Rosa đã không đoán sai; ngày hôm sau, các thẩm phán đã đến Buytenhof để tiến hành xét xử Cornelius van Baerle. Tuy nhiên, buổi chất vấn không kéo dài lâu, bởi các bằng chứng đã phơi bày rõ ràng việc Cornelius từng cất giữ tại nhà mình bức thư tín định mệnh giữa hai anh em De Witt với nước Pháp.
Chàng không hề chối cãi.
Điểm duy nhất còn khiến người ta bàn cãi là liệu số thư từ ấy có phải do người đỡ đầu của chàng, Cornelius de Witt, trao gửi hay không.
Nhưng giờ đây, sau cái chết của hai vị tử đạo ấy, Van Baerle chẳng còn lý do gì để che giấu sự thật nữa. Chàng không những thừa nhận bưu kiện đó do chính tay Cornelius de Witt giao cho mình, mà còn thuật lại toàn bộ hoàn cảnh diễn ra sự việc.
Lời thú nhận này đã kéo người đỡ đầu và đứa con đỡ đầu vào chung một vung tội lỗi; hành vi đồng lõa rành rành bị coi là tồn tại giữa Cornelius de Witt và Cornelius van Baerle.
Vị bác sĩ chân chất không dừng lại ở lời khai nhận đó, mà còn kể hết sự thật về sở thích, thói quen và đời sống thường nhật của mình. Chàng bày tỏ sự bàng quan với chính sự, lòng đam mê học vấn, nghệ thuật, khoa học và các loài hoa. Chàng giải thích rằng kể từ ngày Cornelius de Witt trao bưu kiện tại Dordrecht, chính bản thân chàng chưa từng chạm vào, thậm chí chưa từng bận tâm đến nó.
Ngay lập tức, người ta phản bác rằng chàng không thể nào nói thật điều này, bởi những tài liệu ấy được cất trong một chiếc tủ mà cả tay lẫn mắt chàng phải tiếp xúc đến mỗi ngày.
Cornelius đáp rằng quả thực là vậy; tuy nhiên, chàng chỉ thò tay vào tủ để kiểm tra xem các củ giống của mình đã khô chưa, và chỉ liếc mắt nhìn vào đó để xem chúng đã bắt đầu đâm chồi hay chưa.
Người ta lại vặn lại rằng sự thờ ơ giả tạo của chàng đối với món vật gửi gắm này là điều vô lý, bởi chàng không thể nhận những giấy tờ ấy từ tay người đỡ đầu mà lại không hề hay biết tầm quan trọng của chúng.
Chàng đáp rằng người đỡ đầu Cornelius quá thương yêu chàng, và hơn hết, ông là một người chu đáo, không đời nào lại hé lộ cho chàng biết nội dung bên trong bưu kiện, vì ông thừa hiểu sự tin sái cổ ấy chỉ mang lại mối bận tâm cho người nhận mà thôi.
Họ lại bẻ lại rằng nếu De Witt thực sự muốn cư xử như vậy, ông hẳn đã kèm theo bưu kiện một giấy chứng nhận đề phòng bất trắc, xác nhận rằng người con đỡ đầu hoàn toàn không can dự gì đến bản chất của xấp thư tín ấy, hoặc ít ra trong lúc bị xét xử, ông cũng phải viết cho chàng một lá thư để làm bằng chứng minh oan.
Cornelius trả lời rằng chắc chắn người đỡ đầu của chàng không hề nghĩ đến rủi ro nào đe dọa sự an toàn của món đồ gửi gắm, khi nó được cất giấu trong chiếc tủ mà toàn bộ người làm trong nhà Van Baerle đều kính cẩn coi như đền thánh; và do đó, ông đã xem giấy chứng nhận là điều thừa thãi. Còn về một bức thư, chàng láng mang nhớ rằng vài khoảnh khắc trước khi bị bắt, trong lúc đang say sưa ngắm nhìn một củ giống vô cùng hiếm quý, người hầu của John de Witt đã bước vào phòng phơi và đưa cho chàng một mảnh giấy, nhưng tất cả đối với chàng chỉ như một giấc mơ hồ; người đầy tớ ấy đã biến mất, và về phần mảnh giấy, có chăng nó sẽ được tìm thấy nếu tiến hành một cuộc lục soát đàng hoàng.
Riêng về phần Craeke, việc tìm ra ông ta là điều bất khả thi, vì ông đã rời khỏi Hà Lan.
Mảnh giấy kia cũng khó mà tìm lại được, và chẳng một ai thèm nhọc công đi tìm nó cả.
Chính Cornelius cũng không mấy bận tâm đến điểm này, bởi dẫu cho mảnh giấy ấy có xuất hiện đi chăng nữa, nó cũng chẳng thể có mối liên hệ trực tiếp nào với xấp thư tín cấu thành tội ác.
Các thẩm phán cố tỏ ra như thể họ muốn thúc giục Cornelius tự biện hộ tốt hơn; họ trưng ra vẻ kiên nhẫn từ bi, thứ vốn thường là dấu hiệu cho thấy quan tòa đang chiếu cố bị cáo, hoặc là thái độ của kẻ đã hoàn toàn bóp nghẹt đối thủ đến mức chẳng cần dùng đến biện pháp áp bức nào để dìm chết hắn nữa.
Cornelius không thèm chấp nhận sự bảo bọc đạo đức giả ấy. Trong lời khai cuối cùng, với dáng vẻ cao thượng của một bậc tử đạo cùng sự bình thản điềm tĩnh của một người ngay thẳng, chàng cất lời:
— Các ngài hỏi tôi những điều mà tôi chỉ có thể đáp lại bằng sự thật chính xác. Xin hãy lắng nghe. Bưu kiện đã được trao vào tay tôi theo đúng cách tôi vừa miêu tả; tôi xin thề trước Chúa rằng tôi đã và vẫn hoàn toàn mù tịt về nội dung bên trong, và mãi cho đến khi bị bắt, tôi mới biết rằng món đồ gửi gắm ấy chính là thư tín giữa Đại biểu Quốc hội với Hầu tước De Louvois. Cuối cùng, tôi xin thề và quả quyết rằng tôi không tài nào hiểu nổi làm sao có kẻ lại biết được bưu kiện này nằm trong nhà tôi; và hơn hết, làm sao tôi lại có thể bị coi là phạm tội khi đã tiếp nhận thứ mà người đỡ đầu đáng kính lẫn bất hạnh của tôi đã đem đến tận nhà.
Đó là toàn bộ lời biện hộ của Van Baerle; sau đó, các thẩm phán bắt đầu hội ý để đưa ra phán quyết.
Họ cho rằng bất kỳ mầm mống nào của nội chiến cũng đều nguy hiểm, bởi nó khơi lại ngọn lửa tranh chấp mà ai nấy đều có lợi ích trong việc dập tắt.
Một trong số họ, kẻ mang tiếng là một nhà quan sát uyên thâm, đưa ra nhận định rằng chàng trai trẻ với vẻ ngoài lạnh lùng tĩnh lặng ấy thực chất vô cùng nguy hiểm, bởi ẩn sau lớp vỏ băng giá kia chắc chắn là một khát khao cháy bỏng muốn trả thù cho những người bạn quá cố là anh em nhà De Witt.
Một kẻ khác nhận xét rằng niềm đam mê hoa tulip hoàn toàn ăn rơ với thói vụ lợi chính trị, và lịch sử đã chứng minh không ít kẻ cực kỳ nguy hiểm từng say mê làm vườn cứ như đó là nghề nghiệp chính của họ, trong khi thực chất họ bận tâm đến những âm mưu hoàn toàn khác; hãy làm chứng cho điều đó bằng Tarquin Cả, kẻ từng trồng cây anh túc ở Gabii, hay Đại Condé, người từng tự tay tưới nước cho những chậu cẩm chướng tại ngục Vincennes ngay vào khoảnh khắc kẻ trước mưu toan quay lại Rome còn kẻ sau tính đường vượt ngục.
Vị thẩm phán kết luận bằng một thế lưỡng nan sau đây:
— Hoặc Cornelius van Baerle là một người say mê tulip vĩ đại, hoặc là một kẻ cuồng chính trị lớn lao; dù ở trường hợp nào đi nữa, hắn cũng đã nói dối chúng ta: thứ nhất, việc hắn có nhúng tay vào chính trị đã được chứng minh qua những lá thư tìm thấy tại nhà hắn; và thứ hai, việc hắn có dấn thân vào việc trồng hoa tulip cũng đã được chứng minh qua các củ giống không còn gì phải bàn cãi. Và đây chính là điểm trầm trọng của vụ án. Vì Cornelius van Baerle vừa quan tâm đến việc trồng tulip vừa theo đuổi chính trị cùng một lúc, bị cáo mang bản chất lai tạp, một cơ cấu lưỡng thê, vừa làm việc với sự hăng say ngang bằng đối với chính trị lẫn hoa tulip, điều này chứng minh hắn thuộc về tầng lớp những kẻ nguy hiểm nhất đối với sự bình yên của công chúng, đồng thời cho thấy sự tương đồng chắc chắn, hoặc đúng hơn là hoàn toàn, giữa tính cách của hắn với những bộ óc lớn mà Tarquin Cả và Đại Condé là những ví dụ điển hình đã được viện dẫn vô cùng đắc địa.
Kết cục của mọi lý luận trên là việc Điện hạ Thống đốc tỉnh hạt Hà Lan sẽ vô cùng mang ơn cơ quan tư pháp The Hague nếu họ đơn giản hóa công cuộc cai trị Bảy Tỉnh cho ngài bằng cách tiêu diệt dẫu chỉ là mầm mống nhỏ nhất của âm mưu chống lại quyền lực của ngài.
Lập luận này đã đánh bật mọi lý lẽ khác, và để triệt tiêu mầm mống âm mưu một cách hiệu quả hơn nữa, án tử hình đã được đồng thanh tuyên phạt đối với Cornelius van Baerle, vì tội bị buộc trạng và bị kết án là đã, dưới lớp vỏ bọc vô hại của một người chơi tulip, tham gia vào những âm mưu đáng ngâm tởm và mưu đồ gớm ghiếc của anh em nhà De Witt chống lại nền độc lập của Hà Lan cũng như mối quan hệ bí mật của họ với kẻ thù người Pháp.
Một điều khoản bổ sung được đính kèm vào bản án, với nội dung rằng: “Kẻ mang tên Cornelius van Baerle trên sẽ được giải từ nhà giam Buytenhof ra đoạn đầu đài dựng tại khoảng sân cùng tên, nơi đao phủ công giáp sẽ tước đoạt đầu hắn.”
Vì cuộc thảo luận này là một vấn đề vô cùng trọng đại, nó kéo dài trọn nửa tiếng đồng hồ, trong thời gian đó bị cáo được tống giam trở lại buồng giam của mình.
Tại đó, Lại văn thư của các Tỉnh hạt đã đến đọc bản án cho chàng nghe.
Lão quản ngục Gryphus phải nằm liệt giường vì cơn sốt phát sinh do cú gãy tay. Chùm chìa khóa của lão đã lọt vào tay một tên phụ tá. Phía sau tên canh ngục vốn là kẻ dẫn đường cho Lại văn thư, Rosa, thiếu nữ xinh đẹp người Frisia, đã lén luồn vào khung cửa ra vào, tay cầm chiếc khăn áp chặt lên miệng để nấc nghẹn những tiếng khóc tưởi.
Cornelius lắng nghe bản án với vẻ ngạc nhiên nhiều hơn là buồn rầu.
Sau khi bản án được đọc xong, Lại văn thư hỏi xem chàng có muốn thưa kiện hay phản hồi điều gì không.
— Quả thực là không, — chàng đáp. — Chỉ có điều tôi phải thú nhận rằng, trong số tất cả những nguyên nhân dẫn đến cái chết mà một kẻ cẩn trọng có thể phòng ngừa, tôi chưa bao giờ nghĩ rằng điều này lại có thể xảy ra.
Trước câu trả lời ấy, Lại văn thư chào từ biệt Van Baerle với tất cả sự kính trọng mà những viên chức dạng này thường dành cho đủ loại tội phạm trọng tội.
Nhưng khi hắn vừa toan quay gót, Cornelius liền hỏi:
— Nhân tiện đây, thưa ngài Lại văn thư, ngày nào thì cái sự ấy—ngài hiểu ý tôi muốn nói gì mà—sẽ diễn ra?
— Ồ, thì là hôm nay chứ ngày nào, — Lại văn thư đáp, có phần kinh ngạc trước sự điềm tĩnh đến độ thản nhiên của tử tù.
Một tiếng nấc nghẹn ngào vang lên phía sau cánh cửa, và Cornelius quay đầu lại để tìm xem âm thanh ấy phát ra từ đâu; nhưng Rosa, kẻ đã lường trước động thái này, đã lùi lại phía sau.
— Và, — Cornelius tiếp lời, — giờ khắc nào đã được ấn định?
— Mười hai giờ trúng, thưa ngài.
— Quả thế thật, — Cornelius lẩm bẩm, — tôi nghĩ mình vừa nghe tiếng đồng hồ điểm mười cách đây chừng hai mươi phút; thời gian của tôi chẳng còn mấy.
— Quả thực ngài chẳng còn nhiều thời gian nữa đâu, nếu ngài muốn chuẩn bị tâm sự để cầu nguyện hòa giải với Chúa, — Lại văn thư nói, cúi gập người sát đất. — Ngài có thể yêu cầu bất kỳ vị linh mục nào ngài muốn.
Nói xong, hắn giật lùi bước ra ngoài, và tên phụ tá canh ngục đang toan theo chân hắn để khóa cửa buồng giam của Cornelius lại, thì một cánh tay trắng ngần đang run rẩy bất chợt chắn ngang giữa hắn và cánh cửa nặng nề.
Cornelius chẳng nhìn thấy gì ngoài chiếc mũ gấm thêu chỉ vàng viền đăng-ten, kiểu mũ mà các thiếu nữ Frisia vẫn hay đội; chàng chẳng nghe thấy gì ngoài tiếng thì thầm bên tai tên canh ngục. Nhưng rồi tên này đặt chùm chìa khóa nặng trịch vào bàn tay trắng trẻo đang vươn ra đón lấy, rồi lủi thủi bước xuống vài bậc thềm, ngồi phịch xuống nhịp cầu thang vốn từ đó được canh gác phía trên bởi chính hắn và phía bên dưới bởi con chó dữ. Khăn đội đầu xoay lại, và Cornelius sững sờ nhận ra khuôn mặt của Rosa, tái nhợt vì đau đớn và đôi mắt đẹp đang đầm đìa nước mắt.
Nàng tiến về phía Cornelius, hai tay đan chéo trước bầu ngực đang phập phồng.
— Ôi, thưa ngài, thưa ngài! — nàng thốt lên, nhưng những tiếng nấc nghẹn ngào đã bóp nghẹt câu chữ.
— Cô gái ngoan của tôi ơi, — Cornelius xúc động đáp lời, — em muốn gì nào? Anh có thể nói cho em hay là thời gian anh ở cõi đời này chẳng còn bao nhiêu nữa.
— Em đến để xin ngài một ân huệ, — Rosa vừa nói vừa giơ hai tay ra, nửa hướng về phía chàng, nửa hướng lên trời.
— Đừng khóc nữa Rosa, — tử tù dịu giọng khuyên nhủ, — vì nước mắt của em còn cứa vào tim anh đau đớn hơn cả số phận cận kề sắp tới, và em biết đấy, một người tù càng vô tội bao nhiêu, thì họ lại càng có trách nhiệm phải chết thật bình thản, thậm chí là hân hoan bấy nhiêu, vì họ đang chết như một vị tử đạo. Nào, ngoan đi, đừng khóc nữa, và hãy nói cho anh nghe điều em muốn đi, Rosa xinh đẹp của anh.
Nàng quụp xuống tấm thảm đá, quỳ gối trước mặt chàng.
— Xin hãy tha thứ cho cha em, — nàng nghẹn ngào.
— Cha em, cha của em ư! — Cornelius kinh ngạc thốt lên.
— Vâng, ông ấy đã đối xử quá ác độc với ngài; nhưng bản tính ông ấy vốn thế, ai ông ấy cũng đối xử như vậy cả, và ngài không phải là người duy nhất bị ông ấy hách dịch uy hiếp.
— Ông ấy đã bị trừng phạt rồi, Rosa thân mến ạ, còn hơn cả bị trừng phạt bởi tai nạn vừa giáng xuống đời ông, và anh tha thứ cho ông ấy.
— Em cảm ơn ngài, — Rosa nói. — Và giờ đây, xin ngài hãy nói cho em biết—ôi, xin hãy nói cho em hay—liệu em có thể làm được gì cho ngài không?
— Em có thể lau khô đôi mắt đẹp của mình đi, đứa trẻ ngoan ạ, — Cornelius mỉm cười hiền hậu đáp.
— Nhưng em có thể làm gì cho ngài cơ chứ—ý em là làm cho chính ngài ấy?
— Một kẻ chỉ còn đúng một tiếng đồng hồ để sống mà vẫn còn muốn cầu cạnh điều gì thì chắc chắn phải là một gã đại công tử hưởng lạc kỳ cùng dị hợm lắm đấy, Rosa thân mến ạ.
— Vị linh mục mà họ vừa giới thiệu cho ngài thì sao ạ?
— Anh vẫn luôn thờ phụng Chúa suốt cả cuộc đời, anh thờ phụng Ngài qua những tác phẩm kỳ vĩ của Ngài và tụ tụng Ngài qua những định mệnh mà Ngài sắp đặt. Anh đã hòa giải với Ngài và chẳng cần đến một vị linh mục nào nữa. Tuy nhiên, ý nguyện cuối cùng đọng lại trong tâm trí anh lại gắn liền với vinh quang của Đấng Tối Cao, và quả thực, em yêu quý ạ, anh muốn nhờ em giúp anh thực hiện tâm nguyện cuối cùng này.
— Ôi, Mynheer Cornelius, xin ngài cứ nói, cứ nói đi! — Rosa kêu lên, gương mặt vẫn đầm đìa dòng lệ.
— Hãy đưa tay cho anh, và hứa với anh là đừng có cười nhé, cô bé của anh.
— Cười ư, — Rosa thét lên trong cơn cuồng loạn vì đau khổ, — cười vào khoảnh khắc này ư! Chẳng lẽ ngài không nhìn thấy những giọt nước mắt của em sao?
— Rosa, em không phải là người xa lạ đối với anh. Anh tuy không gặp em nhiều, nhưng chừng đó cũng đủ để anh trân quý phẩm giá của em. Anh chưa từng thấy người phụ nữ nào xinh đẹp hay trong trắng hơn em, và nếu từ giờ phút này anh không màng đến em nữa, xin em hãy tha thứ; ấy chỉ vì khi rời khỏi cõi đời này, anh không muốn vương vấn thêm bất kỳ sự nuối tiếc nào.
Rosa cảm thấy một cơn run rẩy đang lan khắp toàn thân, bởi ngay khi tử tù thốt lên những lời này, tiếng chuông nhà thờ Buytenhof đã gióng lên hồi mười một giờ.
Cornelius hiểu ý nàng.
— Phải, phải, chúng ta hãy mau lên thôi, — chàng nói, — em nói đúng lắm, Rosa.
Rồi, lấy gói giấy chứa ba củ giống ra khỏi ngực áo—nơi chàng cất nó trở lại kể từ khi không còn sợ bị lục soát nữa—chàng cất lời:
— Cô gái thân mến của anh, anh từng có một tình yêu sâu sắc dành cho các loài hoa. Đó là vào thời điểm anh chưa hề biết rằng trên đời này còn có thứ gì khác đáng để yêu thương. Đừng đỏ mặt, Rosa ạ, cũng đừng quay đi; và dẫu cho lúc này anh có đang tỏ tình với em đi nữa, ôi chao tội nghiệp của anh, nó cũng chẳng còn chút trọng lượng nào nữa rồi. Dưới khoảng sân kia có một cỗ máy bằng sắt thép, chỉ sáu mươi phút nữa thôi sẽ đặt dấu chấm hết cho sự bạo gan này của anh. Thôi nào Rosa, anh từng vô cùng yêu mến các loài hoa, và anh đã tìm thấy, hoặc ít ra anh tin là thế, bí mật về bông tulip đen huyền thoại mà thiên hạ vẫn đinh ninh là bất khả thi để gieo trồng, và như em đã biết hoặc chưa biết, một giải thưởng một trăm nghìn guilders đang được Hội Làm vườn Haarlem trao thưởng cho nó. Một trăm nghìn guilders ấy—và Chúa là đấng thấu tỏ rằng anh chẳng hề luyến tiếc chúng—một trăm nghìn guilders ấy anh đang cầm ở đây trong gói giấy này, bởi chúng đã được chiến thắng bởi chính ba củ tulip được bọc trong đó, mà em có thể cầm lấy, Rosa ạ, vì anh xin tặng lại chúng cho em.
— Mynheer Cornelius!
— Vâng, vâng, Rosa, em hoàn toàn có thể nhận lấy chúng; em chẳng hề tước đoạt hay phạm lỗi với bất kỳ ai đâu, đứa trẻ ạ. Anh chỉ có một mình trên cõi đời này; cha mẹ anh đều đã qua đời; anh chưa từng có một người chị hay người em trai nào. Anh chưa từng có ý niệm về việc yêu thương một ai theo cái gọi là tình yêu đôi lứa, và nếu có ai từng yêu anh, thì anh cũng chẳng hề hay biết. Tuy nhiên, em thấy rõ đấy, Rosa, rằng anh đã bị tất cả mọi người bỏ rơi, để rồi trong giờ phút đớn đau này chỉ có một mình em ở lại bên cạnh buồng giam của anh, an ủi và nâng đỡ anh.
— Nhưng thưa ngài, một trăm nghìn guilders cơ mà!
— Thôi nào, hãy nói chuyện một cách nghiêm túc nhé, đứa trẻ ngoan của anh: một trăm nghìn guilders đó sẽ là một của hồi môn vô cùng xứng đáng đi kèm với gương mặt xinh đẹp của em; em sẽ có được chúng, Rosa, Rosa thân yêu của anh ạ, và anh chẳng đòi hỏi sự đền đáp nào ngoài lời hứa từ em rằng em sẽ kết hôn với một chàng trai tuấn tú, người mà em yêu thương, và sẽ yêu thương em sâu đậm hệt như cách anh từng yêu những đóa hoa của mình. Đừng ngắt lời anh, Rosa thân mến, anh chỉ còn vài phút ngắn ngủi nữa thôi.
Cô tội nghiệp suýt ngạt thở vì những tiếng nấc nghẹn ngào.
Cornelius cầm lấy bàn tay nàng.
— Hãy lắng nghe anh đây, — chàng tiếp tục: — Anh sẽ chỉ cho em cách để xoay xở. Hãy đến Dordrecht và xin Butruysheim, người làm vườn của anh, đất từ luống hoa số sáu của anh, đổ đầy vào một chiếc hộp sâu lòng và vun trồng ba củ giống này vào đó. Chúng sẽ nở hoa vào tháng Năm tới, nghĩa là chỉ bảy tháng nữa thôi; và khi em nhìn thấy nụ hoa hình thành trên thân cây, hãy cẩn thận che chắn chúng khỏi gió vào ban đêm và bảo vệ chúng khỏi ánh nắng gắt vào ban ngày. Chúng chắc chắn sẽ nở ra màu đen, anh dám cam đoan điều đó. Sau đó, em hãy thông báo cho Chủ tịch Hội Haarlem. Ông ta sẽ cho tiến hành kiểm chứng màu sắc của bông hoa trước một hội đồng và một trăm nghìn guilders đó sẽ được trao tận tay em.
Rosa trút ra một tiếng thở dài não nề.
— Và giờ thì, — Cornelius tiếp tục—vừa đưa tay lau đi giọt lệ đang lấp lánh trong khóe mắt, giọt lệ rơi vì bông tulip đen kỳ diệu mà chàng không tài nào được ngắm nhìn còn nhiều hơn là vì sinh mạng sắp sửa phải bỏ lại—anh chẳng còn ước nguyện nào khác, ngoài việc đóa tulip ấy sẽ được đặt tên là Rosa Barlœnsis, nghĩa là tên của nó sẽ kết hợp tên của em và của anh; và vì dĩ nhiên em không rành tiếng Latinh và có thể sẽ quên mất cái tên này, hãy cố gắng kiếm cho anh một cây bút chì cùng một mảnh giấy để anh viết nó xuống cho em.
Rosa lại nức nở bật khóc, rồi chìa ra cho chàng một cuốn sách bìa da cá nhám có dập các chữ cái đầu C. W.
— Đây là cái gì thế? — tử tù ngạc nhiên hỏi.
— Ổi chao! — Rosa đáp. — Đây chính là cuốn Kinh Thánh của người đỡ đầu tội nghiệp của ngài, Cornelius de Witt. Nhính nhờ nó mà ông đã rút tỉa được sức mạnh để chịu đựng những đòn tra khảo ngục hình và đối mặt với bản án mà không hề nao núng. Em đã tìm thấy nó trong căn buồng giam này sau cái chết của vị tử đạo, và đã giữ gìn nó như một thánh tích. Hôm nay em mang nó đến cho ngài, vì em linh cảm rằng cuốn sách này tự thân nó chắc chắn phải mang một quyền năng thần thánh. Ngài hãy viết những gì cần viết vào đây đi, Mynheer Cornelius; và dẫu cho ngài có không may không biết đọc, em vẫn sẽ đảm bảo những điều ngài viết sẽ được thực thi hoàn toàn.
Cornelius đón lấy cuốn Kinh Thánh và kính cẩn đặt một nụ hôn lên đó.
— Ta lấy gì để viết đây? — Cornelius hỏi.
— Trong Kinh Thánh có sẵn một cây bút chì đấy ạ, — Rosa đáp.
Đó chính là cây bút chì mà John de Witt từng cho người anh trai mượn và quên mang theo khi ra về.
Cornelius cầm lấy nó, và ngay trên tờ giấy lót thứ hai (vì ai nấy đều nhớ rằng tờ thứ nhất đã bị xé rách), trong khi chuỗi ngày sống đang lụi tàn tựa như người đỡ đầu của mình, chàng dùng một nét bút vững chãi không chút run rẩy để viết lên những dòng này:
“Vào ngày này, 23 tháng Tám năm 1672, khi đang đứng trước ngưỡng cửa dâng hiến linh hồn cho Chúa trên đoạn đầu đài dẫu bản thân hoàn toàn vô tội, tôi xin để lại cho Rosa Gryphus gia tài trần thế duy nhất còn sót lại trong tất cả những gì tôi từng sở hữu trên cõi đời này, bởi phần tài sản còn lại đã bị tịch thu; tôi để lại, xin nhắc lại, trao cho Rosa Gryphus ba củ giống mà tôi tin chắc chắn sẽ trổ hoa vào tháng Năm tới, sinh ra Bông Tulip Đen Vĩ Đại—loài hoa mà Hội Haarlem đã treo giải thưởng một trăm nghìn guilders, với thỉnh cầu rằng khoản tiền ấy sẽ được thanh toán cho nàng thay cho tôi, như là người thừa kế duy nhất của tôi, dưới điều kiện duy nhất là nàng phải kết hôn với một chàng trai đàng hoàng trạc tuổi tôi, người yêu thương nàng và được nàng yêu thương, đồng thời đặt cho đóa tulip đen—loài hoa sẽ cấu thành một giống loài hoàn toàn mới—cái tên Rosa Barlœnsis, nghĩa là sự kết hợp giữa tên của nàng và của tôi.
“Nguyện xin Chúa xót thương tôi, và ban cho nàng sức khỏe cùng trường thọ!
“Cornelius van Baerle.”
Bấy giờ, tử tù trao lại cuốn Kinh Thánh cho Rosa và cất lời:
— Hãy đọc đi em.
— Ổi chao! — nàng đáp. — Từ nãy em đã thưa với ngài rồi, em không biết đọc chữ.
Cornelius bèn đọc cho Rosa nghe bản di chúc mà chàng vừa mới lập xong.
Cơn đau đớn xé lòng của cô gái tội nghiệp suýt chút nữa đã quật ngã nàng.
— Em có chấp thuận các điều kiện của anh không? — tử tù cất lời hỏi với một nụ cười đượm buồn, vừa đặt nụ hôn lên đôi bàn tay đang run rẩy của thiếu nữ bất hạnh.
— Ôi, em không biết nữa, thưa ngài, — nàng ấp úng.
— Em không biết là sao, cô bé, sao lại thế?
— Bởi vì có một điều kiện mà em e rằng mình không tài nào giữ nổi.
— Điều kiện nào chứ? Anh cứ đinh ninh là mọi chuyện giữa chúng ta đã được định đoạt xong xuôi hết rồi cơ mà.
— Ngài trao cho em một trăm nghìn guilders như một món tiền hồi môn để kết hôn, đúng không ạ?
— Đúng vậy.
— Và kèm theo điều kiện là em phải kết hôn với một người mà em yêu thương ư?
— Dĩ nhiên rồi.
— Vậy thì, thưa ngài, số tiền này không thể thuộc về em được đâu. Em sẽ không bao giờ yêu bất kỳ ai cả; và em cũng sẽ chẳng kết hôn với ai hết.
Và sau khi khó khăn lắm mới thốt lên được những lời đó, Rosa suýt ngất lịm đi trong cơn sóng dữ của niềm đau tột cùng.
Cornelius hoảng hốt khi thấy nàng tái xanh và lả đi, vừa toan vòng tay ôm lấy nàng thì một tiếng bước chân nặng nề, nối tiếp theo những âm thanh ê chề ai oán khác vang lên trên cầu thang, giữa tiếng sủa râm ran không dứt của con chó dữ.
— Họ đến để giải đi rồi. Ôi Chúa ơi! Ôi Chúa ơi! — Rosa thét lên, hai tay vò xoắn vào nhau. — Ngài không còn điều gì để căn dặn em nữa sao?
Nàng quỵ xuống, úp mặt vào hai bàn tay và chìm đắm trong trạng thái gần như tê dại mất hết tri giác.
— Anh chỉ muốn dặn rằng anh mong em hãy gìn giữ những củ giống này như một báu vật vô giá, và cẩn trọng chăm sóc chúng theo đúng những chỉ dẫn mà anh đã trao. Hãy làm điều đó vì anh, và giờ thì vĩnh biệt em, Rosa.
— Vâng, vâng, — nàng đáp, đầu vẫn cúi gằm không ngẩng lên nổi, — em sẽ làm bất cứ điều gì ngài sai bảo, ngoại trừ việc kết hôn, — nàng nói thêm bằng một giọng thì thầm nhỏ xíu, — bởi vì điều đó, ôi! điều đó là quá sức không thể đối với em.
Nói đoạn, nàng ép chặt báu vật quý giá ấy vào sát lồng ngực đang phập phồng đập.
Tiếng động trên cầu thang mà Cornelius và Rosa vừa nghe thấy là do Lại văn thư gây ra, hắn đang đến để áp giải tử tù. Theo sau hắn là tên đao phủ, đám lính gác có nhiệm vụ lập hàng rào bao quanh đoạn đầu đài cùng một vài kẻ hiếu kỳ la cà quanh nhà giam.
Cornelius, không hề tỏ ra chút yếu đuối nào nhưng cũng chẳng hề làm mình làm mẩy ra điều hiên ngang, đón nhận họ giống như những người bạn nhiều hơn là kẻ bức hại, và bình thản tuân theo mọi công tác chuẩn bị mà những con người này buộc phải thực hiện để hoàn thành nhiệm vụ của họ.
Rồi, liếc mắt nhìn ra khoảng sân qua khung cửa sổ nhỏ xíu có chấn song sắt của buồng giam, chàng nhận ra đoạn đầu đài, và cách đó chừng hai chục bước chân là chiếc giá treo cổ—nơi theo lệnh của Thống đốc, phần tàn tích bị lăng mạ của hai anh em De Witt vừa mới được hạ xuống.
Đến thời điểm phải bước xuống để tòng mệnh đoàn lính gác, Cornelius dáo dác đưa mắt tìm kiếm bóng dáng thiên thần của Rosa, nhưng xuyên qua lớp gươm giáo và mã tấu, chàng chỉ nhìn thấy một thân hình đang nằm sõng soài bên chiếc ghế gỗ và một gương mặt tái nhợt như xác chết nửa khuất sau mái tóc vàng dài.
Thế nhưng Rosa, dẫu đang ngã quỵ xuống trong cơn mê man bất tỉnh, bản năng vẫn tuân lời người tri kỷ, ép chặt bàn tay lên chiếc áo ngực nhung và—quên đi mọi thứ khác trên đời—vô thức siết lấy món bảo vật vô giá mà Cornelius đã phó thác cho sự bảo bọc của nàng.
Rời khỏi buồng giam, chàng thanh niên vẫn có thể nhìn thấy trong những ngón tay đang co quắp bấu chặt của Rosa chiếc lá ố vàng xé ra từ cuốn Kinh Thánh nơi Cornelius de Witt từng chật vật và đớn đau viết nên những dòng ngắn ngủi ấy—những dòng mà giả sử Van Baerle có đọc qua, thì chắc chắn đó đã là cứu cánh cho cả một sinh mạng con người lẫn một đóa tulip.