi kia, mày không nghe thấy tao gọi à?”
Cornelius quay người lại, chỉ thốt lên một câu: “Chào buổi sáng,” rồi lại cất tiếng hát tiếp:
“Con người vấy bẩn và tàn sát chúng ta trong khi vẫn yêu thương chúng ta,
Chúng ta bám lấy mặt đất bằng một sợi chỉ mỏng manh;
Sợi chỉ ấy chính là rễ của chúng ta, hay nói cách khác, là sự sống của chúng ta,
Nhưng chúng ta vẫn giơ cao những cánh tay hướng về bầu trời.”
“À, cái tên phù thủy đáng nguyền rủa kia! Tao thấy mày đang dám giễu cợt tao đấy phỏng,” Gryphus gầm lên.
Cornelius vẫn tiếp tục điềm nhiên:
“Bởi thiên đường là mái nhà của chúng ta,
Mái nhà thực sự của chúng ta, vì linh hồn ta xuất phát từ nơi ấy,
Và linh hồn ta lại trở về chốn đó —
Linh hồn ấy, xin hiểu cho, chính là hương thơm của chúng ta.”
Gryphus tiến lại gần tù nhân và nói:
“Nhưng mày không thấy là tao đã dùng biện pháp để trị mày gục ngã và buộc mày phải cúi đầu nhận tội rồi sao?”
“Ông điên rồi đấy phỏng, thưa ngài chủ ngục kính mến?” Cornelius hỏi.
Và khi lần đầu tiên quan sát kỹ nét mặt điên dại, đôi mắt lừng lực lửa và miệng sùi bọt mép của lão cai ngục, chàng liền thốt lên:
“Lạy Chúa, hắn không chỉ điên bình thường đâu, hắn phát rồ lên rồi.”
Gryphus vung vẩy cây gậy trên đầu, nhưng Van Baerle chẳng hề nhúc nhích, vẫn đứng im với hai tay chống nạnh.
“Xem ra ông có ý định đe dọa tôi đấy, ngài Gryphus ạ.”
“Ừ, phải đấy, tao đang đe dọa mày đấy,” tên cai ngục thét lên.
“Và bằng cái gì nào?”
“Trước hết, hãy nhìn thứ tao đang cầm trên tay đây này.”
“Tôi nghĩ đó là một cây gậy,” Cornelius điềm tĩnh đáp, “nhưng tôi không cho rằng ông dám dùng nó để dọa tôi đâu.”
“Ồ, mày không cho là thế à! Sao lại không?”
“Bởi vì bất kỳ tên cai ngục nào dám đánh tù nhân đều phải chịu hai hình phạt — hình phạt thứ nhất được quy định tại Điều 9 trong nội quy của Loewestein rằng:
‘Bất kỳ tên cai ngục, thanh tra hay thị vệ nào ra tay đụng đến một tù nhân chính trị đều sẽ bị sa thải.’”
“Đúng, là ra tay đụng đến,” Gryphus gào lên trong cơn giận điên cuồng, “nhưng trong nội quy hoàn toàn không có một chữ nào nhắc đến cây gậy cả.”
“Và hình phạt thứ hai,” Cornelius tiếp lời, “không được ghi trong nội quy, nhưng lại có thể tìm thấy ở bất cứ đâu ngoài kia:
‘Kẻ nào cầm gậy lên đánh người, sẽ bị chính gậy ấy đánh tơi bời.’”
Gryphus, ngày càng bị kích động bởi giọng điệu bình thản và đầy vẻ triết lý của Cornelius, liền vung vút gậy gộc lên, nhưng ngay khoảnh khắc hắn vừa giơ lên thì Cornelius lao tới, giật phăng lấy nó khỏi tay hắn và kẹp chặt dưới nách mình.
Gryphus tức lộn ruột đến mức rống lên như bò.
“Bình tĩnh nào, bình tĩnh nào anh bạn hiền,” Cornelius nói, “đừng làm gì để mất chiếc ghế cai ngục của ông chứ.”
“À, đồ phù thủy! Tao sẽ trừng trị mày còn cay đắng hơn nữa cho mà xem,” Gryphus gầm thét.
“Tôi rất mong là như thế.”
“Mày không thấy tay tao đang trống không à?”
“Có chứ, tôi thấy chứ, và tôi lấy làm mừng vì điều đó nữa là đằng khác.”
“Mày thừa biết là bình thường lúc tao bước lên lầu vào buổi sáng không phải thế này cơ mà.”
“Đúng vậy, thường thì ông mang cho tôi bát súp dở tệ nhất và khẩu phần ăn thảm hại nhất mà người ta có thể tưởng tượng nổi. Nhưng thế thì có phạt được tôi đâu; tôi chỉ ăn bánh mì thôi, và bánh mì càng tệ đối với khẩu vị của ông bao nhiêu, thì lại càng ngon đối với tôi bấy nhiêu.”
“Sao lại thế được?”
“Ồ, chuyện đơn giản lắm.”
“Thế thì nói tao nghe xem nào,” Gryphus bảo.
“Rất sẵn lòng. Tôi biết rằng khi cho tôi ăn bánh mì dở, ông nghĩ rằng mình đang làm hại tôi.”
“Tất nhiên rồi; tao có bố thí cho mày để làm mày hài lòng đâu, đồ cướp ngày.”
“Và thế là tôi, một kẻ vốn là phù thủy như ông thừa biết, sẽ biến bánh mì dở của ông thành bánh mì cực ngon, ngon hơn cả chiếc bánh ngọt tuyệt hảo nhất; và thế là tôi vớ được cái lợi kép: vừa được ăn món hợp khẩu vị, vừa được chọc tức cho ông lồng lộn lên.”
Gryphus hậm hực đáp lại bằng một tiếng gầm gừ.
“Ồ! Thế ra mày tự thừa nhận mày là phù thủy đấy phục nhé.”
“Quả thật tôi là thế đấy. Tôi không dám hô hoán lên trước bàn dân thiên hạ vì sợ họ đem thiêu sống mình, nhưng đằng nào chúng ta cũng chỉ có hai người ở đây, tôi chẳng ngại gì mà không nói cho ông biết.”
“Ừ thì, được lắm, cứ chờ đấy,” Gryphus đáp. “Nhưng nếu một tên phù thủy có thể biến bánh mì đen thành bánh mì trắng, liệu hắn có chết đói nổi không nếu hoàn toàn chẳng có lấy một mẩu bánh mì nào trong tay?”
“Ý ông là sao?” Cornelius hỏi.
“Thế nên, tao sẽ không mang cho mày bất kỳ mẩu bánh mì nào nữa hết, và chúng ta hãy cùng chờ xem mọi chuyện sẽ ra sao sau tám ngày nữa nhé.”
Cornelius tái mặt đi.
“Và,” Gryphus tiếp lời, “chúng ta sẽ bắt đầu ngay từ ngày hôm nay. Vì mày là một tên phù thủy cừ khôi cơ mà, chi bằng mày tự biến đồ đạc trong phòng mình thành bánh mì luôn đi; còn về phần tao, tao sẽút túi mười tám xu tiền cấp dưỡng nuôi mày hằng ngày.”
“Nhưng đó là hành vi mưu sát,” Cornelius kêu lên, bị cuốn theo cơn hoảng loạn tự nhiên đầu tiên mà cái chết khủng khiếp theo kiểu này gieo rắc vào lòng chàng.
“Thì đấy,” Gryphus tiếp tục với giọng điệu chế nhạo, “vì mày là phù thủy cơ mà, mày cứ việc sống nhăn ra đó đi xem nào.”
Cornelius gượng nở nụ cười trở lại và nói:
“Ông chưa từng thấy tôi gọi đàn bồ câu ở Dort bay đến đây bao giờ à?”
“Thì sao hả?” Gryphus hỏi.
“Thì là thế này, chim bồ câu vốn là món ăn vô cùng hảo hạng, và một người ăn một con mỗi ngày chắc chắn sẽ không thể chết đói được, tôi nghĩ vậy.”
“Còn lửa sưởi thì sao hả?” Gryphus vặn lại.
“Lửa á! Chứ ông quên là tôi đang cấu kết với quỷ dữ rồi sao? Lẽ nào ông nghĩ quỷ dữ lại để cho tôi bị rét cóng chắc? Mà ngọn lửa chính là chốn dung thân đích thực của hắn cơ mà.”
“Dù một kẻ có sức ăn khỏe đến đâu đi nữa, hắn cũng chẳng thể nuốt nổi thịt bồ câu suốt ngày này qua tháng khác đâu. Người ta từng đánh cược làm chuyện đó rồi, và những kẻ dám cá đều phải bỏ cuộc cả.”
“À, nhưng khi nào chán thịt bồ câu, tôi sẽ gọi cá dưới sông Waal và sông Meuse bơi lên phục vụ tôi.”
Gryphus trợn trừng hai con mắt to đùng, hoàn toàn ngớ người ra.
“Tôi khá là thích ăn cá,” Cornelius nói tiếp; “ông có bao giờ cho tôi ăn món đó đâu. Thôi được, tôi sẽ tận dụng cái cảnh đói kém mà ông ban cho để tự thưởng cho mình những bữa tiệc cá thịnh soạn.”
Gryphus suýt ngất xỉu vì tức giận lẫn hoảng sợ, nhưng hắn nhanh chóng trấn tĩnh lại, vừa thọc tay vào túi vừa nói:
“Thôi được, chính mày đã ép tao phải làm thế này nhé.” Dứt lời, hắn rút ra một con dao bấm và bật mở tung ra.
“Ố kìa! Dao á?” Cornelius thốt lên, vừa thủ thế chuẩn bị tự vệ bằng cây gậy trên tay.