Từ khoảnh khắc ấy, niềm đam mê hoa tu-líp của Boxtel không còn là động lực cho những nỗ lực của hắn nữa, mà đã biến thành một nỗi lo âu gặm nhấm tâm can. Kể từ đó, mọi suy nghĩ của hắn chỉ quẩn quanh mối họa mà người hàng xóm có thể gây ra cho mình, và vì thế, sở thích từng một thời được hắn yêu quý nay trở thành một nguồn đau khổ khôn nguôi.
Van Baerle, như có thể dễ dàng đoán trước, vừa đem sự khéo léo bẩm sinh của mình áp dụng vào thú chơi mới thì đã thành công ngay trong việc trồng ra những đóa tu-líp tuyệt mĩ nhất. Thật vậy, ông am hiểu hơn bất cứ ai ở Haarlem hay Leyden — hai thành phố tự hào có thổ nhưỡng đẹp nhất và khí hậu thuận lợi nhất — về cách biến hóa màu sắc, điều chỉnh hình dáng và tạo ra các giống hoa mới.
Ông thuộc về trường phái tự nhiên, phóng khoáng, những người vào thế kỷ XVII đã lấy câu châm ngôn được thốt ra bởi một thành viên trong nhóm vào năm 1653 làm kim chỉ nam: “Khinh miệt hoa là xúc phạm Thiên Chúa.”
Từ tiền đề ấy, hội những người yêu hoa tu-líp, trường phái độc tôn nhất trong tất cả các trường phái, đã đúc kết nên tam đoạn luận sau vào cùng năm đó:
“Khinh miệt hoa là xúc phạm Thiên Chúa.
“Hoa càng đẹp, kẻ khinh miệt nó càng xúc phạm Thiên Chúa nặng nề hơn.
“Hoa tu-líp là loài hoa đẹp nhất trong tất cả các loài hoa.
“Do đó, kẻ nào khinh miệt hoa tu-líp thì đã xúc phạm Thiên Chúa đến mức vô cùng tận.”
Bằng kiểu lập luận như vậy, có thể thấy rằng bốn hay năm nghìn người trồng hoa tu-líp ở Hà Lan, Pháp và Bồ Đào Nha, chưa kể những người ở Xây-lân, Trung Hoa và Ấn Độ, hoàn toàn có quyền, nếu họ muốn, tuyên bố đoạn tuyệt với toàn bộ thế giới, đồng thời kết án là những kẻ ly giáo, dị giáo và đáng phải chịu tội chết đối với hàng trăm triệu nhân loại mà hy vọng cứu rỗi không đặt nơi hoa tu-líp.
Chúng ta không thể nghi ngờ gì rằng trong một nghĩa vụ cao cả như thế, Boxtel, dù là kẻ thù không đội trời chung của Van Baerle, cũng sẽ sẵn sàng giương cao lá cờ chung với ông.
Do đó, Mynheer van Baerle và những khóm tu-líp của ông trở thành đề tài bàn tán của tất cả mọi người; đến mức cái tên Boxtel vĩnh viễn biến mất khỏi danh sách những nhà trồng hoa tu-líp nổi tiếng ở Hà Lan, và Dordrecht giờ đây được đại diện bởi Cornelius van Baerle, nhà bác học khiêm nhường và vô hại.
Hết lòng đắm chìm trong công việc gieo trồng, vun xới và thu hoạch, được ca tụng bởi toàn bộ cộng đồng những người chơi hoa tu-líp ở châu Âu, Van Baerle hoàn toàn không mảy may nghi ngờ rằng ngay sát vách nhà mình lại có một kẻ mạo danh mà ngai vàng hắn đã vô tình chiếm đoạt.
Ông tiếp tục tiến bước trên con đường sự nghiệp, và hệ quả là trên con đường vinh quang của mình; chỉ trong vòng hai năm, ông đã phủ kín các luống hoa của mình bằng những kỳ quan tuyệt diệu đến mức chưa một người phàm nào, dẫu có đi theo dấu chân của Đấng Tạo Hóa, ngoại trừ có lẽ là Shakespeare và Rubens, có thể sánh kịp về số lượng.
Mặt khác, giả sử Dante muốn tìm một nguyên mẫu mới để bổ sung vào các nhân vật trong Địa Ngục của ông, hẳn nhà thơ đã có thể chọn Boxtel vào thời kỳ Van Baerle đang gặp hái những thành công rực rỡ. Trong lúc Cornelius đang làm cỏ, bón phân, tưới nước cho các luống hoa, trong lúc quỳ gối trên thảm cỏ ven đường để phân tích từng đường gân của những đóa tu-líp đang nở rộ, và trầm ngâm suy tính về những biến đổi có thể đạt được thông qua việc lai tạo màu sắc hay các phương pháp khác, thì Boxtel, ẩn mình sau một tán cây phong nhỏ mà hắn đã uốn tỉa hình cánh quạt ở tận đỉnh bức tường ngăn, với đôi mắt lồi ra khỏi hốc và bọt mép sủi trắng, săm soi từng bước đi và từng cử chỉ của người hàng xóm; và bất cứ khi nào hắn tưởng như thấy ông nở nụ cười hạnh phúc, hay thoáng thấy một nét mãn nguyện ánh lên trong mắt ông, hắn lại trút xuống đầu ông một tràng những lời nguyền rủa và đe dọa hung túng đến mức thật kỳ lạ làm sao khi luồng hơi độc hại của sự đố kỵ và căm hờn ấy lại không làm cho những bông hoa vô tội – nguyên nhân gây ra nó – phải héo úa.
Khi ác quỷ đã chiếm lĩnh trái tim con người, nó sẽ thúc đẩy kẻ đó tiến lên mà không cho phép dừng bước. Thế nên chẳng bao lâu sau, Boxtel không còn thỏa mãn với việc chỉ nhìn thấy Van Baerle nữa. Hắn muốn nhìn cả những đóa hoa của ông; hắn mang tâm hồn của một người nghệ sĩ, và kiệt tác của đối thủ đã hoàn toàn chiếm ngự tâm trí hắn.
Do đó, hắn bèn mua một chiếc kính viễn vọng, thứ giúp hắn quan sát tỉ mỉ không kém gì chính chủ nhân về từng bước phát triển của bông hoa, từ khoảnh khắc vào năm đầu tiên khi chiếc lá mầm nhợt nhạt bắt đầu nhú lên khỏi mặt đất, cho đến khoảnh khắc huy hoàng ấy, khi mà sau năm năm, những cánh hoa cuối cùng cũng hé lộ kho báu ẩn giấu bên trong đài hoa. Biết bao lần kẻ khốn khổ đầy ganh ghét ấy phải ngắm nhìn trên các luống hoa của Van Baerle những đóa tu-líp làm hắn lóa mắt vì vẻ đẹp và gần như nghẹt thở vì sự hoàn mỹ của chúng!
Và rồi, sau cảm giác kinh ngạc ban đầu mà hắn không tài nào kìm nén được, hắn lại bắt đầu bị hành hạ bởi những cơn đau quặn thắt của sự đố kỵ, bởi thứ cơn sốt âm ỉ bò vào tim và biến nó thành một ổ độc xà, con này nuốt chửng con kia và cứ thế sinh sôi mãi không ngừng. Biết bao lần Boxtel, giữa những nỗi thống khổ không ngòi bút nào tả xiết — biết bao lần hắn cảm thấy thèm thuồng muốn nhảyỏ xuống khu vườn trong đêm tối, để phá nát các luống thực vật, nghiền nát củ hoa bằng chính hàm răng của mình, và tế thần cho cơn thịnh nộ của bản thân bằng chính chủ nhân của khu vườn nếu ông dám đứng lên bảo vệ những đóa tu-líp của mình!
Nhưng đối với một người chơi hoa tu-líp chân chính, việc giết chết một bông hoa là một tội ác tày trời; còn việc giết một con người thì lại chẳng phải là chuyện gì quá lớn lao.
Tuy nhiên, Van Baerle lại có những bước tiến vượt bậc trong khoa học trồng hoa cao quý ấy, môn nghệ thuật mà dường như ông đã làm chủ bằng bản năng thiên bẩm thực sự, đến nỗi cuối cùng Boxtel phát điên lên mức tính đến chuyện ném đá và gậy gộc vào các giàn hoa của người hàng xóm. Nhưng, nhớ ra rằng thế nào mình cũng bị phát hiện, và không những bị trừng phạt bởi luật pháp mà còn mang nhục đời đời trước mặt toàn thể giới trồng hoa châu Âu, hắn bèn quay sang dùng mưu kế, và để thỏa mãn lòng căm hờn, hắn cố vạch ra một kế hoạch nhằm đạt được mục đích mà không phải liên đới trách nhiệm.
Hắn suy tính suốt một thời gian dài, và cuối cùng những trăn trở ấy cũng được đơm hoa kết trái.
Một buổi tối nọ, hắn lấy một sợi dây dài chừng sáu bộ trói chặt hai con mèo lại với nhau ở hai chân sau, rồi ném chúng từ trên tường rào xuống giữa luống hoa quý phái, vương giả và đài cát ấy — nơi không chỉ chứa đóa “Cornelius de Witt”, mà còn có cả đóa “Beauty of Brabant” trắng như sữa viền tía và hồng, đóa “Marble of Rotterdam” màu lanh với những cánh hoa phớt đỏ và hồng thịt, đóa “Wonder of Haarlem”, đóa “Colombin obscur”, và đóa “Colombin clair terni”.
Những con mèo hoảng sợ, sau khi chạm đất, liền tìm cách tháo chạy theo hai hướng khác nhau cho đến khi sợi dây trói chúng căng cứng vắt ngang qua luống hoa; thế nhưng, khi cảm thấy không thể trốn thoát được nữa, chúng bắt đầu giãy giụa qua lại, xoay vòng tròn với những tiếng kêu gào thảm thiết, dùng chính sợi dây để càn quét qua những đóa hoa đang vây quanh cuộc chiến của chúng, cho đến khi, sau một trận chiến dữ dội kéo dài khoảng một phần tư giờ, sợi dây đứt và những kẻ giao chiến biến mất.
Boxtel, nấp sau tán cây phong, chẳng nhìn thấy gì vì trời tối đen như mực; nhưng những tiếng kêu xé lòng của lũ mèo đã thuật lại toàn bộ câu chuyện, và trái tim hắn tràn ngập mật đắng giờ đây đang đập rộn lên vì niềm vui chiến thắng.
Boxtel nôn nóng muốn tận mắt xác định mức độ thiệt hại đến nỗi hắn đã túc trực tại vị trí của mình cho đến tận sáng để thỏa thuê ngắm nghía thảm cảnh mà hai con mèo đã để lại trên các luống hoa của người hàng xóm. Sương sớm làm tê cóng cơ thể hắn, nhưng hắn chẳng cảm thấy lạnh, bởi hy vọng trả thù đã giữ cho dòng máu trong người hắn nóng rực như cơn sốt. Nỗi phiền muộn của đối thủ sẽ là phần thưởng xứng đáng cho mọi sự bất tiện mà hắn phải chịu đựng.
Ngay từ rạng đông, cánh cửa ngôi nhà trắng mở ra, và Van Baerle xuất hiện, tiến về phía các luống hoa với nụ cười của một kẻ đã có một đêm ngon giấc trên giường và gặp những giấc mơ đẹp.
Đột nhiên ông nhận ra những đường cày xới và những mô đất nhỏ trên các luống hoa vốn chỉ tối hôm qua thôi hãy còn phẳng lặng như mặt gương, đột nhiên ông nhận ra những hàng tu-líp ngay ngắn của mình đã bị đảo lộn hoàn toàn, chẳng khác nào đội hình của một tiểu đoàn vừa vấp phải một quả đạn pháo rơi vào giữa lòng.
Ông hoảng hốt chạy bổ lại đó.
Boxtel run lên vì sung sướng. Mười lăm hay hai mươi đóa tu-líp bị bứt đứt và nghiền nát đang nằm ngổn ngang, đóa thì cong gãy, đóa thì gãy gục hoàn toàn và đã héo rũ, nhựa cây rỉ ra từ những củ hoa đang rớm máu: Van Baerle sẵn sàng đánh đổi biết bao thứ để chuộc lại giọt nhựa quý giá ấy bằng chính máu của mình!
Nhưng thật bất ngờ và vui mừng khôn xiết biết bao! Sự thất vọng của đối thủ mới lớn lao làm sao! Không một bông nào trong số bốn đóa tu-líp mà kẻ kia định hủy diệt lại bị tổn hại dù chỉ một chút. Chúng kiêu hãnh vươn cao những chiếc đầu quý phái trên tháp những người đồng loại đã ngã xuống. Nhiêu đó cũng đủ để an ủi Van Baerle, và đủ để thổi bùng lên ngọn lửa thịnh nộ của tên sát nhân làm vườn, kẻ đang tự bứt tóc mình khi chứng kiến hậu quả của một tội ác mà hắn đã nhọc công thực hiện trong vô vọng.
Van Baerle không tài nào tưởng tượng nổi nguyên nhân của tai nạn ấy, may thay, hậu quả của nó lại nhẹ hơn rất nhiều so với những gì có thể xảy ra. Khi đi dò hỏi, ông được biết cả đêm hôm đó người ta đã bị làm phiền bởi những tiếng mèo kêu la thảm thiết. Hơn nữa, ông còn tìm thấy dấu vết của loài mèo, những dấu chân và những sợi lông chúng bỏ lại trên chiến trường; do đó, để đề phòng những vụ việc tương tự trong tương lai, ông ra lệnh từ nay về sau một trong những người thợ làm vườn phụ sẽ phải ngủ lại trong vườn, bên trong một chòi canh đặt gần các luống hoa.
Boxtel nghe thấy ông ra lệnh và nhìn thấy chiếc chòi canh được dựng lên ngay trong ngày hôm đó; nhưng hắn tự thấy mình may mắn vì không bị nghi ngờ, và cảm thấy căm phẫn nhà làm vườn thành đạt ấy hơn bao giờ hết, hắn quyết định kiên nhẫn chờ thời cơ.
Đúng lúc ấy, Hội Hoa Tu-líp Haarlem treo giải thưởng cho việc phát hiện ra (chúng ta không dám dùng từ "chế tạo") một bông tu-líp đen lớn không tì vết, một điều chưa từng ai làm được và bị coi là bất khả thi, vì vào thời điểm đó hoàn toàn không tồn tại một loài hoa nào có màu sắc dẫu chỉ tiệm cận với màu nâu hạt dẻ đậm. Do đó, người ta đồn đại rằng những người sáng lập giải thưởng thà đem treo thưởng hai triệu còn hơn là một trăm nghìn guilder, bởi sẽ chẳng có ai đủ sức rinh được giải thưởng ấy.
Tuy nhiên, thế giới trồng hoa tu-líp đã bị xáo trộn mạnh mẽ bởi thông báo ấy. Một vài người yêu hoa chộp lấy ý tưởng này dẫu không tin nó khả thi, nhưng sức mạnh của trí tưởng tượng trong giới trồng hoa là thế đấy, dẫu coi công cuộc ấy là cầm chắc thất bại, mọi suy nghĩ của họ đều bị ám ảnh bởi đóa tu-líp đen vĩ đại vốn được xem là hão huyền chẳng khác nào con thiên nga đen của Horace hay con quạ trắng trong truyền thuyết Pháp.
Van Baerle là một trong những nhà trồng hoa tu-líp bị ám ảnh bởi ý tưởng đó; còn Boxtel thì nhìn nhận nó dưới lăng kính của một vụ đầu tư kinh doanh. Ngay khi ý tưởng ấy bén rễ trong bộ óc minh mẫn và đầy sáng tạo của mình, Van Baerle liền chậm rãi bắt tay vào việc gieo trồng và lai tạo cần thiết nhằm chuyển đổi những đóa tu-líp mà ông đã trồng từ màu đỏ sang nâu, và từ màu nâu sang nâu đậm.
Đến năm sau, ông đã thu được những bông hoa có màu nâu hạt dẻ hoàn hảo, và Boxtel đã tình cờ trông thấy chúng ở viền luống, trong khi bản thân hắn đến lúc đó mới chỉ thành công trong việc tạo ra màu nâu nhạt.
Có lẽ sẽ rất thú vị nếu ta giải thích cho bạn đọc hiền huệ hiểu về chuỗi lý thuyết tuyệt đẹp chứng minh rằng hoa tu-líp vay mượn màu sắc từ các nguyên tố; có lẽ chúng ta sẽ làm hài lòng độc giả nếu khẳng định và chứng minh rằng không có gì là bất khả thi đối với một người trồng hoa biết tận dụng một cách khôn ngoan, thận trọng và kiên nhẫn sức nóng của mặt trời, nguồn nước trong lành, dưỡng chất từ đất và những luồng gió mát rượi. Nhưng đây không phải là một chuyên khảo về hoa tu-líp nói chung; chúng ta đã nhận gánh vác việc viết câu chuyện về một đóa tu-líp đặc biệt nào đó, và chúng ta sẽ giới hạn trong phạm vi ấy, dẫu cho đề tài kia có hấp dẫn và gắn bó mật thiết với câu chuyện đến nhường nào.
Boxtel, một lần nữa lại thất bại trước sự vượt trội của kẻ thù căm ghét, nay hoàn toàn chán ngản với việc trồng tu-líp, và bị đẩy đến bờ vực phát điên, hắn dồn toàn tâm toàn ý vào việc theo dõi.
Ngôi nhà của đối thủ hoàn toàn phơi bày trước mắt; một khu vườn phơi mình dưới ánh nắng; những căn phòng vách kính, các kệ hàng, tủ chén, hộp đựng và những ngăn kéo có dán nhãn, tất cả đều có thể dễ dàng quan sát bằng ống nhòm. Boxtel để cho những củ hoa của mình thối rữa dưới hố, những hạt giống khô queo trong hộp, và những đóa tu-líp héo rũ trên luống, từ nay về sau chẳng màng gì đến chuyện khác ngoài việc săm soi nhất cử nhất động bên nhà Van Baerle. Hắn thở bằng bầu không khí qua những thân hoa của Van Baerle, làm dịu cơn khát bằng làn nước mà ông tưới lên chúng, và ăn mừng bằng lớp đất mịn màng mà người hàng xóm vun vào những củ hoa nâng niu của ông.
Nhưng phần kỳ lạ nhất trong các hoạt động ấy lại không diễn ra ở ngoài vườn.
Có lẽ vào khoảng một giờ sáng, Van Baerle bước lên phòng thí nghiệm của ông, vào căn phòng vách kính mà ống nhòm của Boxtel có thể dễ dàng với tới; và ở đó, ngay khi ngọn đèn thắp sáng những bức tường và khung cửa sổ, Boxtel liền thấy thiên tài sáng chế của đối thủ đang làm việc.
Hắn nhìn thấy ông sàng lọc hạt giống, ngâm chúng trong những dung dịch có sứ mệnh biến đổi hoặc làm sâu sắc thêm màu sắc của chúng. Hắn thừa hiểu Cornelius đang ngụ ý điều gì khi nung nóng một số hạt nhất định, rồi làm ẩm chúng, rồi kết hợp chúng với những hạt khác bằng một hình thức ghép cành — một thao tác cực kỳ tỉ mỉ và kỳ diệu — và khi ông đem cất vào bóng tối những hạt được kỳ vọng sẽ cho ra màu đen, đem phơi nắng hoặc phơi dưới ánh đèn những hạt sẽ sinh ra màu đỏ, đồng thời đặt vào giữa không gian phản chiếu vô tận của hai chiếc gương nước những hạt dành cho màu trắng, biểu tượng tinh khôi của nguyên tố trong lành ấy.
Thứ phép thuật vô hại này, đồng thời là thành quả của những mộng tưởng ngây thơ và thiên tài nam tính — thứ lao động kiên trì không mệt mỏi mà Boxtel biết rõ bản thân mình không tài nào với tới — đã khiến hắn, với một tâm hồn bị đố kỵ gặm nhấm, dồn toàn bộ cuộc đời, mọi suy nghĩ và mọi hy vọng của mình vào chiếc ống nhòm.
Bởi vì, thật kỳ lạ làm sao, tình yêu và sự hứng thú dành cho nghề làm vườn vẫn chưa thể làm nguội lạnh ngọn lửa đố kỵ dữ dội và cơn khát báo thù trong lòng Isaac. Thỉnh thoảng, trong lúc ngắm Van Baerle qua ống nhòm, hắn lại tự huyễn hoặc bản thân rằng mình đang giương một khẩu súng trường bách phát bách trúng vào ông; và rồi hắn dùng ngón tay dò dẫm tìm cò súng để bắn phát đạn đáng lẽ phải cướp đi sinh mạng của người hàng xóm. Nhưng đã đến lúc chúng ta cần kết nối quãng thời gian thực hiện những công việc của người này cùng sự rình rập của kẻ kia với chuyến viếng thăm mà Cornelius de Witt sắp sửa thực hiện đến thành phố quê hương ông.