Trịnh Châu - Hứa Xương: 102 km
Ngày thứ bảy: 1/1/2014
Tôi mò mẫm dậy lúc trời vừa sáng. Chuông báo thức tôi đặt chế độ rung, để trong túi áo vì sợ làm ồn. Anh chàng béo hôm qua nói với tôi rằng bình thường mười một giờ anh ta mới dậy. Những người ở nhờ thường tự mở cửa đi lúc nào anh ta cũng chẳng biết. Tôi cũng sẽ như thế. Tôi viết một cái postcard và để lại trên bàn. Trong nhà rất tối, tôi không biết chữ nghĩa của mình có theo hàng lối gì không.
Tôi mở cửa bước ra ngoài. Khó khăn lắm tôi mới lôi được xe đạp của mình ra. Tối hôm trước, các bạn nam dọn hàng và cho xe tôi vào chỗ đồ đạc ngổn ngang. Tôi mở cửa cũng rất khó khăn, vì tôi không biết tổng cộng có bao nhiêu then cửa, có những then ở vị trí rất cao. Vừa ra khỏi cửa, ngay dưới vỉa hè, tôi lại vướng phải hai “siêu xe” giao nước chắn trước mặt.
Trịnh Châu là một nơi tập trung khá đông người Hồi nên ở đây nhiều hàng ăn bán các món liên quan đến dê. Tôi dừng lại ở một quán bán canh thịt dê, gọi một bát canh ăn kèm bánh nướng bột mì gọi là náng, nướng trong lò hình cái chum. Lúc nóng, bánh rất mềm, nhưng để nguội sẽ cứng lại, có thể bảo quản trong một tháng hoặc lâu hơn.
Trước khi tới đây, tôi biết người Hồi là một dân tộc lớn ở Trung Quốc, sống rải rác ở nhiều tỉnh. Lớp tôi có mấy bạn người Kazakhstan. Đàn ông người Hồi thường đội mũ nồi trắng, phụ nữ đội khăn. Tôi cứ nghĩ họ không ăn thịt lợn vì lợn là con vật thần thánh của họ, họ tế thần hay sùng bái lợn... Về sau, mấy người bạn này nói với tôi rằng lợn là con vật ăn tạp, bẩn thỉu nên họ không ăn.
Khi tìm đường ra quốc lộ, tôi thấy một cầu vượt trên không. Hỏi thăm người qua đường, mỗi người chỉ một kiểu, tôi lôi điện thoại ra tra. Bản đồ chỉ vào đoạn đường cụt, tôi đành đi theo phản xạ và tự định hướng. Từ lúc xuất phát ở Bắc Kinh, tôi chỉ đi theo quốc lộ 107. Ở đây không có biển chỉ đường hay cột mốc nào cả. Khu này đang làm đường nên rất bụi. Hai bên đường có những tấm chắn ngăn. Xe cộ đi lại không nhiều, phần lớn là xe tải và xe phục vụ cho công trường.
Đang thả dốc, tôi có điện thoại. Quỳnh, một người bạn Việt Nam tôi mới quen, cũng học Thạc sĩ ở Bắc Ngữ, gọi cho tôi. Đây là người rất hay giới thiệu việc làm thêm cho tôi. Tôi vừa nhấc máy, Quỳnh đã hỏi về kế hoạch mà tôi âm thầm thực hiện, hỏi thăm tình hình sức khỏe, dặn dò các thứ cần chú ý như một người đi trước có kinh nghiệm. Quỳnh nói liên tục nhưng tôi chỉ nhớ được rằng tôi không được uống nước có ga vì cơ sẽ bị mềm và người càng mệt. Mới phút trước thôi, tôi vừa định mua một lon Pepsi. Tôi nghĩ chỉ cần một ngụm mát lạnh cũng đủ tỉnh người. Giờ thì tôi phải quay về với nước lọc.
Nghe điện thoại xong, tôi thấy hơi xúc động. Hóa ra vẫn có nhiều người quan tâm và lo lắng cho tôi. Có lẽ tôi đang đi trên một hành trình không đơn độc.
Đoạn đường tiếp theo của tôi đang sửa, vừa bẩn, vừa bụi lại có dốc. Nhiều đoạn chưa lát xong, chỉ có đá dăm, cồn đất lổn nhổn. Tôi không biết vì sao không có ngọn núi nào nhưng đường cứ dốc lên dốc xuống.
Tới giờ ăn trưa, tôi đi qua nhiều hàng quán mà không muốn bước vào. Đến lúc tôi thực sự đói thì xung quanh chẳng có nhà dân, đừng nói là hàng quán.
Hai giờ chiều, tôi đến một khu vực đông đúc. Tôi vào một quán cơm gần bến xe, nhìn qua đã biết sẽ bán đắt. Xung quanh bến xe có nhiều quán trọ. Đây là một bến xe nhỏ của huyện. Lúc tôi vừa đến, có một chiếc xe khách vừa chồm tới và dừng lại trả khách. Đoàn khách xuống xe là những ông già khoảng 60, 70 tuổi, mang vác đồ đạc lỉnh kỉnh đựng trong những bao tải. Có lẽ họ về quê chuẩn bị ăn Tết.
Ở Việt Nam, chỉ có những thanh niên, trung niên mới đi làm những nghề nặng nhọc như công nhân xây dựng, sửa cầu đường, ống nước... Ở Trung Quốc, đặc biệt tại Bắc Kinh, khi chạy bộ trong công viên, tôi gặp rất nhiều ông lão làm công nhân. Có những người tôi nghĩ phải trên 80 tuổi, cực kỳ gầy gò, nếp nhăn trên mặt xô lại, sít vào nhau. Tôi nghĩ đáng lẽ những người này phải ở quê an dưỡng tuổi già hoặc vui vầy bên con cháu.
Nhà tôi thuê ở Bắc Kinh là một chung cư sát xóm lao động. Tôi hay mua đồ ăn ở trong xóm. Thỉnh thoảng tôi cũng trò chuyện với các ông, các bác. Khá thường xuyên, tôi không hiểu họ nói gì vì họ nói giọng địa phương. Có một bác chủ động bắt chuyện với tôi khi tôi một mình đi siêu thị về muộn. Bác kể rằng con cái bác đã trưởng thành hết rồi, bác nghĩ mình còn khỏe, còn sức thì cứ đi làm phụ giúp con cái nuôi cháu. Công việc nhẹ nhàng của bác là trồng cây, tưới cây, quét dọn trong công viên, những việc nặng hơn là thông cống, lắp đường ống nước. Có lẽ đây là những việc người trẻ không làm. Có lần, tôi nhìn thấy một thông báo tuyển dụng lao công và định nộp đơn xin việc. Người ta trả lời rằng họ chỉ tuyển những người từ 50 tuổi trở lên.
Tôi vừa bước vào quán ăn thì đoàn người vừa xuống xe ô tô cũng kéo vào. Lúc này tôi mới nhìn rõ họ hơn. Hành lý của họ đựng trong các bao tải hoặc các thùng sơn. Họ mang theo cả những đồ đạc mà họ nghĩ sẽ tận dụng được ở quê. Khuôn mặt ai cũng hớn hở.
Có lẽ những ông cụ này đi làm không xa quê lắm nên mới đi bằng ô tô. Những người đi làm xa ở Trung Quốc sẽ gặp nhiều khó khăn hơn để về nhà. Vé tàu của Trung Quốc chỉ bán trên mạng, những người lao động phổ thông thường ít có điều kiện đặt vé online. Vé tàu Tết thường bán trước hơn 10 ngày. Để mua được vé tàu, họ phải đến ga hoặc đến các điểm bán vé và xếp hàng rất lâu. Đến lượt họ, vé tàu chỉ còn ghế cứng hoặc vé đứng. Hoặc hết vé.
Tôi từng đi vé đứng trên tàu nhiều lần. Lần đứng lâu nhất của tôi là mười mấy tiếng. Tết năm ngoái, tôi ngồi ghế cứng 28 tiếng về Việt Nam. Trong khoang của tôi đầy ắp người, phần lớn là sinh viên và người lao động, có cả những cụ ông như tôi gặp trong quán ăn. Có những người đáng tuổi cha chú của tôi vẫn phải đứng hơn 20 tiếng. Nhiều người mệt, nằm la liệt trên lối đi. Họ tận dụng mọi chỗ trống, kể cả trước cửa nhà vệ sinh, dưới gầm ghế.
Khoảng cách từ chỗ ngồi của tôi đến nhà vệ sinh chỉ hơn 10 m nhưng tôi phải đi mất 30 phút. Để vào được nhà vệ sinh, tôi mất thêm 30 phút vì có quá nhiều người xếp hàng chờ đến lượt.
Vé đứng và vé ngồi giá bằng tiền nhau. Khi hết vé ngồi, phải mua vé đứng, tôi khá tuyệt vọng. Tôi biết tôi sẽ phải vật vờ đứng trong khoang rất lâu. Cũng giống như trên xe buýt, ở mỗi khoang tàu, người ta sẽ tính diện tích của khoang, chia cho đầu người và tính được cả khoang sẽ chứa được bao nhiêu người đứng để bán số lượng vé.
Đứng hàng mấy chục tiếng trên tàu, tôi cảm thấy tủi thân. Tôi thấy mình quá nhỏ bé, quá nghèo túng. Có lẽ lần nào về quê dịp Tết, những người xung quanh tôi cũng phải đấu tranh với hoàn cảnh này. Cả khoang không ngủ vì quá ồn ào và vì không có một chỗ tử tế để chợp mắt. Hoặc giấc ngủ sẽ chập chờn thoáng qua. Dù vậy, những người trong khoang vẫn có nét gì đó hớn hở, háo hức khi về quê. Họ mang theo quà bánh, tiền công lao động suốt cả năm để về nhà sum họp với gia đình. Có lẽ niềm vui ấy lớn hơn nhiều so với khó khăn đang phải trải qua. Mức lương ở các thành phố khác nhau. Ở những thành phố lớn, mức lương cao hơn rất nhiều, nên tôi biết người ta vẫn sẽ đổ xô về các thành phố lớn.
Quán ăn tôi chọn khá rộng nhưng chỉ có hai vợ chồng quản lý. Người chồng là đầu bếp chính, người vợ ngồi ghế ở ngoài đón khách. Quán có hai dãy, mình tôi một dãy, bên kia là đoàn người mới vào, khoảng hơn chục người, ngồi thành một bàn tròn rất rôm rả. Họ gọi rượu và nhiều món ăn. Tôi phải đợi khá lâu mới có đồ ăn vì người chủ ưu tiên các bác này trước.
Các bác ở dãy bên kia nói rất nhiều, tôi không hiểu họ nói gì nhưng có thể tưởng tượng ra. Có thể họ tổng kết lại những việc họ đã làm trong một năm, mức lương, hoặc những dự định họ sẽ làm trong dịp Tết.
Lắng nghe họ nói chuyện, tôi chợt nhìn thấy hình ảnh của bố mẹ tôi. Bố mẹ cũng kham khổ và lam lũ như thế.
Trước đây, có lần tôi thấy một cô lao công quét đường nhìn dáng đằng sau rất giống mẹ tôi. Tôi bật khóc. Bố tôi từng làm thợ mộc trong xưởng. Dáng bố cũng gầy nhưng tóc chưa bạc nhiều như những bác này. Hồi tôi còn nhỏ, bố tôi đi làm xa, ở tận Quảng Ninh. Tôi hay ra đầu xóm, chỗ bố tôi xuống xe khách để đón bố. Những lần về nhà, bố đều mang theo kẹo. Những người đi làm xa ở quê tôi thường mua kẹo và bánh mì để phân phát cho trẻ con cả xóm.
Rời khỏi quán ăn, tôi có cảm giác mình đang ở nơi khác, không phải Trung Quốc. Tôi đã đi xa Bắc Kinh được một đoạn đường rối. Ở chặng tiếp theo, tôi gặp trên đường những ngôi nhà kiến trúc mang đậm dấu ấn đạo Hồi. Ở ngã tư đèn xanh đèn đỏ, người ta xây những mái che cho người đi bộ đứng chờ sang đường. Công an giao thông cũng đứng phân làn ở đây. Ở Bắc Kinh, tôi rất ít khi nhìn thấy công an giao thông. Các camera được đặt ở tất cả các điểm nút giao thông để phạt nguội. Người dân chấp hành luật giao thông rất nghiêm, những ai vi phạm sẽ bị nhìn như người ngoài hành tinh hoặc thổ dân mới xuống phố. Tôi không biết vì sao khi ra nước ngoài, người Trung Quốc đôi khi bị cho là không lịch sự, cười nói quá to nơi đông người hoặc không xếp hàng. Có thể người Trung Quốc cũng bị oan. Bạn tôi học ở Ấn Độ, khi làm gì sai, nó đều nhận là người Trung Quốc.
Chủ nhà của tôi hôm nay là một bạn nữ 9x tên Đoàn Tử. Đoàn Tử vừa mở một quán cà phê và đang vật vã lập nghiệp. Tôi liên hệ và trò chuyện với Đoàn Tử từ trước khi tôi xuất phát. Cứ cách mấy ngày bạn lại nhắn tin hỏi bao giờ tôi đến.
Bốn giờ chiều tôi đã tới nơi. Đoàn Tử đã đợi sẵn ở sảnh trung tâm thương mại hẹn tôi. Đoàn Tử ăn mặc khá dễ thương, đội một cái mũ tròn như của Charlie Chaplin có hai tai mèo nhọn, áo nỉ của Đoàn Tử màu xanh, cũng in hình mèo. Tóc Đoàn Tử xõa ngang vai. Cô bạn này nói liên hồi làm tôi vừa gặp đã thấy thân thiết.
Tòa nhà mà Đoàn Tử mở quán cà phê là một trung tâm thương mại nhưng các cửa hàng chỉ nằm tập trung ở tầng một và tầng hai. Quán của Đoàn Tử nằm tít trên tầng mười bốn. Các ki ốt ở đây không nối tiếp nhau mà phân bố thành từng phòng riêng biệt, có lẽ đây vốn là phòng ở hoặc văn phòng, nhưng người ta cho thuê làm cửa hàng. Trên những tầng cao hơn, tôi chỉ thấy lẻ tẻ một, hai hàng quần áo. Nếu không có biển hiệu bên ngoài cửa, không ai biết bên trong có gì. Trên tầng mười bốn còn có một studio thu âm và một phòng tập nhảy, cuối hành lang có một phòng dựng chiếc xe đạp, giỏ xe để một lẵng hoa. Đây là quán cà phê của Đoàn Tử.
Đoàn Tử tự thiết kế và trang trí quán. Quán cà phê của Đoàn Tử không quá rộng, kiến trúc đúng như một căn hộ chung cư: có phòng khách, phòng ngủ, nhà vệ sinh, bếp. Phòng bếp được Đoàn Tử tận dụng làm quầy pha chế. Nơi vốn là phòng khách được kê hai cái bàn và một dãy sofa. Ban công đặt một dãy sofa dài, đằng sau có giá sách, khách có thể nằm dài trên sofa và đọc sách. Phòng ngủ được tận dụng để trang trí thành một nơi riêng tư hơn, gồm những bàn ghế dành cho các cặp đôi, các cụm bàn ghế tách xa nhau một khoảng. Không gian quán khá ấm cúng, view khá đẹp, nhạc cũng hay.
Lúc tôi đến, quán không có một vị khách nào, chỉ có một bạn nam cao, gầy, tóc xoăn, là bạn của Đoàn Tử đến phụ giúp. Tôi và Đoàn Tử đứng trên ban công, Đoàn Tử chỉ cho tôi phía xa xa những điểm du lịch chính mà ngày mai tôi có thể đi. Theo lời Đoàn Tử, thành phố này không được ưa chuộng lắm trong lịch sử vì Tào Tháo từng đóng quân ở đây và âm mưu lật đổ hoàng đế.
Đoàn Tử từng đi làm, có một công việc ổn định trong ngành bất động sản. Một lần, ngồi cà phê với bạn bè, nhóm bạn của Đoàn Tử có nói đến chuyện chung vốn mở một quán cà phê. Sau buổi hôm ấy, tất cả mọi người đều quên đi vì có lẽ đây chỉ là một câu nói đùa. Chỉ có Đoàn Tử suy nghĩ sẽ tự mở quán.
Quán của Đoàn Tử thường mở cửa đến mười hai giờ đêm nhưng hôm nay có hai vị khách muộn, một giờ sáng Đoàn Tử mới đóng cửa và về nhà ngủ. Tôi rất mệt, muốn tắm và đi ngủ luôn nhưng đoạn đường từ quán về nhà Đoàn Tử không hề gần. Đường khuya, gió buốt, một đứa đi xe đạp điện, một đứa đạp xe, đi hơn 30 phút mới đến nhà của Đoàn Tử.
Đoàn Tử ở với bố mẹ và em trai ở khu phía Tây thành phố. Đây là khu vực gần ngoại thành. Cả nhà Đoàn Tử đã ngủ và không hề biết đến sự có mặt của tôi. Mặc dù đã muộn, tôi vẫn có thể nhìn ra nhà Đoàn Tử nằm trong một khu biệt thự liền kề và rất rộng. Riêng phòng của Đoàn Tử cũng rộng tới 30 m2 với những cửa sổ khung kính dài.
Đoàn Tử đi ngủ trước, tôi đi đường quá bụi nên dù thế nào cũng phải tắm. Không bật được nước nóng, cũng không muốn phiền Đoàn Tử, tôi đành tắm nước lạnh. Tắm xong, tôi để nguyên tóc ướt lên giường ngủ. Lịch ngày mai của tôi là nghỉ ngơi và đưa xe đi bảo dưỡng.
