Rosa vừa thốt lên những lời an ủi ấy thì từ ngoài cầu thang vọng lại tiếng gọi Gryphus xem sự tình ra sao.
— Cha có nghe thấy không? — Rosa lên tiếng.
— Gì thế?
— Sư phụ Jacob đang gọi cha kìa, ông ấy thấy bất an.
— Có cái tiếng động lạ quá chừng, — Gryphus nói. — Cậu không nghĩ là gã bác sĩ này suýt bóp cổ tao rồi chứ? Mấy tên mọt sách lúc nào cũng phiền phức hết sức.
Rồi đoạn, hắn vừa chỉ tay về phía cầu thang vừa bảo Rosa:
— Tiểu thư đi trước dẫn đường đi.
Nói xong, hắn khóa cửa lại và lớn tiếng đáp: — Tôi tới ngay đây, đạo hữu Jacob.
Tội nghiệp Cornelius, bị bỏ lại một mình với nỗi đau đớn xót xa, lẩm bẩm một mình:
— À, cái đồ đao phủ già kia! Chính ngươi đã giẫm đạp lên ta; ngươi đã giết chết ta rồi; ta sống sao nổi đây.
Và quả thực, bất hạnh thay cho người tù, nếu không có sự bù đắp mà Thượng đế đã ban cho nỗi buồn của anh, thì có lẽ anh đã ngã bệnh mất rồi, và nguồn an ủi ấy mang tên Rosa.
Buổi tối, cô quay lại. Những lời đầu tiên của cô báo cho Cornelius biết rằng từ nay cha cô sẽ không còn phản đối việc anh trồng hoa nữa.
— Sao cháu lại biết điều đó? — người tù hỏi với vẻ mặt ủ dột.
— Cháu biết vì chính ông ấy đã nói thế.
— Biết đâu lại là để lừa ta thì sao.
— Không đâu, ông ấy đang hối hận đấy.
— À vâng! Nhưng mà muộn mất rồi.
— Sự hối hận này không phải xuất phát từ bản tính của ông ấy đâu.
— Thế ai đã khơi gợi nó lên trong lòng lão?
— Giá mà bác biết bạn của ông ấy đã mắng mỏ ông ấy ra sao!
— À, sư phụ Jacob; lão ta không buông tha cho cô chút nào nhỉ, cái lão sư phụ Jacob ấy?
— Dù sao đi nữa, bác ấy cũng cố gắng ở bên chúng cháu càng nhiều càng tốt.
Nói xong, cô mỉm cười một cách rạng rỡ khiến đám mây ghen tuông nhỏ nhoi vừa phủ bóng lên vầng trán Cornelius bỗng chốc tan biến.
— Đã có chuyện gì xảy ra thế? — người tù hỏi.
— Chà, khi bị người bạn chất vấn, cha cháu đã kể lại toàn bộ câu chuyện về cây hoa tuy-líp, hay đúng hơn là về củ giống, cùng với chiến tích lẫy lừng của chính mình là nghiền nát nó lúc bữa tối.
Cornelius thở dài một tiếng, nghe chẳng khác nào một tiếng rên rỉ.
— Giá mà bác được chứng kiến thái độ của sư phụ Jacob lúc đó! — Rosa tiếp lời. — Cháu cứ tưởng bác ấy sắp phóng hỏa đốt cả cái lô-cốt này không bằng; mắt bác ấy trợn trừng như hai cục than hồng, tóc dựng cả lên, và có lúc bác ấy còn giậm chân nắm chặt tay lại; cháu cứ nghĩ bác ấy sắp bóp cổ cha cháu đến nơi rồi.
— “Anh đã làm thế thật á,” — bác ấy thét lên, — “anh đã nghiền nát củ giống rồi ư?”
— “Thì tôi làm rồi đấy.”
— “Thật là đồi bại,” — sư phụ Jacob nói, — “thật là đáng ghớm ghiếc! Anh đã phạm một tội ác tày trời!”
Cha cháu đứng hình hoàn toàn.
— “Bộ anh cũng phát điên lên rồi chắc?” — ông hỏi người bạn của mình.
— Ôi, sao mà một người đáng kính như sư phụ Jacob lại thế chứ! — Cornelius lẩm bẩm. — Quả là một tâm hồn lương thiện, một trái tim tuyệt vời làm sao.
— Sự thật là, không tài nào có thể đối xử với một người phũ phàng hơn cách bác ấy đã làm với cha cháu; bác ấy thực sự tuyệt vọng đến cùng độ, cứ lặp đi lặp lại mãi:
— “Nghiền nát rồi, nghiền nát củ giống rồi! Chúa tôi, lạy Chúa tôi! Bị nghiền nát rồi!”
Rồi quay sang cháu, bác ấy hỏi: “Nhưng đó không phải là củ duy nhất mà lão ta có đấy chứ?”
— Lão có hỏi thế thật không? — Cornelius gặng hỏi với chút ít lo âu.
— “Cậu tưởng nó không phải là củ duy nhất chắc?” — cha cháu đáp. — “Được thôi, chúng ta sẽ lùng sục tìm cho ra mấy củ còn lại.”
— “Anh sẽ đi tìm những củ khác chứ?” — Jacob thét lên, túm lấy cổ áo cha cháu; nhưng rồi bác ấy buông ra ngay lập tức. Sau đó, quay sang cháu, bác ấy tiếp tục gặng hỏi: “Thế còn anh chàng tội nghiệp kia đã nói gì?”
Cháu chẳng biết phải trả lời ra sao, vì bác đã dặn đi dặn lại cháu là tuyệt đối không được để bất kỳ ai đoán ra sự quan tâm của bác dành cho củ giống đó. May thay, cha cháu đã cứu cháu khỏi tình thế khó khăn khi chen vào:
— “Nó nói gì á? Nó chẳng gầm lên và nổi giận lôi đình cơ à?”
Cháu ngắt lời ông, nói rằng: “Chẳng lẽ việc anh ấy nổi giận là điều không tự nhiên sao, khi chính cha vừa bất công lại vừa tàn nhẫn cơ chứ, cha?”
— “Thôi nào, mày điên rồi à?” — cha cháu hét lên. — “Nghiền nát một củ hoa tuy-líp thì có gì là tai họa lớn lao cơ chứ? Mày có thể mua cả trăm củ như thế ở chợ Gorcum ấy chứ.”
— “Biết đâu lại có củ nào đó kém phần quý giá hơn củ này thì sao!” — cháu vô ý thốt lên như vậy.
— Thế rồi Jacob đã nói gì hoặc làm gì trước những lời đó? — Cornelius hỏi.
— Trước những câu nói ấy, nếu phải thú thực, mắt bác ấy dường như lóe lên những tia chớp.
— Nhưng mà, — Cornelius nói, — đó chưa phải là tất cả; ta chắc chắn là lão ta thế nào cũng nói thêm gì đó.
— “Thế ra, Rosa xinh đẹp của tôi ơi,” — bác ấy cất lời bằng một giọng ngọt ngào tựa mật ong, — “thế ra cô nghĩ củ giống đó là một vật quý giá lắm ư?”
Cháu nhận ra mình đã lỡ lời.
— “Biết thế nào được?” — cháu bàng quan đáp. — “Cháu có hiểu gì về hoa tuy-líp đâu? Cháu chỉ biết rằng — vì không may chúng ta lại có số phận phải sống chung với tù nhân — thì đối với họ bất cứ trò giải trí nào cũng đều quý giá cả. Mynheer van Baerle đáng thương này đã tự khuây khỏa với củ giống đó. Cháu nghĩ thật là tàn nhẫn khi tước đoạt đi thứ duy nhất có thể giúp anh ấy giải khuây.”
— “Nhưng trước hết,” — cha cháu nói, — “chúng ta phải tìm hiểu xem làm cách nào mà hắn kiếm được củ giống này chứ.”
Cháu liền quay mặt đi để tránh ánh mắt của cha; nhưng lại chạm trán ngay ánh nhìn của Jacob.
Cảm giác như thể lão đang cố đọc thấu những suy nghĩ tận đáy lòng cháu vậy.
Đôi lúc, tỏ ra hơi nổi giận một chút lại có thể giúp ta tránh phải trả lời. Cháu nhún vai, quay lưng lại và bước về phía cửa.
Nhưng cháu đã bị giữ chân bởi một câu nói tuy phát ra rất nhỏ nhưng cháu vẫn nghe thấy.
Jacob đã nói với cha cháu rằng:
— “Việc đó cũng không đến nỗi quá khó để xác định đâu.”
— “Bằng cách nào?”
— “Anh chỉ cần lục soát người hắn; và nếu hắn còn giữ những củ khác, chúng ta sẽ tìm thấy ngay, vì loài này thường có ba củ con!”
— Ba củ con! — Cornelius kêu lên. — Em vừa bảo là anh có ba củ cơ à?
— Câu nói đó quả thực đã tác động đến cháu mạnh mẽ y như đến bác vậy. Cháu quay người lại. Cả hai người họ đang mải mê trò chuyện đến nỗi chẳng hề để ý thấy động thái của cháu.
— “Nhưng mà,” — cha cháu nói, — “biết đâu hắn lại không mang củ giống theo người thì sao?”
— “Thế thì hãy dẫn hắn xuống dưới này với lý do nào đó, còn tôi sẽ lục soát buồng giam của hắn trong lúc ấy.”
— Khoan đã, khoan đã! — Cornelius thốt lên. — Xem ra cái lão Jacob này của em đúng là một tên ác ôn rồi.
— Cháu e là thế thật.
— Nói cho anh nghe xem, Rosa, — Cornelius tiếp lời với vẻ đăm chiêu.
— Gì thế bác?
— Chẳng phải em từng kể rằng vào cái ngày em chuẩn bị luống đất thì gã đàn ông này đã bám theo em đó sao?
— Đúng thế mà.
— Rằng lão ta lẻn đi như một cái bóng phía sau hàng cây cơm cháy?
— Chắc chắn rồi.
— Rằng không một cử động nào của em qua khỏi mắt lão?
— Quả thực là không sót một cử động nào.
— Rosa, — Cornelius nói, khuôn mặt bỗng tái mét đi.
— Sao vậy bác?
— Không phải em là kẻ mà lão nhòm ngó đâu.
— Chứ còn ai vào đây nữa?
— Không phải em là người được lão đem lòng yêu mến đâu!
— Thế thì là ai chứ?
— Lão ta nhòm ngó củ giống của anh, và đang si mê bông hoa tuy-líp của anh đấy!
— Bác đang đùa đấy à? Mà nghĩ lại thì cũng rất có thể lắm chứ chẳng chơi, — Rosa nói.
— Em có muốn kiểm chứng lại điều đó không?
— Bằng cách nào cơ?
— Ồ, dễ lắm!
— Bác cứ bảo cháu đi.
— Ngày mai, em hãy ra vườn; tìm cách để Jacob biết rằng em sắp ra đó, y như lần đầu tiên vậy, và cứ để lão bám theo em. Giả vờ như đang vùi củ giống xuống đất; rời khỏi khu vườn, nhưng hãy ghé mắt qua lỗ khóa cửa để quan sát lão.
— Rồi sao nữa, bác?
— Rồi sao nữa ư? Chúng ta sẽ hành động theo cách của lão.
— Ồ! — Rosa thở dài. — Bác yêu mấy củ hoa tuy-líp của bác quá cơ.
— Thú thật nhé, — người tù cũng thở dài đáp lời, — kể từ lúc cha em nghiền nát củ giống bất hạnh ấy, anh có cảm giác như một phần cơ thể mình đã tê liệt đi rồi.
— Nghe cháu nói đây này, — Rosa bảo. — Bác có muốn thử một cách khác không?
— Cách gì thế?
— Bác có chịu chấp nhận đề nghị của cha cháu không?
— Đề nghị nào cơ chứ?
— Chẳng phải ông ấy đã ngỏ ý tặng bác hàng trăm củ hoa tuy-líp là gì?
— Đúng là thế thật.
— Hãy nhận lấy hai hay ba củ, và nhân tiện, bác có thể trồng cả củ con thứ ba ấy nữa.
— Ừ, cách đó cũng hay đấy chứ, — Cornelius nhíu mày. — Nếu chỉ có một mình cha em thì được, đằng này lại có cả cái tên sư phụ Jacob luôn rình rập mọi đường đi nước bước của chúng ta.
— Vâng, điều đó thì đúng thật; nhưng bác thử nghĩ xem! Bác đang tự tước đi một niềm vui rất lớn đấy, điều đó thì cháu nhìn ra ngay.
Cô thốt lên những lời ấy kèm theo một nụ cười thoảng chút ý vị mỉa mai.
Cornelius trầm ngâm trong giây lát; rõ ràng anh đang phải đấu tranh chống lại một ham muốn vô cùng mãnh liệt.
— Không! — cuối cùng anh thét lên với sự kiên định của một bậc trượng phu La Mã cổ đại. — Làm thế hóa ra là biểu hiện của sự yếu đuối, là một sự dại dột, là một hành vi đê tiện! Nếu anh buông xuôi dâng nạp nguồn hy vọng duy nhất và cuối cùng mà chúng ta đang có cho những toan tính bất định của sự giận dữ và lòng đố kỵ, anh sẽ chẳng bao giờ xứng đáng được tha thứ nữa. Không, Rosa, không; ngày mai chúng ta sẽ quyết định vị trí để trồng hoa tuy-líp cho em; em sẽ trồng nó theo đúng chỉ dẫn của anh; còn về phần củ con thứ ba, — đến đây Cornelius thở dài một tiếng thật sâu, — hãy gìn giữ nó như một kẻ keo kiệt giữ đồng vàng đầu tiên hay cuối cùng của mình; như người mẹ bảo bọc đứa con thơ; như thương binh giữ lại giọt máu cuối cùng trong lợc mạch; hãy canh chừng nó thật cẩn thận, Rosa ạ! Có một tiếng vọng từ tận sâu thẳm tâm hồn đang mách bảo anh rằng nó sẽ là vị cứu tinh của chúng ta, sẽ là nguồn cội mang lại những điều tốt đẹp cho đôi ta.
— Xin bác cứ yên tâm, Mynheer Cornelius, — Rosa dịu dàng đáp lại bằng sự pha trộn ngọt ngào giữa nỗi u sầu và nét trang nghiêm, — xin cứ yên tâm; mong muốn của bác chính là mệnh lệnh đối với cháu.
— Thậm chí, — Van Baerle tiếp tục, càng nói càng thêm sôi nổi, — nếu em nhận thấy bước chân mình đang bị theo dõi, và những lời nói của em đã làm dấy lên sự hoài nghi ở cha em cùng với tên sư phụ Jacob đáng ghét kia — thì này Rosa, em đừng ngần ngại dù chỉ một khoảnh khắc để hy sinh anh, kẻ vẫn đang tồn tại nhờ vào hơi ấm của em — kẻ chẳng còn ai trên cõi đời này ngoài em nữa; hãy hy sinh anh đi — đừng đến gặp anh nữa nhé.
Rosa cảm thấy tim mình thắt lại, và đôi mắt ngấn lệ.
— Thôi rồi! — cô thốt lên.
— Có chuyện gì thế em? — Cornelius hỏi.
— Cháu nhận ra một điều.
— Em nhận ra điều gì?
— Cháu thấy rằng, — cô òa khóc nức nở, — cháu thấy rằng bác yêu hoa tuy-líp đến mức chẳng còn chút khoảng trống nào trong trái tim để chứa đựng những tình cảm khác nữa rồi.
Nói xong, cô quay đầu chạy vụt đi.
Sau chuyện này, Cornelius đã trải qua một trong những đêm tồi tệ nhất cuộc đời mình.
Rosa đang giận anh, và cô có đầy đủ lý do để làm thế. Biết đâu cô sẽ chẳng bao giờ quay lại thăm người tù nữa, và từ đó anh sẽ chẳng còn nhận được bất kỳ tin tức gì về Rosa hay về những bông hoa tuy-líp của mình nữa.
Chúng ta đành phải thú nhận, dẫu là một vết nhơ cho người anh hùng và cho cả bộ môn nghệ thuật trồng hoa của chàng, rằng trong hai nỗi niềm tình cảm ấy, chàng lại cảm thấy nuối tiếc sự mất mát của Rosa nhiều hơn; và khi vào khoảng ba giờ sáng, chìm vào giấc ngủ vì kiệt sức cùng nỗi dằn vặt bủa vây, bông hoa tuy-líp đen tuyền vĩ đại cuối cùng đã phải nhường bước trong những giấc mơ của chàng trước đôi mắt xanh dịu dàng của người thiếu nữ xinh đẹp xứ Friesland.