Hứa Xương - Trụ Mã Điện: 130 km

Ngày thứ chín: 3/1/2014

Sáu giờ sáng, tôi tỉnh dậy. Trời tối om. Nếu không nhìn điện thoại, tôi không nghĩ đã sáu giờ. Cả đêm tôi lạnh co quắp. Phòng Đoàn Tử có lò sưởi nhưng bạn không bật vì sợ khô da.

Tôi đánh răng rửa mặt trong nhà tắm tối om vì không dám bật điện. Khi tôi trở vào, Đoàn Tử đã tỉnh dậy, khoác vội áo tiễn tôi ra cửa. Lúc ấy tôi mới để ý thấy Đoàn Tử chỉ mặc đúng một cái quần lót đi ngủ. Tôi mặc cả quần áo dày mà vẫn co ro.

Tôi xuống tầng hầm nhà Đoàn Tử để lấy xe. Đây là nơi chứa đồ cũ và để xe. Ở Bắc Kinh, các tầng hầm như thế này vừa là nơi để xe, vừa cho thuê để ở. Tôi có một người bạn thuê nhà ở một chung cư có tầng hầm như thế. Lần đầu tiên tôi tới nhà bạn và gửi xe dưới hầm, không khí xung quanh tôi trộn lẫn rất nhiều mùi - mùi của chó mèo, mùi thức ăn đang nấu, mùi ẩm mốc... và rất nhiều âm thanh - tiếng trò chuyện, tiếng ti vi, tiếng đài FM của các cụ ông cụ bà giắt bên người.

Trời vẫn chưa sáng. Đi mãi, tôi tìm được một quán ăn sáng ven đường. Đây là một quán ăn lưu động, chỉ gồm một xe kéo chở xoong chảo và một cái mẹt đựng bánh. Lúc tôi đến, có hai vợ chồng anh chủ và một tốp các chú dân lao động. Giá bánh là 2 tệ, còn cháo tôi ăn thoải mái bao nhiêu cũng được.

Tôi tranh thủ hỏi đường ra quốc lộ. Mọi người tranh nhau nói, người chỉ đường này nhanh hơn, người khác lại nói đường kia nhanh hơn, cuối cùng tôi đành đi theo bản đồ trên điện thoại của mình. Đây là khu ngoại thành, đường rất rộng, hai bên không có nhà, lâu lâu mới có một chiếc xe ba gác chở hàng đi qua. Bên đường, những hàng cây trơ cành màu nâu như rơm rạ phơi ải mùa đông.

Tới đường quốc lộ, đường đông hơn, xe tải cũng nhiều hơn. Mặt trời chiếu gay gắt nhưng tôi vẫn không cảm nhận được hơi ấm. Ngày nào tôi cũng được đón mặt trời ở những nơi khác nhau. Nhìn cảnh người dân sinh hoạt lúc sáng sớm ở mỗi nơi, tôi thấy tiếc khoảng thời gian ngủ nướng trước đây. Tôi tiếc những trải nghiệm mà tôi chưa từng thấy. Khung cảnh sáng sớm quen thuộc tôi vẫn gặp trên đường là những người dân lao động mặc áo khoác dày sụ, kiểu áo màu bộ đội dài đến đầu gối, đội mũ len trùm gần hết mắt, hơi thở phả ra như thuốc lào, đi xe ba gác ngược xuôi...

Tôi cũng gặp những cô bán đồ ăn sáng dọc đường. Chỉ cần một cái tủ kính, họ sẽ bán bánh bao, màn thầu, quẩy, nước đậu nành, các loại bánh làm từ bột mì và rắc trứng lên. Buổi sáng ở tất cả những nơi tôi đi qua đều có những làn khói bốc nghi ngút. Tôi cũng đã đạp xe qua rất nhiều con sông. Nhiệt độ không còn dưới 0 nữa nên sông không còn đóng băng, nước xanh màu lục.

Đến gần trưa, tôi đi tới một đoạn đường nứt nẻ. Tôi nghe nói quốc lộ 107 thi công đã khá lâu nên người ta bắt đầu sửa lại. Tôi đang đi những đoạn chưa sửa. Có lúc đường nứt ra như hạn hán, tự chia làm hai làn vì vết nứt.

Tôi chìm trong con đường thẳng tắp, hai hàng cây khô khốc, sâu hun hút, bất chợt một bác nông dân ở dưới ruộng lao lên, hét gọi tôi ầm ĩ. Bác lôi tôi lại, vừa đưa cho tôi điện thoại, vừa nói một tràng tiếng địa phương mà tôi không thể bắt âm. Tôi tưởng tượng bác đang muốn bán điện thoại cho tôi, hoặc đang cố gắng thôi miên tôi để lừa mua điện thoại. Tôi đã từng nghe nói về rất nhiều chuyện như vậy.

Khi nhìn lại, tôi thấy bác nông dân nhìn rất chân chất. Bác khoảng 60 tuổi, đội một cái mũ len sùm sụp, quần ka ki bạc màu dính rất nhiều đất, chân đi giày vải màu đen, kiểu giày làm thủ công thường thấy ở vùng nông thôn. Tôi vẫn hay gặp các bà các cô ngồi ngoài cửa khâu giày kiểu này ở những vùng quê.

Tôi giải thích với bác rằng tôi không hiểu gì cả, bác tìm người khác đi, nhưng nhìn lại, xung quanh chẳng có ai khác. Bác nông dân tiếp tục giơ điện thoại trước mặt tôi, rồi chỉ tay vào điện thoại. Đây là điện thoại dành cho người già, bàn phím có ghi số rất to, điều khiển bằng âm thanh để những người không biết đọc vẫn có thể dùng được. Mãi sau, tôi mới hiểu bác nông dân muốn gọi lại vào số điện thoại vừa gọi đến cho bác.

Tôi từng gặp rất nhiều người lớn dùng điện thoại nhưng không biết gọi và không biết nhắn tin, giống như bố mẹ tôi. Tôi hướng dẫn nhiều lần mà bố mẹ tôi vẫn không biết cách nhập số mới, lưu tên mới. Dạo gần đây, mẹ tôi mới biết nhắn tin. Bố tôi thường tìm tên tôi bằng cách vào danh bạ và ấn ngược lên, tên tôi sẽ ở cuối cùng. Để gọi cho chị tôi hoặc em gái tôi, bố tôi sẽ vào phẩn lịch sử cuộc gọi, chứ không biết cách vào danh bạ. Khi cần lưu số điện thoại, bố tôi sẽ ghi ra giấy. Bố tôi có một quyển danh bạ viết tay.

Tôi đã gặp rất nhiều người già ở nông thôn chỉ biết ấn nút nghe khi con cái gọi đến. Họ không thể chủ động gọi cho ai. Điện thoại của họ là loại để cả tuần mới sạc pin một lần cũng không sao. Con cái của họ thường đi làm ở thành phố, chỉ về nhà mỗi năm một, hai lần.

Ở Bắc Kinh, tôi thấy rất nhiều trạm điện thoại công cộng được sử dụng thường xuyên. Số trạm điện thoại nhiều như số trạm xe buýt. Tôi nhìn thấy nhiều cô chú đứng trong trạm điện thoại nói chuyện hàng giờ liền bằng tiếng địa phương. Cách gọi này khá tiện và rẻ, rẻ hơn gọi di động. Những người sử dụng trạm điện thoại kiểu này chỉ cần có một e-card chung cho cả tàu điện ngầm, xe buýt, xe đạp, chỉ cần nạp tiền và sẽ trừ dần dần.

Hôm nay hành trình của tôi khá thuận lợi. Cả ngày tôi đều gặp gió xuôi chiều, tôi đạp xe nhanh hơn vì được gió đẩy. Do xuất phát sớm và xuôi gió, ba giờ chiều tôi đã hoàn thành chặng đường 130 km và đến Trụ Mã Điện.

Trước khi tôi tới đây, một số bạn bè người Trung Quốc của tôi thường hỏi: “Tại sao mày dừng lại ở Trụ Mã Điện? Tại sao không cố đi thêm một đoạn nữa? Mày có biết Hà Nam như thế nào không?”

Tôi trả lời: “Hà Nam là tỉnh rộng nhất, đông dân nhất.”

Tụi bạn tôi bảo: “Đi khắp nơi ở Trung Quốc đều có thể gặp người Hà Nam. Không ai thích người Hà Nam vì họ bon chen, lừa lọc và Trụ Mã Điện là nơi tập trung đông nhất của dân lừa đảo. Nói chung, Hà Nam nhất ở một số thứ, Trụ Mã Điện là nhất của nhất của một số thứ.”

Tụi bạn tôi dặn tôi cẩn thận, có chuyện gì thì gọi chúng nó.

Dù đã nghe rất nhiều lời cảnh báo, tôi vẫn không thấy hoang mang. Chủ nhà cho tôi ở nhờ hôm nay là người do chị Yến Tử giới thiệu. Anh là sếp cũ của chị. Tôi chỉ ở lại nhà anh một buổi tối, tôi không tiếp xúc nhiều với người dân nơi đây nên tôi sẽ không kết luận được gì. Thêm nữa, tôi đoán rằng định kiến về người Hà Nam có lẽ cũng giống định kiến về người Thanh Hóa ở Việt Nam. Khi làm thuê ở quán nướng, tôi làm chung với một em người Hà Nam. Em khá nhiệt tình và đối xử tốt với tôi.

Trụ Mã Điện là thành phố có nhiều người theo đạo Hồi. Tôi gặp trên đường rất nhiều ngôi đền thờ Hồi giáo và những quán ăn mang biển hiệu Thanh Chân - biển màu xanh lá cây, viết song ngữ, một hàng là chữ tiếng Trung giản thể, một hàng chữ Hồi. Một số hàng ăn sang hơn có thiết kế kiểu mái vòm, cổng trang trí cầu kỳ như ở vùng Tân Cương. Món chủ đạo trong các nhà hàng này là thịt dê nướng và bánh náng, có rất ít món từ rau xanh.

Trước khi đến đây, chị Yến Tử dặn dò tôi rất nhiều. Anh chủ nhà của tôi hôm nay là người theo đạo Hồi. Chị Yến Tử dặn tôi đừng nhắc tới thịt lợn, cũng đừng thắc mắc gì.

Theo sự chỉ đường của anh, tôi vào một ngõ nhỏ, hai bên là những căn nhà nhìn khá lâu đời. Anh chủ đã chờ sẵn tôi ở cổng. Nổi bật trên khuôn mặt anh là hàng lông mày rất đậm. Anh để kiểu đầu ba phân phổ biến ở Trung Quốc. Tôi cảm giác anh rất ít nói.

Nhà của anh chủ trông giống như một ngôi nhà ở phố cổ Hà Nội, có ba tầng và một khoảng sân hẹp. Cầu thang ở phía tay trái, mỗi tầng có một dãy ba phòng hình chữ L, hai phòng ở phần dài, một phòng ở phần đuôi chữ L. Chỉ có một nhà vệ sinh ở tầng một, dưới gầm cầu thang, không có nhà tắm. Tầng một có nhà bếp, phòng ăn chỉ có một cái bàn nhỏ với rất nhiều đồ đạc, và một phòng của bố mẹ anh. Trên tầng hai là phòng lớn của anh chị chủ nhà, một phòng dành để tiếp khách, phòng còn lại để trống. Tầng ba có phòng ngủ của con gái anh chị, hai phòng còn lại trống trơn. Tôi có cảm giác căn nhà giống như một dãy nhà trọ rời rạc.

Ở khoảng sân, có một vòi nước và một bồn nhỏ để rửa rau và giặt quần áo. Cạnh bồn nước lỉnh kỉnh kem đánh răng, xà phòng, xô chậu... Tôi không hiểu tối nay mình sẽ tắm kiểu gì.

Đúng lúc ấy, chị vợ cũng về nhà. Chị đi xe máy điện, sau lưng chở hai em bé. Chị vừa tan ca ở nhà máy, tiện thể đón con đi học về. Tôi vừa chào hỏi chị, cả nhà đã lục đục lấy quần áo và cùng tôi đi đến nhà tắm tập thể.

Tôi đã hiểu ra thiết kế của ngôi nhà này.

Cảnh đi tắm của nhà anh chị chủ khá long trọng. Họ mang theo một cái làn to, đựng quần áo của cả nhà, khăn tắm, sữa tắm, dầu gội đầu. Anh chở chị và bé trai đi bằng xe điện trước, tôi đi bộ cùng con gái anh chị phía sau. Nhà tắm tập thể cách nhà anh chị 600-700 m.

Nhà tắm công cộng nằm trong khuôn viên của một nhà máy, có lẽ đã được xây dựng từ rất lâu, tất cả các thiết bị đều gỉ sét. Ở ngoài cửa có bàn bán vé, một bên dành cho nam. Bên nhà tắm nữ, tôi không thấy có khoảng cách giữa phòng thay đồ và phòng tắm. Tất cả mọi người đều tự nhiên như không. Nhà tắm rộng khoảng 40 m2, rất đông người. Hệ thống vòi nước gắn lên tường, dưới chân có đường rãnh thoát nước. Khi giẫm chân xuống van, nước sẽ chảy, khi nhấc chân ra thì nước ngừng. Nước nóng đun bằng than bùn, nhà tắm dày đặc một màu khói trắng vì hơi nước nóng.

Hôm nay, tôi chứng kiến khá nhiều cảnh “nóng”, ở giữa nhà tắm có hai cái bàn dài, có hai cô đang nằm dài trên bàn và dùng bông tắm dạng xơ mướp kì cọ cho nhau. Không ai thấy ngại. Tôi cố tìm một góc để tắm cho nhanh. Chị chủ nhà muốn kì lưng cho tôi nhưng tôi từ chối. Mẹ anh chị chủ nhà đang coi đồ cho chúng tôi, khi tắm xong, tôi sẽ ra thay để bác vào.

Kiểu nhà tắm tập thể như thế này rất phổ biến ở Trung Quốc, vì nước nóng trong mùa đông là một thứ xa xỉ. Hệ thống sưởi và nước nóng của chính phủ chỉ có ở miền Bắc, hầu hết tập trung tại các thành phố lớn, người dùng phải đóng phí hằng tháng. Ở khu này, hệ thống đường ống chưa chạy đến đây, người dân thậm chí còn không xây nhà tắm.

Có một lần, tôi đến chơi nhà một người bạn Trung Quốc ở Hà Bắc, một vùng giáp Bắc Kinh, chỉ cần bước qua một con đường là Bắc Kinh. Nhà bạn rất rộng, có sân vườn, có phòng khách, phòng ngủ nhưng không có nhà vệ sinh và nhà tắm. Khi tôi muốn đi vệ sinh, bác chủ nhà đưa tôi ra đường, chỉ vào một cái nhà ở ngoài đường, cách khá xa, không có mái, bốn bức tường xây bằng gạch, chỉ có một lối đi nhỏ để vào. Ở đầu làng cũng có một nhà tắm công cộng sử dụng năng lượng mặt trời. Từ nhà bạn tôi tới nhà tắm có lẽ phải xa tới 2 km, nếu tôi đạp xe đi tắm, khi về nhà lại toát mồ hôi như thường. Tôi đành hỏi tế nhị, bác chủ liền đuổi bạn tôi vào trong nhà, rồi quây cho tôi một mảnh vải ở ngoài sân. Bác lấy một cái chăn vắt lên cổng, cắm vòi hoa sen vào vòi nước và đưa cho tôi. Tôi không hiểu nước ở đâu chảy về. Bình thường, mùa đông, bác chủ tắm ở nhà tắm công cộng, còn mùa hè, mấy ngày bác mới tắm một lần, cũng theo phương pháp áp dụng với tôi.

Tắm xong, đi về nhà, tôi thấy anh chị đã làm cơm xong xuôi. Bữa cơm hôm ấy có cháo trắng, màn thầu, thịt bò, thịt dê. Bố anh chủ nhà không có mặt vì bác làm bảo vệ ca đêm ở một nhà máy tới sáng mới về.

Chị chủ nhà cởi áo lông vũ đưa cho tôi, nhắc đi nhắc lại rằng ăn mặc phong phanh như tôi thì không về nhà được. Bác gái thì liên tục gắp thức ăn cho tôi, rồi ngồi vuốt tóc tôi, nói gì đó tôi không hiểu. Chị chủ nhà sau đó phiên dịch lại cho tôi nghe: “Sao mà tóc nó đen thế? Nó không nhuộm hả?” Tôi gặp rất nhiều cô U50-U60 ở nông thôn Trung Quốc nhuộm tóc đỏ, tóc vàng và làm xoăn.

Ăn xong, không ai cho tôi rửa bát, thu dọn. Tất cả mọi người đều giục tôi đi nghỉ. Có lẽ mọi người nghĩ đạp xe là một việc rất mệt mỏi và nặng nhọc. Hai đứa trẻ quây quanh tôi, hỏi han đủ thứ. Anh chủ nhà nói với chúng rằng sau này phải cố gắng học để được đi chơi như tôi.

Gia đình anh chủ nhà chưa từng tiếp xúc với kiểu đi du lịch rồi ở nhờ. Họ cho tôi ở vì chị Yến Tử nhờ vả. Anh chủ nhà từng mở một công ty ở Hàm Đan, trước đây vợ chồng anh sống ở đó. Tôi không biết vì lý do gì, nhưng hai anh chị chuyển về quê, chị làm ở nhà máy gần nhà, còn anh làm gì đó liên quan tới chứng khoán, chỉ cần giao dịch qua máy tính và điện thoại.

Trước khi tôi đi ngủ, chị chủ nhà đưa tôi một bình nước để uống đêm. Chị cũng dặn tôi rằng ở dưới gầm giường có một cái bô, nhà vệ sinh ở quá xa nên tôi cứ đi vào đó. Lên phòng, tôi thấy chăn đã được ủ sẵn bằng túi sưởi.

Tôi không biết những trải nghiệm của tôi có thay đổi được chút nào những định kiến về người Hà Nam hay người Trụ Mã Điện hay không. Tôi đang ở nhờ nhà một gia đình bình thường, một gia đình tốt bụng. Tôi đã từng ở Trịnh Châu, ở Hứa Xương, đều thuộc Hà Nam và tất cả những người tôi gặp đều không hề liên quan tới những chuyện tôi được nghe trước đây. Có thể những người bạn tôi chưa thực sự trải nghiệm hoặc chỉ nghe nói qua một người nào đó.